Bắc Sơn, Hưng Vũ, Vũ Lăng, Vũ Lễ là những xã An toàn khu (ATK) của tỉnh Lạng Sơn sau sắp xếp đơn vị hành chính năm 2025¹. Trải qua các giai đoạn lịch sử, vùng đất này đã hun đúc truyền thống yêu nước, tinh thần cách mạng kiên cường, ý chí vượt khó và sự gắn bó máu thịt giữa Đảng với Nhân dân. Những giá trị ấy không chỉ là niềm tự hào của các thế hệ mà còn là nền tảng tinh thần, nguồn lực nội sinh có ý nghĩa đặc biệt đối với công tác xây dựng Đảng trong giai đoạn hiện nay. Thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 07/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam và Chương trình hành động số 40-CTr/TU ngày 02/6/2026 của Ban Thường vụ Tỉnh ủy Lạng Sơn, yêu cầu đặt ra không chỉ dừng ở bảo tồn, tôn vinh các giá trị lịch sử, văn hóa, mà quan trọng hơn là chuyển hóa những giá trị ấy thành động lực nâng cao chất lượng hoạt động của tổ chức đảng, rèn luyện đội ngũ cán bộ, đảng viên và củng cố niềm tin của Nhân dân. Đây vừa là yêu cầu thực tiễn, vừa là hướng đi có ý nghĩa lâu dài trong xây dựng Đảng ở vùng ATK.
1. Truyền thống cách mạng và văn hóa cộng đồng – nền tảng bồi đắp phẩm chất cán bộ, đảng viên
Giá trị bền vững của truyền thống cách mạng không chỉ nằm ở những sự kiện lịch sử được ghi nhớ, mà còn ở sức lan tỏa của những bài học về lòng trung thành, ý chí kiên cường, tinh thần đoàn kết và sự gắn bó với Nhân dân. Đối với các xã ATK thuộc khu vực Bắc Sơn, những di tích lịch sử, ký ức cách mạng được lưu truyền qua các thế hệ chính là những minh chứng sinh động, có sức giáo dục sâu sắc đối với cán bộ, đảng viên hôm nay. Khác với những bài học mang tính lý thuyết, lịch sử cách mạng trên chính quê hương giúp mỗi cán bộ, đảng viên nhận thức cụ thể hơn về giá trị của độc lập, tự do, về sự hy sinh của các thế hệ đi trước và trách nhiệm tiếp nối truyền thống. Từ đó, lòng tự hào phải được nâng lên thành ý thức tự giác tu dưỡng, bản lĩnh chính trị, tinh thần tận tụy và trách nhiệm trước Đảng, trước Nhân dân. Những năm qua, nhiều chi bộ cơ quan, đơn vị cấp tỉnh, cấp xã trên địa bàn Lạng Sơn đã tổ chức sinh hoạt chính trị tại Di tích Khuổi Nọi, xã Vũ Lễ. Năm 2026, trong chương trình bồi dưỡng lý luận chính trị và nghiệp vụ, Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Bắc Sơn phối hợp với Trung tâm Chính trị xã tổ chức cho cán bộ Hội học tập thực tế tại Khuổi Nọi và Làng Khuôn Khát. Những hoạt động này góp phần đưa giáo dục truyền thống vượt ra khỏi khuôn khổ truyền đạt kiến thức, tạo điều kiện để cán bộ liên hệ bài học lịch sử với yêu cầu thực hiện chức trách, nhiệm vụ trong tình hình mới. Điều quan trọng là mỗi hoạt động giáo dục truyền thống phải hướng đến sự chuyển biến về nhận thức và hành động. Bài học dựa vào dân trong lịch sử phải được thể hiện bằng thái độ tôn trọng, lắng nghe Nhân dân hôm nay; tinh thần vượt khó phải trở thành ý chí khắc phục hạn chế, chủ động giải quyết những vấn đề phát sinh từ cơ sở; phẩm chất tận tụy, hy sinh phải được tiếp nối bằng trách nhiệm phục vụ cộng đồng. Cùng với truyền thống cách mạng, những chuẩn mực văn hóa về nghĩa tình, đoàn kết, tương trợ và trách nhiệm với việc chung cũng tạo nên môi trường xã hội quan trọng để giáo dục, rèn luyện cán bộ, đảng viên. Trong môi trường ấy, uy tín của người cán bộ không chỉ được xác lập bằng chức trách, vị trí công tác mà trước hết bằng phẩm chất, hành