Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, nhiều làng quê miền Bắc với truyền thống làng nghề lâu đời của mình đã âm thầm góp phần vào quá trình thực hiện những nhiệm vụ có ý nghĩa quan trọng, một trong những nhiệm vụ đó là chi viện tiền tuyến lớn miền Nam. Trung Kiên, một làng quê bình dị Nghệ An là một nơi như thế

Đường Hồ Chí Minh trên biển là bản hùng ca của lòng yêu nước, ý chí thống nhất non sông và khát vọng độc lập, tự do của dân tộc Việt Nam. Làm nên con đường huyền thoại ấy có những cán bộ, chiến sĩ vượt sóng ra khơi, những bến bãi âm thầm đón nhận vũ khí, những cơ sở kiên cường bảo vệ bí mật và những người thợ cần mẫn chuẩn bị phương tiện cho tiền tuyến. Trong hành trình ấy, làng nghề đóng tàu Trung Kiên, nay thuộc xã Hải Lộc, tỉnh Nghệ An, đã góp một dấu ấn đáng trân trọng: đem tài nghề của quê hương phục vụ nhiệm vụ vận tải bí mật vào Nam từ buổi đầu nghiên cứu, mở tuyến đường trên biển

Nằm bên sông Cấm, làng Trung Kiên xưa có tên Hoàng Lao, gắn bó lâu đời với nghề đóng thuyền. Qua nhiều thế hệ, người thợ nơi đây tích lũy kinh nghiệm chọn gỗ, dựng sườn, ghép ván, tạo nên những phương tiện phục vụ cuộc sống của cư dân miền biển. Từ cây gỗ dài làm sống chính đến những thanh gỗ cong tự nhiên làm sườn thuyền; từ cách bố trí vật liệu để giữ cân bằng đến kỹ thuật hơ nóng, uốn ép ván theo dáng thân thuyền, mỗi công đoạn đều đòi hỏi sự am hiểu, khéo léo và cẩn trọng. Tài nghề ấy được bồi đắp bằng lao động, truyền lại bằng thực hành và gìn giữ trong đời sống cộng đồng.

Khi đất nước đặt ra yêu cầu chi viện cho miền Nam, vốn nghề nghiệp của Trung Kiên được huy động vào một nhiệm vụ đặc biệt. Bàn tay quen dựng thuyền mưu sinh bước vào công việc chuẩn bị phương tiện phục vụ kháng chiến. Từ xưởng thuyền của một làng quê ven biển Nghệ An, lòng yêu nước được thể hiện bằng những việc làm cụ thể, bằng chất lượng từng con thuyền và trách nhiệm đối với phần việc được giao.

Sau khi cách mạng miền Nam chuyển từ khởi ngĩa sang tiến hành chiến tranh cách mạng, yêu cầu chi viện cho cách mạng miền Nam ngày càng cấp thiết. Cùng với việc mở tuyến vận tải trên bộ, việc nghiên cứu tổ chức vận chuyển bằng đường biển được triển khai.

Một con tàu "không số" trên tuyến đường Hồ Chí Minh trên biển (Ảnh tư liệu)

Tháng 7/1959, Tiểu đoàn 603 ra đời, mang tên bí mật “Tập đoàn đánh cá Sông Gianh”, thực hiện nhiệm vụ tìm phương thức đưa vũ khí vào chiến trường bằng đường biển. Trong quá trình chuẩn bị phương tiện, đơn vị đã bí mật đặt đóng thuyền tại Nghệ An. Người thợ Trung Kiên được giao đóng những thuyền gỗ hai đáy theo mẫu do cán bộ của Ban Thống nhất Trung ương đưa đến.

Đó là công việc đòi hỏi tài nghề và ý thức tổ chức kỷ luật. Phương tiện phải đáp ứng yêu cầu vận chuyển, phù hợp với phương thức hoạt động bí mật và điều kiện đi biển. Mỗi mối ghép chắc chắn, mỗi tấm ván được xử lý cẩn thận đều gắn với chất lượng con thuyền, sự an toàn của người đi biển và nhiệm vụ chi viện cho chiến trường. Giữa tiếng đục, tiếng bào của làng nghề, những người thợ âm thầm góp sức vào nhiệm vụ quan trọng của hậu phương miền Bắc xã hội chủ nghĩa.

Trong những người tham gia đóng thuyền tại Trung Kiên có Võ Văn Nhậm và Phan Anh Phúc. Công việc được tổ chức dưới danh nghĩa đóng tàu đánh cá; yêu cầu giữ bí mật bao trùm quá trình thực hiện nhiệm vụ. Dù không được biết toàn bộ kế hoạch vận chuyển, người thợ vẫn hoàn thành phần việc bằng sự tận tâm và trách nhiệm. Sự đóng góp ấy cho thấy một điều sâu sắc: sức mạnh của hậu phương được tạo nên từ những con người biết đặt công việc của mình trong nhiệm vụ chung, biết đem năng lực và kinh nghiệm phục vụ Tổ quốc.

