Sự kiện là cờ Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam xuất hiện trên đỉnh Nhà thờ Đức Bà Paris ngày 19/01/1969 được truyền thông Pháp và quốc tế đồng loạt đưa tin, coi đây là một hành động táo bạo, mang tính biểu tượng chính trị rất cao - lá cờ của lực lượng cách mạng Việt Nam xuất hiện ngay trên “trái tim” Paris, giữa trung tâm đàm phán chấm dứt chiến tranh Việt Nam
Ngày 19/01/1969, đúng thời điểm phiên họp trù bị của Hội nghị Paris về Việt Nam, lá cờ Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam bất ngờ tung bay trên chóp tháp cao gần 100 m của Nhà thờ Đức Bà Paris - biểu tượng tôn giáo và văn hóa của nước Pháp.
Nhật báo, hãng thông tấn và truyền hình phương Tây đều xem đây là một tin nóng (hot news), vừa vì tính kịch tính (leo lên đỉnh tháp, treo cờ, cảnh sát - trực thăng...) vừa vì ý nghĩa chính trị đúng lúc cả thế giới dõi theo Hội nghị Paris.
Góc nhìn báo chí quốc tế tại thời điểm xảy ra sự hiện
Báo chí Mỹ đưa hình ảnh sự kiện lên trang nhất.
Ngày 20/01/1969, một ngày sau sự kiện, The New York Times đăng ngay bài báo về hình ảnh lá cờ giải phóngbay trên đỉnh tháp Nhà thờ Đức Bà Paris.
Việc một tờ báo “chính thống” hàng đầu của Mỹ đưa hình ảnh này lên trang nhất trong bối cảnh dư luận Mỹ chia rẽ sâu sắc về chiến tranh Việt Nam được nhiều nhà nghiên cứu nhận định là rất quan trọng về mặt biểu tượng:
Nó cho thấy chiến tranh Việt Nam đã trở thành vấn đề lương tâm toàn cầu.
Hình ảnh lá cờ nhanh chóng được phong trào phản chiến ở Mỹ và châu Âu sử dụng trên biểu ngữ trong các cuộc biểu tình đòi Mỹ chấm dứt chiến tranh, rút quân khỏi miền Nam Việt Nam.
Sự kiện được mô tả trên báo Mỹ The New York Times ngày 20/01/1969
Báo chí Pháp - mô tả cảnh sát Pháp “bị quê” đến thừa nhận sự táo bạo.
Nhiều tờ báo Pháp tường thuật khá chi tiết “cuộc chiến” hạ cờ.
Sở Cảnh sát Paris điều lính cứu hỏa trèo lên tháo cờ nhưng thất bại, vì những thanh sắt dẫn lên chóp tháp đã bị nhóm thanh niên Thụy Sĩ cưa trước đó.
Cuối cùng, cảnh sát Pháp phải điều trực thăng, treo một lính cứu hỏa lơ lửng bên dưới để tiếp cận đỉnh tháp; đến chiều cờ mới được tháo xuống.
Một sĩ quan cảnh sát Pháp được báo phương Tây dẫn lời thừa nhận:“Người làm việc đó phải là người rất gan góc... sáng nay chúng tôi hơi bị quê”. Hình ảnh cảnh sát, lính cứu hỏa loay hoay dưới đất trong khi cờ vẫn phấp phới là chi tiết được nhiều báo khai thác như một “đòn bẽ mặt” với nhà chức trách Paris.
Nhật báo Le Monde đăng tin về lá cờ trên tháp, đồng thời trích lại một phần thông cáo (ẩn danh) giải thích mục đích treo cờ: ủng hộ cuộc đấu tranh chính nghĩa của nhân dân Việt Nam, phản đối chiến tranh.
Le Monde cũng đăng thông cáo phản đối của chính quyền Sài Gòn (Việt Nam Cộng hòa), cho rằng hành động treo cờ là “xâm phạm một di tích tôn giáo linh thiêng”, đồng thời đăng phản hồi của Tổng Giám mục Paris cho rằng Giáo hội chỉ quản lý đời sống tinh thần - tín ngưỡng, phần bảo tồn vật chất Nhà thờ Đức Bà thuộc chính quyền thành phố, iệc treo cờ không ảnh hưởng đến việc hành lễ hay đức tin.
Báo chí quốc tế đều cho đây là một biểu tượng của phong trào phản chiến.
Nhiều tờ báo và hãng tin quốc tế khi đó và những ngày sau, nhấn mạnh sự kiện và tác động của nó ở ba điểm:
Sự kiện diễn ra đúng lúc Hội nghị Paris bước vào giai đoạn có mặt đủ bốn bên: Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam, Hoa Kỳ và Việt Nam Cộng hòa.