động và sự tín nhiệm của Nhân dân. Trường hợp ông Hoàng Đình Thép ở thôn Minh Đán là một minh chứng tiêu biểu. Năm 2012, gia đình ông hiến 300 m² đất để xây dựng trường mầm non của xã. Từ năm 2016, trên cương vị Bí thư Chi bộ kiêm Trưởng thôn, ông tích cực vận động người dân thực hiện nếp sống văn minh, bảo vệ di tích lịch sử. Việc làm vì lợi ích cộng đồng đã tạo nền tảng cho uy tín cá nhân, nâng cao sức thuyết phục trong công tác vận động quần chúng. Thực tiễn đó khẳng định, sức mạnh giáo dục của văn hóa chỉ được phát huy đầy đủ khi có sự thống nhất giữa nhận thức và hành động, giữa lời nói và việc làm. Đối với cán bộ, đảng viên, nhất là người đứng đầu, phát huy truyền thống không thể chỉ bằng những lời khẳng định về lòng tự hào, mà phải được chứng minh bằng tinh thần nêu gương, ý thức trách nhiệm và hiệu quả thực hiện nhiệm vụ.
2. Phát huy vai trò lãnh đạo của tổ chức đảng trong củng cố khối đoàn kết và phát triển cộng đồng
Một trong những giá trị nổi bật của văn hóa vùng ATK là truyền thống đoàn kết, gắn bó, tương trợ và đồng lòng trước những nhiệm vụ chung. Trong điều kiện mới, phát huy giá trị ấy đòi hỏi tổ chức đảng phải thực sự giữ vai trò hạt nhân lãnh đạo, quy tụ sức mạnh cộng đồng, khơi dậy tinh thần chủ động, sáng tạo và trách nhiệm của Nhân dân đối với sự phát triển địa phương. Vai trò lãnh đạo của tổ chức đảng không chỉ thể hiện ở việc ban hành chủ trương mà còn ở năng lực tổ chức thực hiện, khả năng tập hợp các lực lượng và giải quyết hài hòa những lợi ích chính đáng. Trong đó, cấp ủy định hướng, lãnh đạo và kiểm tra; chính quyền cụ thể hóa, tổ chức thực hiện; Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị – xã hội phát huy vai trò vận động, giám sát, phản biện xã hội. Nghệ nhân, người có uy tín trong cộng đồng là những chủ thể quan trọng trong gìn giữ bản sắc, truyền tải các giá trị văn hóa và tạo sự đồng thuận từ cơ sở. Thực tiễn tại xã Bắc Sơn cho thấy ý nghĩa của việc phát huy dân chủ và vai trò của Nhân dân trong quá trình hoạch định chủ trương phát triển. Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam xã Bắc Sơn đã tổ chức hội nghị phản biện xã hội đối với dự thảo nghị quyết phát triển du lịch xã giai đoạn 2026–2030, thu hút sự quan tâm và nhiều ý kiến phản biện của người dân². Hoạt động này tạo điều kiện để những đề xuất, nguyện vọng và vấn đề nảy sinh từ thực tiễn được phản ánh trong quá trình xây dựng chính sách. Điểm cốt lõi của hoạt động phản biện không chỉ là tiếp nhận ý kiến mà còn là trách nhiệm lắng nghe, giải trình và tiếp thu. Khi Nhân dân được tham gia bàn bạc những vấn đề liên quan trực tiếp đến đời sống, khi ý kiến chính đáng được tôn trọng và phản hồi thỏa đáng, chủ trương sẽ có thêm cơ sở thực tiễn, đồng thời củng cố sự đồng thuận trong tổ chức thực hiện. Đó cũng chính là biểu hiện cụ thể của phương thức lãnh đạo dựa vào dân, phát huy dân chủ và đề cao trách nhiệm giải trình. Tại các xã ATK, sự gắn kết giữa bảo tồn văn hóa và phát triển kinh tế, xã hội còn được thể hiện qua hoạt động vận động người dân chỉnh trang nhà ở, giữ gìn kiến trúc truyền thống, duy trì Đội văn nghệ du lịch cộng đồng và Câu lạc bộ Sắc Then bản Tày. Thông qua hoạt động lưu trú, biểu diễn nghệ thuật, giới thiệu văn hóa địa phương, những giá trị di sản từng bước được kết nối với sinh kế và đời sống của người dân.
