Đồng chí Võ Nguyên Hiến với công tác xây dựng Đảng giai đoạn 1930-1935

Xuất thân từ mảnh đất giàu truyền thống của quê hương Nghệ An, đồng chí Võ Nguyên Hiến (1890-1975), thuộc lớp chiến sĩ cộng sản đầu tiên do lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc trực tiếp giáo dục và rèn luyện, đã có công lớn lao trong sự nghiệp cách mạng nói chung, đặc biệt trong giai đoạn gây dựng và khôi phục lại hệ thống tổ chức của Đảng trong những năm đầu vô cùng khó khăn của Đảng và cách mạng Việt Nam (1930-1935)

Phong trào cách mạng Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng trong những năm 1930-1931 mà đỉnh cao là Xôviết Nghệ -Tĩnh đã diễn ra mạnh mẽ, thể hiện truyền thồng yêu nước, ý chí kiên cường, bất khuất của cả dân tộc Việt Nam. Tuy nhiên, do thời cơ chưa chín muồi cũng như tương quan lực lượng lúc này vẫn nghiêng về phía thực dân Pháp, nên phong trào đã bị kẻ địch đàn áp. Trong giai đoạn 1930-1935, Đảng Cộng sản Đông Dương vừa mới thành lập đã đương đầu với nhiều khó khăn, tổn thất lớn do kẻ thù gây ra. Đây là giai đoạn chúng ta đấu tranh để phục hồi phong trào đấu tranh của quần chúng và phục hồi hệ thống tổ chức đảng.

Trước tình hình đó, cùng với các đồng chí của mình, Võ Nguyên Hiến đã đóng góp rất lớn cho công tác xây dựng Đảng thời kỳ “trứng nước” này. Qua đó, chứng tỏ được bản lĩnh, năng lực lãnh đạo của Đảng ta trên thực tế.

Thứ nhất, đồng chí Võ Nguyên Hiến là lãnh đạo tài ba, xuất chúng trong việc củng cố, kiện toàn tổ chức Đảng lúc bấy giờ và có sự kết nối với các tổ chức đảng và đảng viên khác. Ông là hiện thân của sự cống hiến hết mình cả về vật chất lẫn tinh thần cũng như những trận đòn roi tra tấn của kẻ thù để “nuôi” các tổ chức đảng, và bảo vệ các đảng viên khác.

Sau khi Đảng Cộng sản Việt Nam được thành lập, nhóm Thanh niên Cách mạng Đồng chí Hội ở Diễn Bình đã tự nguyện gia nhập Đảng Cộng sản Việt Nam. Ông được Trung ương Đảng chỉ định vào Cấp ủy Lâm thời của Tỉnh ủy Nghệ An. Ông đã thành lập 2 Chi bộ Đảng là Chi bộ Hậu Luật và Chi bộ Đệ Nhất. Đây là 2 chi bộ Đảng đầu tiên của huyện Diễn Châu  được thành lập trong thời kỳ hậu Xô viết Nghệ-Tĩnh.

Cũng trong thời gian này, Xứ ủy Trung kỳ chỉ đạo Tỉnh ủy Nghệ An mở rộng địa bàn hoạt động lên miền Tây Nghệ An. Đồng chí Võ Nguyên Hiến và đồng chí Võ Thược được Tỉnh ủy Nghệ An cử lên huyện Nghĩa Đàn để gây dựng cơ sở. Tháng 10 năm 1930, tại hang Rú Ấm (Nghĩa Đức, Nghĩa Đàn), hội nghị thành lập Chi bộ ghép gồm hai làng Thọ Lộc và Cự Lâm. Từ chi bộ này, các đường lối, chủ trương của trung ương Đảng, Xứ ủy Trung Kỳ, Tỉnh ủy Nghệ An đã được triển khai đến các xã trên toàn huyện Nghĩa Đàn. [1]

