Làm mới dân ca, đưa âm nhạc truyền thống đến gần người trẻ

Với phần lớn người trẻ, điện thoại và mạng xã hội đã trở thành không gian quen thuộc để học tập, làm việc, giải trí và kết nối. Đây cũng là môi trường thuận lợi để những giá trị văn hóa truyền thống được tiếp cận theo một cách gần gũi hơn.

Trần Mạnh Cường (30 tuổi, Hà Nội) là một trong những người trẻ lựa chọn mạng xã hội để kể những câu chuyện về âm nhạc dân gian. Trên Facebook, TikTok và YouTube, anh thực hiện nhiều video về xẩm, quan họ, chèo, chầu văn, ca trù, đồng thời biểu diễn các làn điệu dân gian và chơi nhạc cụ dân tộc. Không ít video của Cường đạt hàng triệu lượt xem. Ý tưởng đưa âm nhạc truyền thống đến gần công chúng theo cách mới được anh theo đuổi từ năm 2019. Với Cường, các nền tảng số giống như một “mảnh đất vàng” để lan tỏa và góp phần gìn giữ những giá trị văn hóa - nghệ thuật. Tình yêu dành cho những làn điệu dân gian cũng là động lực để anh kiên trì với hướng đi này.

Ảnh 1. Anh Trần Mạnh Cường với khả năng ca hát và biểu diễn nhạc cụ dân tộc, thu hút hàng triệu lượt xem trên mạng xã hội

Thay vì giữ nguyên cách thể hiện truyền thống, Cường tận dụng tư duy và thị hiếu âm nhạc của thế hệ trẻ để tạo ra những sản phẩm có cách tiếp cận mới. Có khi anh lựa chọn cách hát mộc, tự phối khí; có lúc kết hợp những làn điệu dân gian với nền nhạc nước ngoài hoặc thử nghiệm nhiều hình thức thể hiện khác nhau. “Tôi muốn những giá trị quen thuộc của âm nhạc dân gian có thể bước vào đời sống của người trẻ bằng một cách tự nhiên hơn”, Cường chia sẻ. Những video đạt hàng triệu lượt xem trở thành động lực để anh tiếp tục theo đuổi con đường này. Tốt nghiệp Trường Đại học Sư phạm nghệ thuật Trung ương, Cường có nền tảng về âm nhạc, phối khí, biểu diễn và sáng tác. Tuy nhiên, anh cho rằng nguồn cảm hứng lớn nhất vẫn đến từ những người trẻ yêu quê hương, đất nước và những giai điệu mang âm hưởng Việt Nam.

Không chỉ dân ca, các loại hình nghệ thuật truyền thống khác cũng đang tìm được “đời sống mới” trên mạng xã hội. Nguyễn Thị Huế (24 tuổi, Hà Nội), một nhân viên văn phòng, gây chú ý với những video biểu diễn đàn tỳ bà trên TikTok. Một số video của cô đạt hàng triệu lượt xem, nhận được hàng nghìn bình luận tích cực, trong đó có nhiều khán giả trẻ. Huế bắt đầu làm quen với đàn tỳ bà thông qua một người bạn giới thiệu. Từ tháng 4.2025, cô tìm được giáo viên để học bài bản hơn. Do công việc khiến thời gian dành cho việc học còn hạn chế, Huế vẫn đang từng bước trau dồi kỹ năng.

Huế cho rằng việc một video đạt hàng triệu lượt xem có phần đến từ may mắn, nhưng sự quan tâm của khán giả cũng tạo thêm động lực để bản thân không ngừng cải thiện. Với Huế, thử thách là phải làm mới cách thể hiện để khán giả trẻ tiếp tục hứng thú với đàn tỳ bà, thay vì chỉ xem một vài video rồi dừng lại. Sự ủng hộ từ gia đình cũng trở thành điểm tựa để cô theo đuổi loại nhạc cụ truyền thống này. Những phản hồi tích cực từ cộng đồng mạng giúp Huế nhận ra rằng vẫn có một bộ phận lớn người trẻ quan tâm đến những giá trị văn hóa tưởng như xa lạ với đời sống hiện đại.

