Bước chuyển chiến lược về tư duy: Từ "chăm lo" sang "kiến tạo" và "đồng hành"
So với Nghị quyết 36-NQ/TW cách đây 20 năm, Nghị quyết số 23-NQ/TW, được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm ký ban hành ngày 02/8/2026 không chỉ kế thừa mà có sự phát triển vượt bậc về tư duy chiến lược. Điểm mới nổi bật nhất chính là việc nâng tầm vị thế của kiều bào. Nếu trước đây, cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài được nhìn nhận chủ yếu dưới góc độ đối tượng cần được "vận động, tập hợp" để hướng về quê hương, thì nay họ chính thức được xác định là "nguồn lực chiến lược quan trọng" để nâng cao sức mạnh tổng hợp quốc gia.
Ngày 07/8/2026, Bộ Ngoại giao tổ chức Hội nghị quán triệt Nghị quyết số 23-NQ/TW. (Ảnh: TRẦN HẢI/NDO)
Sức mạnh Việt Nam giờ đây không chỉ giới hạn trong dải đất hình chữ S mà bao gồm cả tiềm lực trí tuệ, kinh tế và quan hệ quốc tế của cộng đồng người Viêt Nam ở nước ngoài đang sinh sống tại trên 130 quốc gia và vùng lãnh thổ. Tư duy mới chuyển dịch mạnh mẽ từ việc thụ động hỗ trợ sang chủ động "kiến tạo cơ chế". Điều này đồng nghĩa với việc Nhà nước đóng vai trò kiến tạo, hoàn thiện thể chế và chính sách để tạo môi trường thuận lợi nhất cho kiều bào cống hiến.
Theo Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Thị Thu Hằng, đây là bước phát triển mới trong nhận thức khi sức mạnh quốc gia được tính toán dựa trên tổng hòa các nguồn lực bên trong và bên ngoài lãnh thổ. Việc Đảng và Nhà nước trân trọng, cầu thị và lắng nghe cả những quan điểm khác biệt (miễn không phương hại đến lợi ích dân tộc) thể hiện tinh thần đại đoàn kết và hòa hợp dân tộc sâu sắc, gác lại quá khứ để cùng hướng tới tương lai phồn vinh.
Xây dựng hệ sinh thái kết nối toàn cầu
Một trong những trọng tâm hàng đầu của Nghị quyết 23 là khơi thông nguồn lực trí tuệ và công nghệ cao trên cơ sở phát huy nguồn lực kiều bào phục vụ các lĩnh vực mũi nhọn mang tính sống còn của quốc gia trong kỷ nguyên số, bao gồm: trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và công nghệ sinh học.
Hội nghị được tổ chức theo hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến trong toàn Đảng bộ Bộ Ngoại giao. (Ảnh: TRẦN HẢI/NDO)
Để thực hiện mục tiêu này, phương thức huy động nguồn lực đã có sự thay đổi mang tính đột phá. Thay vì chỉ thu hút các cá nhân riêng lẻ, Nghị quyết yêu cầu xây dựng cơ sở dữ liệu, mạng lưới và hệ sinh thái kết nối toàn cầu. Hệ sinh thái này sẽ gắn kết các chuyên gia, trí thức, nhà khoa học và doanh nhân trẻ kiều bào với các nhu cầu thực tiễn trong nước. Đặc biệt, sự đóng góp của kiều bào được mở rộng linh hoạt theo phương châm cống hiến không nhất thiết phải về nước định cư mà có thể thực hiện từ xa thông qua các hình thức phù hợp và hiệu quả.
Nhiều đại diện ngoại giao tại các địa bàn trọng điểm đã chỉ ra tiềm năng to lớn này. Tổng Lãnh sự Việt Nam tại San Francisco Hoàng Anh Tuấn nhấn mạnh, tại Thung lũng Silicon, cộng đồng kỹ sư người Việt đứng thứ ba chỉ sau Ấn Độ và Trung Quốc – đây chính là "mỏ vàng" chất xám cho Việt Nam khi chuyển đổi mô hình tăng trưởng. Trong khi đó, Đại sứ Việt Nam tại Singapore Trần Phước Anh chia sẻ về những chuyên gia kiều bào hàng đầu trong lĩnh vực công nghệ lượng tử và tài chính số luôn sẵn sàng hiến kế cho đất nước.
Dòng kiều hối, vốn đã tăng từ 2,3 tỷ USD (năm 2004) lên 17,7 tỷ USD (năm 2025) đang dần chuyển hóa thành các dự án đầu tư công nghệ cao, nông nghiệp thông minh. Nghị quyết 23 kỳ vọng sẽ khơi thông mạnh mẽ hơn nữa nguồn lực này để tạo nên những bứt phá cho kinh tế đất nước.
Xây dựng cộng đồng vững mạnh để bảo vệ Tổ quốc "từ sớm, từ xa"
Nghị quyết 23 đặt mục tiêu xây dựng cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài không chỉ ổn định về địa vị pháp lý mà còn phải trở thành những "đại sứ văn hóa", là công cụ sức mạnh mềm để nâng cao uy tín quốc gia trên trường quốc tế. Việc giữ gìn tiếng Việt và bản sắc dân tộc trong thế hệ trẻ kiều bào được nâng tầm từ bảo tồn đơn thuần sang phát huy giá trị văn hóa như một nguồn lực phát triển.
Đại sứ tại Czech Dương Hoài Nam cho biết, hình mẫu người Việt là dân tộc thiểu số được công nhận chính thức tại Czech là một lợi thế chính trị lớn để nâng cao vị thế cộng đồng. Tuy nhiên, Nghị quyết cũng nhìn thẳng vào thực tế về một bộ phận nhỏ còn định kiến hoặc vi phạm pháp luật sở tại, từ đó yêu cầu tăng cường hợp tác quốc tế, tư vấn pháp lý và bảo hộ công dân, nhất là trong các tình huống khẩn cấp.
Điểm đặc biệt quan trọng là vai trò của kiều bào trong thế trận bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa. Kiều bào không chỉ là cầu nối hữu nghị mà còn là lực lượng trực tiếp tham gia đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch, bảo vệ lợi ích quốc gia - dân tộc bên ngoài lãnh thổ.
Để triển khai hiệu quả các mục tiêu này, Chính phủ yêu cầu các bộ, ngành khẩn trương cụ thể hóa Nghị quyết thành các chương trình hành động thực tiễn với tinh thần "6 rõ" (rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ quy trình, rõ hiệu quả, rõ thời gian). Cơ quan làm công tác người Việt Nam ở nước ngoài sẽ được kiện toàn để có đủ thẩm quyền điều phối toàn diện, đồng thời bố trí cán bộ chuyên trách tại các cơ quan đại diện ở nước ngoài. Mỗi cơ quan đại diện phải trở thành một trung tâm kết nối, nơi mỗi cán bộ đối ngoại không chỉ làm công tác cộng đồng mà còn là người kết nối tri thức, công nghệ và đầu tư cho đất nước./.
