Điện Biên: Nâng cao năng lực cạnh tranh cấp tỉnh trong bối cảnh thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp

Thực hiện Nghị quyết số 202/2025/QH15, từ ngày 01/7/2025, tỉnh Điện Biên chính thức vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp với 45 đơn vị hành chính cấp xã mới sau sắp xếp[1]. Việc triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp không đơn thuần là sự thay đổi cơ học về tổ chức bộ máy, mà là một bước chuyển chiến lược nhằm tạo ra một thực thể hành chính linh hoạt, phản ứng nhanh và thực sự đồng hành cùng doanh nghiệp, người dân.

Khi không còn cấp trung gian (cấp huyện), năng lực chỉ đạo xuyên suốt của cấp tỉnh và khả năng thực thi tại chỗ của cấp xã phải được nâng tầm đáp ứng yêu cầu bối cảnh mới. Yêu cầu đặt ra là phải xây dựng một môi trường đầu tư “Xanh - Thông minh - Bền vững”, nơi mà chất lượng phục vụ không đo bằng lời cam kết trên diễn đàn, mà bằng sự hài lòng thực tế của nhà đầu tư. Điện Biên cần một bộ máy hành chính tinh gọn nhưng thực sự hiệu lực, hiệu quả, chuyển đổi mạnh mẽ từ tư duy “cấp phép” sang tư duy “phục vụ” để khơi thông các nguồn lực xã hội trong điều kiện địa hình chia cắt và hạ tầng còn nhiều khó khăn.

Từ thực tiễn triển khai tại địa phương

Việc vận hành hiệu quả mô hình chính quyền địa phương hai cấp tại Điện Biên có tác động trực tiếp và mạnh mẽ đến các chỉ số thành phần của Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI). Về tính minh bạch, mô hình chính quyền địa phương hai cấp giúp chủ trương, chính sách, thông tin quy hoạch từ cấp tỉnh truyền đạt trực tiếp đến cơ sở nhanh chóng hơn, hạn chế tối đa sự nhiễu loạn thông tin qua các cấp trung gian. Khi 100% hồ sơ được công khai trạng thái xử lý trên Cổng dịch vụ công, niềm tin của nhà đầu tư vào sự công bằng và rõ ràng về chất lượng điều hành của chính quyền địa phương và sự ổn định, minh bạch của môi trường đầu tư, kinh doanh được củng cố vững chắc.

Về chi phí thời gian, tỉnh Điện Biên đã chứng minh được lợi thế vượt trội của mô hình mới thông qua cơ chế “Luồng xanh” cho các dự án trọng điểm, cam kết rút ngắn từ 70% đến 90% thời gian thực hiện thủ tục hành chính. Sự trực tiếp trong điều hành giúp loại bỏ những “điểm nghẽn” tồn tại ở cấp huyện trước đây, từ đó giảm thiểu đáng kể chi phí không chính thức, đây là một điểm sáng khi Điện Biên từng đứng thứ 6 toàn quốc về chỉ số này với 7,93 điểm.

Đặc biệt, việc cải thiện chỉ số tiếp cận đất đai được kỳ vọng sẽ tạo bước đột phá mạnh mẽ hơn nhờ vào việc số hóa bản đồ địa chính đến tận cấp xã. Thay vì phải qua nhiều bước thẩm định, hệ thống dữ liệu đất đai đồng bộ, liên thông cho phép chính quyền xử lý trực tiếp các vướng mắc về giải phóng mặt bằng, đồng thời công khai bảng giá đất sát với thị trường. Bên cạnh đó, quản trị số đóng vai trò “xóa nhòa khoảng cách địa lý” cho các xã biên giới đặc biệt khó khăn, giúp dịch vụ hỗ trợ doanh nghiệp trở nên chuyên nghiệp và hiện đại hơn thông qua các ứng dụng như Điện Biên Smart.

Thực tế triển khai tại Điện Biên ghi nhận những thuận lợi căn bản từ sự thống nhất cao trong hệ thống chính trị và sự đồng thuận của nhân dân. Hạ tầng công nghệ thông tin được đầu tư bài bản, phủ sóng 4G đến 100% trung tâm xã, tạo nền tảng vững chắc cho chính quyền số. Tuy nhiên, khó khăn vẫn hiện hữu khi năng lực của một bộ phận cán bộ cấp xã còn chưa đáp ứng được yêu cấu bối cảnh mới, dễ lúng túng khi phải đảm nhiệm khối lượng công việc phức tạp từ cấp huyện chuyển giao.

Về mặt pháp lý, vẫn còn tình trạng chồng chéo giữa các luật chuyên ngành như Luật Phòng, chống thiên tai và Luật Phòng thủ dân sự, gây khó khăn cho việc áp dụng tại cơ sở khi thiếu cấp trung gian điều phối. Nguyên nhân sâu xa của những hạn chế này xuất phát từ việc quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy diễn ra trong thời gian ngắn, trong khi nguồn lực tài chính của một tỉnh miền núi như Điện Biên còn eo hẹp. Đặc biệt, sự thiếu hụt đội ngũ chuyên gia công nghệ thông tin và quản lý kinh tế trình độ cao tại cấp cơ sở là rào cản lớn nhất để hiện thực hóa tham vọng chuyển đổi số toàn diện.