Từ triệu lượt xem đến những “đại sứ văn hóa”

Sự xuất hiện của những nội dung văn hóa trên mạng xã hội cho thấy, không gian số đang mở thêm một con đường để người trẻ tiếp cận, sáng tạo và lan tỏa các giá trị truyền thống. Tuy nhiên, việc đưa văn hóa lên nền tảng số cũng đặt ra yêu cầu về sự hiểu biết và trách nhiệm của người sáng tạo. PGS,TS Lâm Nhân, Hiệu trưởng Trường Đại học Văn hóa Thành phố Hồ Chí Minh đánh giá, việc người trẻ tham gia bảo tồn và phát triển văn hóa thông qua các làn điệu dân gian là tín hiệu tích cực. Theo ông, đây là cách để những giá trị truyền thống có thêm cơ hội hiện diện trong đời sống đương đại.

Tuy nhiên, văn hóa luôn gắn với không gian, cộng đồng và hoàn cảnh hình thành. Vì vậy, người trẻ cần hiểu đúng những giá trị văn hóa trước khi chuyển tải chúng đến công chúng. Việc sáng tạo có thể làm cho sản phẩm truyền thống trở nên hấp dẫn hơn, nhưng cần bảo đảm không làm mất đi những yếu tố cốt lõi tạo nên bản sắc. Theo PGS,TS Lâm Nhân, văn hóa không phải là những giá trị bất biến được “đóng khung” mà luôn vận động cùng đời sống. Các nghệ sĩ trẻ có thể kết hợp công nghệ, âm nhạc hiện đại và những phương thức thể hiện mới trong quá trình sáng tạo, miễn là vẫn giữ được mối liên hệ với nền tảng văn hóa ban đầu. Từ góc nhìn này, những video đạt hàng triệu lượt xem không nên chỉ dừng lại ở một hiện tượng trên mạng xã hội. Nếu được đầu tư nghiêm túc và phát triển theo chiều sâu, các sản phẩm văn hóa số có thể trở thành cầu nối giúp công chúng, đặc biệt là giới trẻ, hiểu hơn về di sản và bản sắc Việt Nam.

Khi những câu chuyện văn hóa được kể bằng ngôn ngữ gần gũi với thế hệ trẻ, chúng cũng có thêm cơ hội vượt ra khỏi phạm vi cộng đồng quen thuộc. Những sản phẩm về âm nhạc dân gian, nhạc cụ truyền thống hay văn hóa vùng miền có thể góp phần giới thiệu hình ảnh Việt Nam tới bạn bè quốc tế, đồng thời tạo sự tò mò và hứng thú để du khách tìm hiểu, trải nghiệm văn hóa tại chính nơi nó được hình thành.

Sáng tạo trên nền tảng số nhưng không rời gốc văn hóa

Theo ThS Huỳnh Nguyễn Phúc Thịnh, giảng viên Khoa Văn hóa và Truyền thông, Trường Đại học Văn hóa thành phố Hồ Chí Minh, muốn xây dựng một không gian số để người trẻ vừa làm giàu đời sống văn hóa vừa có thể tạo ra giá trị kinh tế từ văn hóa, điều quan trọng là trao cho họ vai trò chủ động. Người trẻ không chỉ nên được xem là đối tượng tiếp nhận các sản phẩm văn hóa mà cần trở thành những chủ thể tham gia bảo tồn, sáng tạo và phát triển văn hóa. Điều này đòi hỏi cách tiếp cận mới, trong đó người trẻ có cơ hội tham gia vào quá trình sáng tạo, tổ chức và lan tỏa các giá trị văn hóa trên môi trường số.

Thực tế cho thấy, thế hệ trẻ có lợi thế về khả năng tiếp cận công nghệ, nắm bắt xu hướng và thử nghiệm những phương thức truyền thông mới. Khi những năng lực đó được kết hợp với sự hiểu biết và niềm tin vào giá trị văn hóa dân tộc, không gian số có thể trở thành nơi hình thành nhiều cách kể mới về Việt Nam. Từ những video dân ca, tiếng đàn tỳ bà đến các sản phẩm kết hợp chất liệu truyền thống với công nghệ hiện đại, người trẻ đang góp phần đưa văn hóa Việt bước vào những không gian giao tiếp mới. Điều quan trọng không chỉ nằm ở số lượt xem, mà ở khả năng biến sự chú ý của công chúng thành sự quan tâm lâu dài đối với những giá trị văn hóa phía sau mỗi sản phẩm. Trong dòng chảy đó, mỗi người trẻ có thể trở thành một “đại sứ văn hóa” theo cách riêng: hiểu về cội nguồn, sáng tạo bằng ngôn ngữ của thời đại và đưa những giá trị Việt Nam đến gần hơn với cộng đồng.

Nguồn: Báo Thanh niên