Những thách thức mới từ các thủ đoạn xuyên tạc, chống phá trong không gian số
Trong không gian số hiện nay, các hoạt động xuyên tạc, chống phá đã chuyển từ đối đầu trực diện sang hình thức tinh vi, ẩn mình trong dòng chảy thông tin. Các đối tượng chống phá thường sử dụng vỏ bọc “trung lập”, “độc lập”, “phản biện xã hội” để từng bước gieo rắc hoài nghi về vai trò lãnh đạo của Đảng, phủ nhận con đường xã hội chủ nghĩa và tuyệt đối hóa những hạn chế, khuyết điểm trong quản lý xã hội. Thủ đoạn phổ biến là lợi dụng các vụ việc tiêu cực, sai phạm cá nhân để quy kết thành bản chất chế độ, bóp méo nỗ lực chỉnh đốn, phòng, chống tham nhũng của Đảng và Nhà nước.
Tin giả, thông tin xấu độc được khuếch đại mạnh mẽ nhờ thuật toán của các nền tảng số, đặc biệt là các nội dung giật gân, kích thích cảm xúc tiêu cực. Việc sử dụng công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo, deepfake, cắt ghép hình ảnh – video càng làm gia tăng mức độ nguy hiểm, khiến việc nhận diện thật – giả trở nên khó khăn hơn. Khi các thông tin sai lệch được lặp đi lặp lại trong các “buồng vang” và “bong bóng lọc”, chúng dễ được tiếp nhận như sự thật hiển nhiên, dù thiếu cơ sở kiểm chứng.
Đáng chú ý, các thủ đoạn chống phá ngày càng tập trung vào giới trẻ, trí thức trẻ – nhóm đối tượng sử dụng mạng xã hội thường xuyên nhưng chưa được trang bị đầy đủ nền tảng lý luận chính trị. Nội dung xuyên tạc được “giải trí hóa” qua vlog, podcast, meme, clip ngắn với ngôn ngữ đời thường, dễ lan truyền, từng bước làm suy yếu niềm tin vào báo chí chính thống và hệ thống thông tin cách mạng. Thách thức hiện nay không chỉ nằm ở số lượng thông tin xấu độc gia tăng, mà còn ở sự tinh vi trong cách tổ chức, trình bày và lan truyền, đòi hỏi báo chí phải chủ động, sắc bén và có năng lực phản bác cao.
Vai trò xung kích của báo chí - truyền thông trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng
Trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, báo chí - truyền thông giữ vai trò lực lượng tuyến đầu trên mặt trận tư tưởng. Không chỉ phản ánh hiện thực, báo chí còn có nhiệm vụ khẳng định, lan tỏa các giá trị cốt lõi của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối đổi mới của Đảng; đồng thời kịp thời đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch. Thực tiễn cho thấy, khi báo chí chiếm lĩnh được không gian truyền thông bằng tiếng nói chính thống, có chiều sâu và sức thuyết phục, thì các luận điệu xuyên tạc sẽ khó tạo được ảnh hưởng tiêu cực trong xã hội.
Vai trò xung kích của báo chí trước hết thể hiện ở chức năng “xây” – chủ động khẳng định cái đúng, lan tỏa giá trị tích cực. Thông qua các tuyến bài lý luận - thực tiễn, báo chí làm rõ tính đúng đắn của con đường phát triển mà Đảng và Nhân dân đã lựa chọn, chứng minh bằng những thành tựu cụ thể trong phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm an sinh, nâng cao vị thế quốc gia và quyết tâm phòng, chống tham nhũng, tiêu cực. Việc cụ thể hóa các giá trị tư tưởng bằng câu chuyện đời sống, con người thật, kết quả thật giúp tăng sức thuyết phục, củng cố niềm tin xã hội.
Bên cạnh đó, báo chí còn đóng vai trò định hướng cách nhìn biện chứng, nhân văn trước các vấn đề xã hội phức tạp. Khi xảy ra các vụ việc tiêu cực, báo chí không né tránh nhưng cũng không khai thác theo hướng giật gân, cực đoan; thay vào đó là phân tích nguyên nhân, bối cảnh, trách nhiệm và giải pháp, đồng thời làm rõ quyết tâm xử lý, tự chỉnh đốn của Đảng và Nhà nước. Cách tiếp cận này góp phần hạn chế tâm lý bi quan, cực đoan trong dư luận và củng cố niềm tin vào khả năng tự sửa chữa, hoàn thiện của hệ thống chính trị.