Lá cờ Mặt trận xuất hiện trên đỉnh một biểu tượng của Paris được xem như “tuyên bố bằng hình ảnh” rằng lực lượng cách mạng miền Nam là một chủ thể chính trị không thể bỏ qua.
Tác động tới phong trào phản chiến quốc tế: Báo chí và các nhà hoạt động ở Mỹ - châu Âu sau đó nhắc lại sự kiện này như một nguồn cổ vũ tinh thần lớn: họ hiểu rằng phong trào phản chiến và ủng hộ Việt Nam không hề đơn độc mà có sự chung tay của trí thức, sinh viên, thanh niên nhiều nước, kể cả ở Thụy Sĩ trung lập
Một số bài phân tích sau này đánh giá hành động treo cờ trên Nhà thờ Đức Bà là một trong những “đòn truyền thông” nổi bật nhất của phong trào ủng hộ Việt Nam ở châu Âu: chỉ ba người, không bạo lực, không đổ máu nhưng buộc cả thế giới phải chú ý đến lá cờ và đến cuộc chiến ở Việt Nam.
Báo chí châu Âu viết lại câu chuyện và ý nghĩa của nó
Trong suốt 50 năm, báo chí chỉ biết đây là hành động của “những người vô danh”.
Năm 2019, vụ cháy Nhà thờ Đức Bà làm sập chóp tháp. Đây là bước ngoặt khiến ba người Thụy Sĩ, Bernard Bachelard, Olivier Parriaux và Noé Graff, quyết định kể lại toàn bộ câu chuyện.
Năm 2023, cuốn sách “Le Viet Cong au sommet de Notre-Dame” (Việt Cộng trên đỉnh Nhà thờ Đức Bà) được xuất bản tại Thụy Sĩ. Báo chí Thụy Sĩ, Pháp và một số cơ quan truyền thông quốc tế đồng loạt giới thiệu, lần đầu chính thức nêu đích danh ba tác giả của “phi vụ treo cờ”.
Các bài báo mô tả họ là “ba thanh niên Thụy Sĩ trẻ, theo đuổi lý tưởng công bằng, phản đối chiến tranh”, nhấn mạnh tinh thần đoàn kết quốc tế với Việt Nam.
Nhiều báo và tạp chí châu Âu gọi đây là: “Một hành động can đảm, lãng mạn và hoàn toàn vô danh suốt nửa thế kỷ”, “Một mảnh ghép nhỏ nhưng rất đặc biệt trong lịch sử Nhà thờ Đức Bà và lịch sử chiến tranh Việt Nam”.
Trước Nhà thờ Đức Bà đang trùng tu, mùa Xuân năm 2023, từ trái sang: Bernard Bachelard, Olivier Parriaux và Noé Graff
Báo chí nước ngoài phân tích ý nghĩa lịch sử của sự kiện chấn động này qua các bài viết, cơ bản có cái nhìn chung về sự kiện như sau:
Đây là một biểu tượng mạnh của phong trào đoàn kết với Việt Nam, không phải hành động của cơ quan nhà nước, mà của những công dân bình thường - thanh niên, trí thức, sinh viên Thụy Sĩ - đứng về phía nhân dân Việt Nam.
Nó đánh dấu sự hiện diện chính trị công khai của Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam trên trường quốc tế, ngay giữa một trung tâm văn minh phương Tây, dưới ống kính hàng trăm nhà báo quốc tế đến đưa tin Hội nghị Paris.
Về mặt hình ảnh, lá cờ trên đỉnh Nhà thờ Đức Bà trở thành một trong những bức ảnh mang tính biểu tượng nhất gắn với giai đoạn đàm phán hòa bình Paris - ngang hàng với những bức ảnh về biểu tình phản chiến, hay hình ảnh thương vong ở chiến trường.
Hành động này có ảnh hưởng ít nhiều đến cuộc đàm phán chính thức tại Hội nghị Paris lúc bấy giờ.
Hành động treo cờ Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam trên đỉnh Nhà thờ Đức Bà Paris vào tháng 01 năm 1969, dù là một sự kiện độc lập và diễn ra bên ngoài khuôn khổ các cuộc đàm phán chính thức, đã tạo ra những ảnh hưởng gián tiếp nhưng đáng kể, chủ yếu về mặt tâm lý, truyền thông và biểu tượng chính trị, góp phần vào bối cảnh chung của Hội nghị Paris.