Ảnh: Tường đài chiến thắng Điện Biên Phủ, tỉnh Điện Biên (Nguồn: Tạp chí Văn hóa nghệ thuật)

Đến những giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh, tạo động lực để Điện Biên bứt phá trong thời gian tới

Một là, hoàn thiện tổ chức bộ máy và thực hiện phân cấp, phân quyền hợp lý. Tỉnh cần tiếp tục rà soát chức năng, nhiệm vụ của 14 cơ quan chuyên môn cấp tỉnh và 45 xã, phường để tránh chồng chéo. Đặc biệt, cần bổ sung và hoàn thiện quy chế phối hợp giữa các sở, ngành tỉnh với Ủy ban nhân dân cấp xã nhằm tránh tình trạng “trên nóng dưới lạnh” khi không còn cấp huyện điều phối. Đẩy mạnh ủy quyền cho cấp xã thực hiện các nhiệm vụ gắn liền với dân sinh theo phương châm “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”.

Hai là, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức, đặc biệt là nhân lực số. Tỉnh cần tập trung bồi dưỡng nghiệp vụ chuyên sâu, kỹ năng số và năng lực quản trị hiện đại cho cán bộ cấp xã; đồng thời ban hành chính sách đặc thù thu hút nhân tài, chuyên gia công nghệ thông tin về công tác tại các xã biên giới. Việc xây dựng vị trí việc làm sát thực tế sẽ giúp bố trí đúng người, đúng việc, phát huy tối đa năng lực cá nhân trong bộ máy tinh gọn.

Ba là, đẩy mạnh cải cách hành chính và chuyển đổi số thực chất. Điện Biên cần lan tỏa tinh thần “Luồng xanh” ra toàn bộ hệ thống hành chính, không chỉ dừng lại ở các dự án ưu tiên. Giải pháp then chốt là xây dựng “Kho lưu trữ số cấp tỉnh” kết nối liên thông để hỗ trợ cấp xã tra cứu nhanh hồ sơ, tài liệu cũ của cấp huyện đã sáp nhập. Đồng thời, ứng dụng mạnh mẽ trí tuệ nhân tạo (AI) trong quản lý nhà nước và phục vụ doanh nghiệp 24/7 để minh bạch hóa toàn bộ quá trình xử lý hồ sơ.

Bốn là, tăng cường kỷ luật, kỷ cương hành chính và trách nhiệm người đứng đầu. Triển khai nghiêm túc tinh thần “06 rõ”: rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm và rõ thẩm quyền. Kết quả cải thiện các chỉ số thành phần của PCI phải được sử dụng làm thước đo cứng để đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của lãnh đạo các cấp, các ngành. Sự quyết liệt và nêu gương từ người đứng đầu sẽ tạo hiệu ứng lan tỏa, thúc đẩy tinh thần chủ động trong đội ngũ công chức.

Năm là, cải thiện môi trường đầu tư, thực chất đồng hành cùng doanh nghiệp. Chính quyền cần thực sự trở thành người bạn đồng hành của nhà đầu tư từ khâu khảo sát đến khi dự án vận hành. Các diễn đàn đối thoại định kỳ cần được tổ chức thực chất để tháo gỡ kịp thời các “điểm nghẽn” về đất đai và vốn. Việc xây dựng văn hóa kinh doanh minh bạch, kết hợp với các chính sách ưu đãi về thuế và tiền thuê đất sẽ tạo nên sức hút bền vững cho tỉnh Điện Biên.

Sáu là, phát huy vai trò giám sát của người dân và các tổ chức chính trị - xã hội. Khi lược bỏ tầng nấc trung gian, vai trò giám sát của Mặt trận Tổ quốc và nhân dân trở nên cực kỳ quan trọng. Cần xây dựng và đa dạng hoá các kênh tiếp nhận phản hồi thông tin để người dân dễ dàng phản ánh các hành vi nhũng nhiễu, đảm bảo bộ máy luôn vận hành đúng quỹ đạo phục vụ nhân dân.

Việc nâng cao năng lực cạnh tranh trong bối cảnh vận hành chính quyền địa phương hai cấp tại tỉnh Điện Biên không chỉ là yêu cầu kỹ thuật của cải cách hành chính, mà là chiến lược cốt tử để tỉnh tự cường và bứt phá. Hướng tới mục tiêu trở thành “Cực tăng trưởng Xanh - Thông minh - Bền vững” của vùng Tây Bắc, tỉnh Điện Biên cần tiếp tục hành động quyết liệt, biến những khát vọng phát triển thành hiện thực sinh động, xác lập vị thế mới trên bản đồ kinh tế cả nước./.