Việc chuẩn bị thuyền từ năm 1959 thuộc giai đoạn nghiên cứu, thử nghiệm ban đầu của tuyến vận tải trên biển. Ngày 23/10/1961, Đoàn 759 được thành lập, đánh dấu bước phát triển quan trọng về tổ chức lực lượng vận tải quân sự trên biển, trở thành ngày truyền thống của Đường Hồ Chí Minh trên biển. Trong tiến trình ấy, Trung Kiên góp sức ở khâu chuẩn bị phương tiện. Đóng góp của làng nghề giúp chúng ta hiểu đầy đủ hơn nền tảng tạo nên con đường huyền thoại: trước những chuyến tàu vượt biển là quá trình tổ chức lực lượng, chuẩn bị cơ sở, huy động tài nghề và công sức của nhân dân.

Dấu ấn Trung Kiên là một biểu hiện sinh động của sức mạnh chiến tranh nhân dân, của hậu phương miền Bắc hướng về tiền tuyến miền Nam. Dưới sự lãnh đạo của Đảng, lòng yêu nước được tổ chức thành hành động; tri thức nghề nghiệp của nhân dân được huy động phục vụ yêu cầu kháng chiến; công việc của một làng nghề được kết nối với nhiệm vụ thống nhất đất nước. Người chiến sĩ chiến đấu bằng bản lĩnh và lòng dũng cảm; người thợ góp sức bằng tài nghề, kỷ luật và sự tận tụy. Mỗi người một vị trí, cùng chung ý chí giải phóng miền Nam, thống nhất non sông.

Kỷ niệm 65 năm Ngày mở Đường Hồ Chí Minh trên biển (23/10/1961 – 23/10/2026), chúng ta thành kính tri ân những thế hệ đã đem trí tuệ, công sức và cả cuộc đời góp phần làm nên con đường huyền thoại, nối hậu phương với tiền tuyến, nối khát vọng với ngày toàn thắng. Trong niềm tự hào ấy, dấu ấn Trung Kiên gợi lên sự đóng góp bền bỉ, thầm lặng của quê hương Nghệ An. Gìn giữ di sản làng nghề, lưu giữ ký ức người thợ và đưa những câu chuyện ấy đến với thế hệ trẻ là trách nhiệm đối với lịch sử, để mỗi đóng góp được trân trọng, mỗi tấm gương cống hiến tiếp tục thắp sáng lòng yêu nước hôm nay.

Một con tàu đang được hoàn thiện tại làng nghề Trung Kiên hôm nay 

Câu chuyện Trung Kiên chứa đựng bài học sâu sắc về sự lãnh đạo của Đảng và sức mạnh của nhân dân. Khi được tổ chức, huy động đúng hướng, kinh nghiệm của một làng nghề trở thành năng lực phục vụ kháng chiến; bàn tay của người lao động góp sức thực hiện nhiệm vụ thống nhất non sông.

Đưa dấu ấn ấy vào giảng dạy lịch sử Đảng và lý luận chính trị tại địa phương sẽ giúp người học hiểu sâu hơn cách một chủ trương lớn được hiện thực hóa qua những con người và công việc cụ thể. Từ sự thấu hiểu ấy, lòng tự hào được vun đắp bằng nhận thức, niềm tin được củng cố bằng căn cứ lịch sử, ý thức trách nhiệm được nuôi dưỡng để trở thành hành động trong học tập, lao động và phụng sự nhân dân.

Từ bàn tay người thợ Trung Kiên năm xưa đến trí tuệ, công sức của mỗi người hôm nay, mạch nguồn yêu nước và cống hiến vẫn bền bỉ chảy qua các thế hệ. Tiếp nối truyền thống ấy là đem hết tâm sức làm tốt công việc của mình, dám nhận trách nhiệm, bền chí vượt khó và chung sức xây dựng quê hương. Những người thợ năm xưa đã góp tài nghề chuẩn bị phương tiện cho hành trình hướng tới ngày thống nhất; thế hệ hôm nay có trách nhiệm đem tri thức và năng lực dựng xây đất nước giàu mạnh. Từ một làng quê bên sông Cấm, dấu ấn Trung Kiên hòa vào bản hùng ca Đường Hồ Chí Minh trên biển, nhắc nhở mỗi chúng ta rằng: khi lòng yêu nước được kết tinh trong lao động tận tụy và hành động có trách nhiệm, mỗi người đều có thể góp sức làm nên những thành tựu lớn lao của dân tộc.

Đó là niềm tự hào để gìn giữ, là lời thôi thúc để vươn lên, là sức mạnh để Nghệ An cùng cả nước vững bước xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam.