Khi "ma trận" thông tin xấu độc và tội phạm mạng bủa vây người dùng
Thực tiễn thời gian qua cho thấy, thông tin xấu độc và tin giả không còn là những hiện tượng đơn lẻ mà đã phát triển thành những chiến dịch có tổ chức, sử dụng công nghệ tinh vi để bóp méo sự thật. Điển hình như vụ việc vừa xảy ra tại tỉnh Quảng Ninh vào đầu tháng 8/2026. Một loạt các trang fanpage và tài khoản cá nhân đã tán phát thông tin sai sự thật về việc toàn tỉnh đồng loạt treo cờ Tổ quốc vào ngày 23/8 để chào mừng thành lập thành phố Quảng Ninh trực thuộc Trung ương. Mặc dù cơ quan chức năng đã kịp thời bác bỏ, nhưng những thông tin này đã gây hiểu lầm trong dư luận, ảnh hưởng trực tiếp đến công tác tuyên truyền và trật tự xã hội.
Sự nguy hiểm của thông tin trên không gian mạng nằm ở tốc độ lan truyền "chóng mặt". Nếu xử lý chậm, một vệt thông tin nhỏ có thể bùng phát thành một cuộc khủng hoảng truyền thông lớn. Không chỉ dừng lại ở tin giả chính trị, tội phạm mạng còn lợi dụng sự thiếu cảnh giác của người dùng để thực hiện các hành vi lừa đảo quy mô lớn. Đầu tháng 2/2026, Công an tỉnh Tuyên Quang đã khởi tố 9 đối tượng phát tán hơn 25 triệu tin nhắn giả mạo qua Facebook và Instagram. Thủ đoạn của chúng là làm giả giấy tờ tùy thân, tạo trang giả mạo để lừa người dùng truy cập link độc, từ đó chiếm quyền điều khiển tài khoản mạng xã hội để lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Những vụ việc này cho thấy, không gian mạng đang thực sự trở thành mảnh đất màu mỡ cho các hành vi lệch chuẩn và vi phạm pháp luật nếu không được kiểm soát chặt chẽ.
Chuyển trọng tâm quản lý: Ngăn chặn từ sớm
Tại các phiên thảo luận bên lề Quốc hội, đại biểu Tạ Văn Hạ (Đà Nẵng) ghi nhận phản ứng quyết liệt của lực lượng Công an trong việc khởi tố, xử lý các vụ bôi nhọ, đưa tin sai sự thật thời gian qua. Việc xử lý nghiêm minh đã củng cố niềm tin của nhân dân vào tính thượng tôn pháp luật. Tuy nhiên, đại biểu Hạ cũng thẳng thắn chỉ ra rằng, công tác quản lý hiện nay vẫn thiên về hướng "đi sau giải quyết hậu quả". Nhiều nội dung vi phạm chỉ được xử lý khi đã lan truyền rộng rãi, gây ra những tác động tiêu cực khó khắc phục.
Đại biểu Quốc hội thành phố Đà Nẵng Tạ Văn Hạ. (Ảnh: Doãn Tấn/TTXVN)
Từ bài học thực tiễn, yêu cầu đặt ra là phải chuyển mạnh sang cơ chế phòng ngừa chủ động. Thay vì đợi vi phạm xảy ra rồi mới "chữa cháy", các cơ quan chức năng cần có hệ thống cảnh báo sớm. Khi phát hiện các hành vi có dấu hiệu vi phạm hoặc thông tin sai trái, cần có cơ chế nhắc nhở và ngăn chặn ngay lập tức, không để chúng phát tán thành trào lưu tiêu cực. Đặc biệt, trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo (AI), việc "kiểm trước tin sau" cần trở thành một kỹ năng thiết yếu cho cả cơ quan quản lý và người dân. Các chiến dịch như "TinAI?" của Bộ Công an là bước đi đúng đắn nhằm nâng cao năng lực nhận diện deepfake và tin giả trong cộng đồng.
Bên cạnh đó, việc công khai, minh bạch thông tin từ phía các cơ quan nhà nước đóng vai trò định hướng dòng chảy thông tin chủ lưu. Khi các cơ quan báo chí chính thống cung cấp thông tin chuẩn xác, kịp thời, "khoảng trống thông tin" sẽ bị thu hẹp, không để các đối tượng xấu lợi dụng để xuyên tạc, "câu like, câu view" chống phá Đảng và Nhà nước. Đây chính là cách quản trị niềm tin xã hội hiệu quả nhất trong bối cảnh bùng nổ thông tin hiện nay.
Xây dựng "lá chắn" an ninh mạng từ ba trụ cột
Để xây dựng một môi trường mạng an toàn và văn minh, cần có sự phối hợp đồng bộ của ba giải pháp: hoàn thiện thể chế, đề cao trách nhiệm nhà mạng và nâng cao ý thức người dùng.
Về lập pháp, Quốc hội đang tiếp tục rà soát để sửa đổi, bổ sung các quy định liên quan đến Luật An ninh mạng và phòng chống tội phạm công nghệ cao. Mục tiêu là tạo ra một hành lang pháp lý đủ mạnh, với các chế tài xử lý nghiêm minh các hành vi xâm phạm an ninh trật tự và văn hóa trên không gian mạng. Luật Báo chí năm 2025 cũng đã mở rộng không gian phát triển cho báo chí, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trên môi trường số.
Trụ cột thứ hai là trách nhiệm của các nhà mạng và bên cung cấp dịch vụ Internet, bao gồm cả các nền tảng xuyên biên giới. Đại biểu Phạm Văn Hòa (Đồng Tháp) nhấn mạnh, những đơn vị này phải đóng vai trò là "bộ lọc" ngay từ khâu đầu tiên. Họ có trách nhiệm pháp lý trong việc chủ động rà soát, sàng lọc và gỡ bỏ các nội dung xấu độc, vi phạm thuần phong mỹ tục và ảnh hưởng đến giá trị văn hóa Việt Nam. Việc nâng cao trách nhiệm pháp lý của nhà mạng không chỉ là yêu cầu quản lý mà còn là cam kết của doanh nghiệp đối với sự an toàn của cộng đồng người dùng.
Cuối cùng, và cũng là quan trọng nhất, chính là ý thức của mỗi cá nhân tham gia tương tác trên mạng xã hội. Mỗi người dùng cần trở thành một "màng lọc" thông minh, có trách nhiệm khi bình luận, chia sẻ thông tin. Việc nâng cao nhận thức pháp luật và ứng xử có văn hóa trên môi trường số sẽ giúp người dân tránh vô tình tiếp tay cho các hành vi vi phạm. Khi mỗi công dân đều có "sức đề kháng" tốt trước thông tin xấu độc, không gian mạng sẽ thực sự trở thành môi trường an toàn, góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững của đất nước trong kỷ nguyên công nghệ số./.