Sự kiện này diễn ra ngay trước những ngày đầu của các phiên họp trù bị quan trọng của Hội nghị Paris. Việc lá cờ xuất hiện trên một biểu tượng mang tính toàn cầu như Nhà thờ Đức Bà đã ngay lập tức thu hút sự chú ý của giới truyền thông quốc tế, vốn đang tập trung đưa tin về Hội nghị.
Hành động này đã giúp thông điệp về sự tồn tại và chính nghĩa của Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam được lan tỏa rộng rãi hơn, vượt ra ngoài phạm vi các cuộc đàm phán chính thức. Nó thu hút sự quan tâm của công chúng Pháp và quốc tế đối với vấn đề Việt Nam, và gián tiếp ủng hộ lập trường của phái đoàn Việt Nam.
Đối với những người ủng hộ Việt Nam, đây là một hành động biểu tượng cho thấy sự ủng hộ rộng rãi của phong trào quốc tế, đặc biệt là ở châu Âu, đối với cuộc đấu tranh chính nghĩa.
Đối với phái đoàn Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam, hành động này là một nguồn cổ vũ tinh thần, cho thấy họ có sự hậu thuẫn mạnh mẽ từ các lực lượng tiến bộ trên thế giới. Nó củng cố thêm ý chí và sự tự tin của các nhà đàm phán trên bàn Hội nghị.
Đối với phái đoàn Hoa Kỳ và Việt Nam Cộng hòa, sự kiện này có thể được xem là một thông điệp khó chịu, cho thấy sự hiện diện chính trị của Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam không chỉ trên chiến trường mà còn có sức ảnh hưởng và sự ủng hộ quốc tế đáng kể. Nó có thể tạo thêm áp lực tâm lý, khiến họ phải thừa nhận vai trò của Mặt trận.
Đối với chính quyền Pháp, nước chủ nhà của Hội nghị Paris, mặc dù chính quyền Pháp không trực tiếp liên quan đến nội dung đàm phán, nhưng hành động này đã gây ra một số phiền toái và có phần làm “bẽ mặt” cho lực lượng an ninh Pháp, đồng thời buộc họ phải giải quyết một vấn đề mang tính chính trị nhạy cảm ngay trên đất nước mình.
Hành động treo cờ, đặc biệt là việc nó được đưa lên trang nhất các tờ báo lớn như The New York Times, đã góp phần phản ánh sự phức tạp và chia rẽ trong dư luận Mỹ cũng như các nước phương Tây về cuộc chiến tranh Việt Nam.
Nó cho thấy cuộc đấu tranh vì hòa bình cho Việt Nam đã vượt ra ngoài biên giới, trở thành một vấn đề của lương tâm và đạo đức toàn cầu, đồng thời là một phần của phong trào phản chiến đang phát triển mạnh mẽ.
Điều quan trọng cần lưu ý là hành động này không trực tiếp làm thay đổi các điểm đàm phán, nguyên tắc hay sách lược ngoại giao của các bên tại Hội nghị Paris. Các cuộc đàm phán chính thức vẫn diễn ra theo đường lối và sự chuẩn bị kỹ lưỡng của các chính phủ.
Không thay đổi nguyên tắc “vừa đánh vừa đàm”. Phái đoàn Việt Nam vẫn tiếp tục chiến lược “vừa đánh vừa đàm” đang theo đuổi. Thành công trên chiến trường và sự kiên định trên bàn đàm phán mới là yếu tố quyết định.
Mặc dù sự kiện này nhấn mạnh vai trò và sự ủng hộ đối với Mặt trận, nhưng việc các bên công nhận vai trò chính thức của Mặt trận như một bên độc lập và bình đẳng trong Hội nghị vẫn là một vấn đề được đấu tranh quyết liệt trên bàn đàm phán, dựa trên các nguyên tắc ngoại giao và pháp lý, chứ không chỉ dựa vào các hành động biểu tượng như việc lá cờ xuất hiện trên đỉnhnhà thừ Đức Bà.
Tựu chung lại, hành động treo cờ Mặt trận tại Nhà thờ Đức Bà Paris năm 1969 đã tạo ra một “tiếng vang” truyền thông và biểu tượng lớn, góp phần định hình dư luận, củng cố tinh thần các lực lượng ủng hộ Việt Nam và tạo thêm áp lực tâm lý lên phe đối lập.
Tuy nhiên, tác động trực tiếp đến các quyết định ngoại giao và tiến trình chính thức của Hội nghị Paris là hạn chế, vì kết quả của Hội nghị chủ yếu phụ thuộc vào sức mạnh quân sự, chính trị và sự kiên định, khéo léo của các nhà đàm phán trên chiến trường và bàn Hội nghị.