Tuy nhiên, bảo tồn văn hóa gắn với phát triển du lịch không đơn thuần là khai thác những giá trị sẵn có để tạo nguồn thu. Vấn đề có ý nghĩa quyết định là bảo đảm cộng đồng vừa là chủ thể gìn giữ di sản, vừa được tham gia quyết định và thụ hưởng thành quả phát triển. Điều đó đòi hỏi cấp ủy, chính quyền phải có phương thức lãnh đạo, quản lý phù hợp, tôn trọng bản sắc văn hóa, bảo vệ lợi ích chính đáng của cư dân và tránh tình trạng đặt mục tiêu kinh tế trước yêu cầu bảo tồn lâu dài.
Từ thực tiễn các xã ATK có thể khẳng định, sức mạnh của tổ chức đảng ở cơ sở được tạo dựng không chỉ từ tính đúng đắn của chủ trương mà còn từ khả năng biến chủ trương thành hành động thống nhất của cộng đồng. Khi cán bộ thực sự gần dân, hiểu dân, tôn trọng dân và có trách nhiệm với dân, truyền thống đoàn kết sẽ trở thành nguồn lực phát triển; sự đồng thuận của Nhân dân sẽ trở thành nền tảng vững chắc cho vai trò lãnh đạo của Đảng.
Ảnh: Hình ảnh một xã ATK tại Lạng Sơn (Nguồn: Báo Phụ nữ Việt Nam)
3. Chuyển hóa giá trị văn hóa thành động lực nâng cao chất lượng xây dựng Đảng ở vùng An toàn khu
Phát huy giá trị văn hóa vùng ATK trong xây dựng Đảng cần được xác định là nhiệm vụ thường xuyên, gắn chặt với nâng cao chất lượng sinh hoạt chi bộ, rèn luyện cán bộ, đảng viên, đổi mới phương thức lãnh đạo và tăng cường mối quan hệ mật thiết giữa Đảng với Nhân dân. Muốn vậy, cần tập trung thực hiện một số giải pháp trọng tâm sau:
Một là, đổi mới giáo dục truyền thống cách mạng theo hướng thiết thực, gắn nhận thức với trách nhiệm và hành động. Cấp ủy, tổ chức đảng cần lựa chọn những sự kiện lịch sử, nhân vật tiêu biểu, di tích cách mạng gắn với địa bàn để xây dựng nội dung sinh hoạt chuyên đề có chiều sâu. Mỗi bài học truyền thống phải được liên hệ trực tiếp với những nhiệm vụ, khó khăn và yêu cầu đặt ra đối với tổ chức đảng, cán bộ, đảng viên. Cùng với học tập, cần xác định những phần việc cụ thể như chăm sóc di tích, hỗ trợ hộ khó khăn, tham gia giải quyết kiến nghị của người dân hoặc thực hiện nhiệm vụ phát triển cộng đồng. Kết quả thực hiện phải được theo dõi, đánh giá trong sinh hoạt chi bộ. Qua đó, khắc phục tình trạng giáo dục truyền thống nặng về hình thức, chưa tạo được chuyển biến rõ nét trong thực tiễn.
Hai là, lấy trách nhiệm nêu gương của cán bộ, đảng viên làm thước đo phát huy giá trị văn hóa. Những phẩm chất tốt đẹp của cộng đồng như trọng nghĩa tình, giữ chữ tín, đoàn kết và trách nhiệm với việc chung phải được cụ thể hóa thành chuẩn mực ứng xử và hành động của đội ngũ cán bộ, đảng viên, trước hết là người đứng đầu. Nêu gương không chỉ thể hiện ở việc chấp hành quy định, mà còn ở tinh thần dám nhận trách nhiệm, chủ động giải quyết khó khăn, giữ đúng cam kết với Nhân dân và tiên phong trong bảo vệ, phát huy các giá trị văn hóa. Việc đánh giá cán bộ, đảng viên cần coi trọng sự thống nhất giữa lời nói với việc làm, chất lượng thực hiện nhiệm vụ và những phản ánh có căn cứ từ Nhân dân. Uy tín của người cán bộ phải được xây dựng bằng kết quả công việc và sự tín nhiệm thực chất của cộng đồng.