Như vậy, trong giai đoạn đầu gây dựng tổ chức cơ sở đảng, đồng chí Võ Nguyên Hiến đã tham gia thành lập ra các tổ chức cơ sở đảng ở Nghệ An mà đặc biệt là ở Diễn Châu và Nghĩa Đàn. Đến tháng 10/1934, ông được Trung ương Đảng chỉ định cùng Ngô Tuân triệu tập Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh Nghệ An để họp bàn kế hoạch củng cố tổ chức, ổn định tình hình. Đại hội bầu ra Ban chấp hành mới và ông được bầu làm Bí thư Tỉnh ủy. Trên cương vị này, ông tích cực tổ chức và thành lập ra tất cả các chi bộ. Nhờ đó, hoạt động của Đảng bộ tỉnh Nghệ An bắt đầu hồi phục trở lại.

Tiếp đó, sau Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ nhất họp tại Ma Cao từ ngày 27 đến 31/3/1935, với tư cách ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Xứ ủy Trung Kỳ, Võ Nguyên Hiến triệu tập ngay hội nghị của Xứ ủy Trung Kỳ mở rộng, phổ biến tinh thần của Đại hội toàn quốc lần thứ nhất, tình hình và nhiệm vụ trong giai đoạn mới của cuộc cách mạng… Cũng trong thời gian này, mật thám Pháp theo dõi ông rất gắt gao. Đến tháng 10/1935, ông bị thực dân Pháp bắt giam nhưng sau vì không có đủ chứng cứ nên ông được thả.[2] Tuy đã tự do nhưng ông vẫn bị mật thám Pháp theo dõi.

Người thân đồng chí Võ Nguyên Hiến tham luận về nội dung truyền thống, gia đình, dòng họ hình thành nhân cách đồng chí Võ Nguyên Hiến tại Hội thảo khoa học về thân thế và sự nghiệp đồng chí Võ Nguyên Hiến, tổ chức tại Nghệ Ân, năm 2018 (Ảnh: Thanh Lê)

Tháng 11/1936, đồng chí Võ Nguyên Hiến bị bắt lần thứ 7. Thực dân Pháp biết Võ Nguyên Hiến là một mắt xích quan trọng của Đảng từ trong nước ra hải ngoại. Chúng tìm đủ mọi cách, hết tra tấn, đánh đập lại quay sang dụ dỗ, mua chuộc. Nhưng ông đã cắn răng chịu đựng không hé nửa lời. Sau này, vì đồng chí, vì sự sống còn của tổ chức cơ sở đảng, ông đã tự nhận tất cả mọi hoạt động Cộng sản đều do một mình ông gây ra. Vì vậy, Võ Nguyên Hiến đã phải lãnh án tù khổ sai chung thân, bị đày vào Buôn Mê Thuột. Ông đã hi sinh tất cả để giữ gìn cơ sở cách mạng, để bảo vệ đồng đội, chiến sỹ cách mạng của Đảng. Tấm gương của ông sáng ngời một nhân cách, trí tuệ cao thượng, lỗi lạc, góp phần xây dựng Đảng thêm lớn mạnh.

Thứ hai, đồng chí Võ Nguyên Hiến có công lao rất lớn trong việc đưa tài liệu về chủ trương, đường lối mà Quốc tế Cộng sản giao phó cho cách mạng Đông Dương về nước; đồng thời chỉ đạo tổ chức thực hiện các chủ trương, đường lối đó. Đó là tập hợp lực lượng, củng cố hàng ngũ, củng cố bộ máy đảng; bắt tay ngay vào việc xây dựng các tổ, các chi bộ cộng sản ở những nơi có thể củng cố được. Đặc biệt, trong giai đoạn này, ông đã tuyên truyền, bồi dưỡng nhiều thanh niên yêu nước đi theo con đường cách mạng.

Ông đã tham dự Đại hội lần thứ I của Đảng tại Ma Cao với tư cách đại biểu của Xứ ủy Trung Kỳ. Đại hội Đảng lần thứ I họp tại Ma Cao từ ngày 27 đến 31/3/1935, tháng 2/1935, Xứ ủy Trung Kỳ đã cử 4 đồng chí đi dự Đại hội Đảng, đó là các đồng chí Chắt Kế (Võ Nguyên Hiến), Ba Đốc (Ngô Tuân) là 2 đại biểu chính thức và 2 đại biểu dự khuyết. Trong đoàn còn có cả 1 đồng chí làm nhiệm vụ dẫn đường. Đồng chí Võ Nguyên Hiến được cử làm Trưởng đoàn.