Trong kỷ nguyên số, tính xung kích của báo chí còn thể hiện ở khả năng thích ứng nhanh với phương thức truyền thông mới. Báo chí không chỉ hiện diện trên các kênh truyền thống mà còn chủ động tham gia không gian mạng, phát triển nội dung đa phương tiện, chính luận ngắn, video phân tích, đồ họa, podcast… phù hợp với thói quen tiếp nhận thông tin của công chúng hiện đại, đặc biệt là giới trẻ. Qua đó, báo chí góp phần thu hẹp “khoảng trống nhận thức” – nơi các quan điểm sai trái thường lợi dụng để xâm nhập.
Bên cạnh những kết quả đạt được, báo chí trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng vẫn bộc lộ một số hạn chế. Trước hết là tình trạng bị động, chạy theo xử lý sự vụ; nhiều khi chỉ vào cuộc khi thông tin sai trái đã lan rộng, khiến hoạt động phản bác rơi vào thế phòng ngự. Khoảng trống thông tin ban đầu, nhất là với các vấn đề nhạy cảm, thường bị các nguồn phi chính thống chiếm lĩnh.
Thứ hai, chất lượng chính luận và chiều sâu lý luận chưa đồng đều. Một số bài phản bác còn thiên về áp đặt đúng - sai, thiếu lập luận khoa học và khả năng đối thoại tư tưởng, trong khi các luận điệu xuyên tạc ngày càng tinh vi, mềm mại, núp bóng “đa chiều”, “phản biện”. Bên cạnh đó, sức ép thương mại hóa, chạy theo lượt xem và tương tác cũng làm suy yếu vai trò định hướng của báo chí, vô hình trung tạo “đất diễn” cho các quan điểm sai trái.
Ngoài ra, đội ngũ người làm báo chưa đồng đều về bản lĩnh chính trị và kỹ năng tác nghiệp trong không gian số. Một bộ phận còn lúng túng trước các vấn đề phức tạp, nhạy cảm, bị động trước tốc độ và sự lan truyền thông tin trên mạng xã hội, khiến tiếng nói chính thống đôi khi bị chìm trong biển thông tin hỗn tạp.
Một số định hướng, giải pháp chủ yếu
Để nâng cao hiệu quả bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong kỷ nguyên mới, cần tập trung nâng cao chất lượng chính luận và năng lực lý luận của báo chí thông qua đào tạo, bồi dưỡng chuyên sâu, hình thành các nhóm chuyên trách, tuyến bài dài hơi có sự tham gia của các nhà khoa học, chuyên gia. Báo chí cần chú trọng giải thích, chứng minh, thuyết phục bằng thực tiễn sinh động, lấy kết quả phát triển và đời sống Nhân dân làm minh chứng thuyết phục nhất.
Song song với đó, báo chí cần phát triển hệ sinh thái nội dung đa nền tảng, đa phương tiện; tăng cường tính chủ động, dự báo và dẫn dắt dư luận, chuyển từ thế bị động “chạy theo thông tin” sang vai trò kiến tạo nhận thức xã hội. Việc hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa báo chí với các cơ quan tư tưởng, quản lý và lực lượng chức năng cũng có ý nghĩa quan trọng trong bảo đảm thông tin thống nhất, kịp thời, chính xác.
Đặc biệt, cần chú trọng xây dựng đội ngũ người làm báo có bản lĩnh chính trị vững vàng, đạo đức nghề nghiệp trong sáng và tinh thần dấn thân. Khi người làm báo vừa kiên định về lập trường tư tưởng, vừa chuyên nghiệp về nghiệp vụ, vừa làm chủ công nghệ mới, báo chí cách mạng mới thực sự trở thành “lá chắn tư tưởng” vững chắc, góp phần giữ vững niềm tin xã hội và tạo động lực tinh thần cho sự phát triển bền vững của đất nước trong kỷ nguyên vươn mình.