Ba là, gắn bảo tồn, phát huy văn hóa với đổi mới công tác dân vận và thực hành dân chủ ở cơ sở. Cấp ủy cần tăng cường đối thoại, tạo điều kiện để Nhân dân tham gia bàn bạc, lựa chọn phương án bảo tồn, khai thác di sản và giám sát quá trình thực hiện. Đặc biệt, phải phát huy vai trò của nghệ nhân, người có uy tín và những chủ thể trực tiếp gìn giữ, thực hành các giá trị văn hóa truyền thống. Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị – xã hội cần chủ động tập hợp, phản ánh nguyện vọng, theo dõi việc tiếp thu, giải trình các ý kiến của Nhân dân. Phát huy truyền thống đoàn kết phải đi đôi với tôn trọng ý kiến khác biệt, bảo đảm tính tự nguyện trong đóng góp và giải quyết hài hòa lợi ích. Chỉ khi quyền làm chủ của Nhân dân được thực hiện thực chất, văn hóa cộng đồng mới phát huy đầy đủ vai trò là nguồn lực nội sinh cho phát triển.
Bốn là, tăng cường kiểm tra, giám sát, đề cao trách nhiệm và hiệu quả thực hiện. Mỗi chủ trương, chương trình phát huy giá trị văn hóa gắn với xây dựng Đảng cần xác định rõ nhiệm vụ, người phụ trách, tiến độ và kết quả cần đạt. Cấp ủy, chi bộ phải thường xuyên kiểm tra việc thực hiện trách nhiệm nêu gương, giải quyết kiến nghị, thực hiện cam kết và bảo vệ lợi ích chính đáng của cộng đồng. Đối với những nhiệm vụ chậm tiến độ, chưa đạt yêu cầu, cần làm rõ nguyên nhân, trách nhiệm và thời hạn khắc phục; đồng thời phát huy vai trò giám sát của Mặt trận Tổ quốc và Nhân dân để kiểm chứng kết quả thực hiện. Chất lượng xây dựng Đảng phải được thể hiện qua những chuyển biến cụ thể, khắc phục biểu hiện hình thức, nói nhiều làm ít hoặc thiếu trách nhiệm trước những vấn đề của cơ sở.
Truyền thống cách mạng và bản sắc văn hóa vùng ATK Lạng Sơn là tài sản tinh thần vô giá được bồi đắp qua nhiều thế hệ. Nhưng giá trị của truyền thống không chỉ nằm ở quá khứ vẻ vang, mà còn ở khả năng soi sáng hiện tại, định hướng hành động và khơi dậy khát vọng phát triển. Phát huy giá trị văn hóa trong xây dựng Đảng, vì thế, không chỉ là gìn giữ những điều tốt đẹp đã có, mà còn là quá trình tiếp nối, làm giàu những giá trị ấy bằng chất lượng lãnh đạo, trách nhiệm nêu gương và hiệu quả phục vụ Nhân dân. Thước đo cao nhất của việc phát huy giá trị văn hóa vùng ATK trong xây dựng Đảng chính là sự chuyển biến trong hành động của tổ chức đảng, cán bộ, đảng viên và niềm tin của Nhân dân. Khi truyền thống cách mạng được tiếp nối bằng tinh thần trách nhiệm, văn hóa cộng đồng được phát huy bằng dân chủ và đoàn kết, mỗi tổ chức đảng thực sự trở thành hạt nhân quy tụ sức mạnh Nhân dân, những giá trị lịch sử sẽ tiếp tục tỏa sáng, trở thành động lực xây dựng Đảng và hệ thống chính trị cơ sở ngày càng trong sạch, vững mạnh./.