Đại hội đã bầu Ban Chấp hành Trung ương Đảng. Đồng chí Võ Nguyên Hiến được bầu vào Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa I. Ban Chấp hành Trung ương Đảng đã giao cho các đồng chí Trưởng đoàn chịu trách nhiệm bảo vệ những văn kiện chính thức và chủ yếu của Đại hội.

Sau khi về nước,với tư cách Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Xứ ủy Trung Kỳ, Võ Nguyên Hiến triệu tập ngay Hội nghị của Xứ ủy Trung Kỳ mở rộng, phổ biến tinh thần của Đại hội lần thứ I của Đảng, tình hình và nhiệm vụ trong giai đoạn mới của cuộc cách mạng… Ngày 01/7/1935, đồng chí Võ Nguyên Hiến và Ngô Tuân đã phân phát hết tài liệu mà các đồng chí mang từ nước ngoài về cho các huyện.

Đồng thời, ông có công lao lớn trong việc tuyên truyền, bồi dưỡng nhiều thanh niên yêu nước theo con đường cách mạng. Tháng 2 năm 1930, Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời. Võ Nguyên Hiến là lớp người đã được tuyển chọn, chuyển sang hàng ngũ những người Cộng sản lớp tiền bối. Võ Nguyên Hiến đã tuyên truyền, bồi dưỡng, đưa nhiều thanh niên đi theo con đường cách mạng như Võ Thiện Thuật, Võ Quang Uẩn, Võ Khởi…. Ông còn vận động, lôi kéo cả những người trong hàng ngũ kẻ thù quay trở về với cách mạng.[3]

Như vậy, đồng chí Võ Nguyên Hiến đã mang tài liệu thể hiện rõ nhất chủ trương của Đại hội lần thứ I của Đảng về với Xứ ủy Trung Kỳ và trực tiếp là người đứng ra chỉ đạo tổ chức thực hiện chủ trương đó. Đồng thời, tuyên truyền, bồi dưỡng thế hệ thanh niên yêu nước, chuẩn bị về con người về tổ chức cho Đảng ta trong giai đoạn khôi phục hệ thống tổ chức đảng. Nhờ đó, Xứ ủy Trung Kỳ đã thống nhất trong mọi mục tiêu và nội dung hoạt động, vượt qua được giai đoạn khó khăn cách mạng.

Thứ ba, đồng chí Võ Nguyên Hiến có công lao lớn trong việc bảo vệ và in ấn các tài liệu của Đảng, từ đó tuyên truyền vận động, hướng dẫn cán bộ, đảng viên và quần chúng nhân dân thực hiện đường lối, chính sách của Đảng; động viên tinh thần cán bộ, nhân dân và củng cố niềm tin sắt son cho quần chúng vào sự nghiệp lãnh đạo của Đảng và sự nghiệp cách mạng dân tộc.

Về việc bảo vệ tài liệu của Đảng, đây là giai đoạn chúng ta đấu tranh để hồi phục các tổ chức cơ sở đảng sau khủng bố trắng của thực dân Pháo, nên công tác bảo vệ tài liệu của Đảng rất quan trọng. Tháng 3/1934, Ban Chỉ huy ở ngoài của Đảng Cộng sản Đông Dương ở Ma Cao (Trung Quốc) được thành lập. Vì vậy, để đưa chủ trương, đường lối của Đảng về nước phải có sự đóng góp của các cán bộ, chiến sỹ trong đó có đồng chí Võ Nguyên Hiến. Sau khi tham dự Đại hộilần thứ I của Đảng tại Ma Cao (Trung Quốc), ông có nhiệm vụ đưa tài liệu của Đảng về nước để triển khai thực hiện. Để qua mắt kẻ thù, ông thậm chí giấu tài liệu vào quần áo lót của mình. Nhờ đó, chúng ta mới đưa được những chủ trương, đường lối của Đảng về nước, tạo bước phát triển trong phong trào cách mạng.

Về việc in ấn tài liệu, đây là công tác rất quan trọng để tuyên truyền, vận động, đưa chủ trương, đường lối của Đảng đến với cán bộ, đảng viên và người dân. Từ những năm 1929, gia đình ông trở thành nơi để in ấn tài liệu, truyền đơn, báo chí của Đảng. Điều đặc biệt là kinh phí in ấn các tài liệu đó là do gia đình Võ Nguyên Hiến cung cấp. Qua đó, thấy được sự cống hiến rất lớn của ông và gia đình đối với cách mạng Việt Nam giai đoạn này.

Về hình thức tuyên truyền, vận động, ông đã sử dụng rất nhiều các hình thức khác nhau để đưa chủ trường, đường lối của Đảng đến với người dân. Đầu tiên là hình thức diễn kịch, ông thành lập Hội hát Tuồng, thường xuyên diễn các vở kịch về truyền thống lịch sử như Trưng Trắc, Trung Nhị để giáo dục, phát huy truyền thống yêu nước trong quần chúng nhân dân. Thứ hai, tuyên truyền thông qua việc mở các lớp dạy chữ Quốc ngữ, ông vừa là người tổ chức các lớp học, vừa là người trực tiếp giảng dạy. Trong các lớp học này, thơ ca cách mạng và các chủ trương, đường lối của Đảng được tuyên truyền tới người dân. Thứ ba, ông sử dụng hình thức rải truyền đơn để đưa chủ trương, đường lối của Đảng đến với nguời dân một cách trực tiếp nhất, thiết thực nhất. Bản thân ông cũng thường xuyên đem truyền đơn, báo chí đi phân phát và rải ở các huyện. Ông có một ngôi nhà ở huyện Đô Lương được sử dụng làm cơ sở hội họp bí mật của Đảng trong những năm 1933-1934, đây cũng là nơi ông đi về nghỉ ngơi trong những chuyến rải truyền đơn ở huyện Đô Lương. Tháng 9/1934, sau khi Võ Nguyên Hiến vừa rải xong số truyền đơn kỷ niệm Xôviết Nghệ An ở huyện Đô Lương thì mật thám Pháp bắt. Nhưng chúng không lấy được một lời khai nào của Võ Nguyên Hiến nên phải trả tự do cho ông.

Trong giai đoạn cách mạng cực kỳ khó khăn, nhờ hoạt động bền bỉ, không ngừng nghỉ của ông, chủ trương, đường lối của Đảng đã đến được với cán bộ, đảng viên cũng như người dân một cách đầy đủ và thiết thực nhất. Nhờ đó, nâng cao trình độ giác ngộ của cán bộ đảng viên và quần chúng nhân dân, góp phần khôi phục hệ thống tổ chức đảng trong giai đoạn 1932-1935, tạo tiền đề cho sự phát triển của giai đoạn cách mạng tiếp theo.

Có thể nói, cuộc đời và sự nghiệp của đồng chí Võ Nguyên Hiến là sự xuất thân và hiến thân cho cách mạng, cho dân tộc. Đặc biệt trong giai đoạn 1930-1935, giai đoạn đầu cực kỳ khó khăn của cách mạng, ông đã có những công lao to lớn trong việc gây dựng và phục hồi các tổ chức cơ sở đảng. Những cống hiến to lớn cũng như những chủ trương, biện pháp và phương pháp cách mạng của đồng chí Võ Nguyên Hiến trong quá trình hoạt động cách mạng và trên các cương vị công tác của mình đã góp phần quan trọng vào thắng lợi to lớn của cách mạng Việt Nam. Đồng thời, đó cũng chính là những bài học, những kinh nghiệm quý báu để lại cho công tác xây dựng Đảng, xây dựng và phát triển lực lượng cách mạng trong giai đoạn hiện nay.