Nếu như trước đây thông tin chủ yếu được kiểm chứng qua các kênh chính thống, thì nay mỗi cá nhân đều có thể trở thành một “nguồn phát tin”. Điều này tạo ra môi trường thông tin đa chiều, nhưng đồng thời cũng làm gia tăng nguy cơ xuất hiện và lan rộng của tin giả, thông tin sai lệch, xuyên tạc.
Ảnh: Internet
Thanh niên vừa là đối tượng chịu tác động trực tiếp, vừa là lực lượng quyết định hiệu quả đấu tranh với tin giả. Thực tiễn cho thấy, các thế lực thù địch đang triệt để lợi dụng không gian mạng để phát tán thông tin sai trái, hướng đến các vấn đề “nóng”, thu hút sự quan tâm của xã hội nhằm gây nhiễu loạn nhận thức và làm suy giảm niềm tin của nhân dân. Trong bối cảnh đó, thanh niên – lực lượng chiếm tỷ lệ lớn người dùng mạng xã hội, có khả năng lan tỏa thông tin nhanh và rộng – vừa dễ bị tác động, vừa có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc nhận diện, phản bác và định hướng thông tin. Phát huy vai trò của thanh niên vì vậy không chỉ là yêu cầu trước mắt mà còn mang ý nghĩa chiến lược lâu dài.
Nhận diện tin giả trên không gian mạng
Tin giả ngày càng được “ngụy trang” tinh vi dưới dạng “nửa thật – nửa giả”, khiến việc nhận diện trở nên khó khăn hơn. Không ít thông tin sai lệch hiện nay được xây dựng trên nền tảng những dữ kiện có thật, nhưng bị cắt xén, thay đổi ngữ cảnh hoặc suy diễn theo hướng tiêu cực. Chính sự đan xen giữa đúng và sai này tạo ra cảm giác “hợp lý”, khiến người tiếp nhận dễ bị thuyết phục. Thực tế, trong các đợt điều chỉnh giá xăng dầu, đã xuất hiện nhiều thông tin trên mạng xã hội chỉ lựa chọn một vài yếu tố bất lợi, bỏ qua bối cảnh giá dầu thế giới biến động mạnh, từ đó quy kết phiến diện về năng lực điều hành, gây tâm lý hoài nghi trong dư luận, nhất là đối với một bộ phận thanh niên thiếu điều kiện tiếp cận thông tin đầy đủ.
Sự phát triển của công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo và deepfake, đã nâng cấp mức độ nguy hiểm của tin giả. Các hình thức cắt ghép hình ảnh, chỉnh sửa video không còn đơn giản mà đã đạt đến độ tinh vi cao, khó phân biệt bằng mắt thường. Đáng lo ngại hơn, công nghệ AI cho phép tạo ra các video, âm thanh giả mạo với độ chân thực gần như tuyệt đối. Trong thời gian qua, đã xuất hiện các clip lan truyền trên mạng mạo danh lãnh đạo, sử dụng hình ảnh và giọng nói được tạo dựng để phát tán những phát ngôn sai lệch. Những sản phẩm deepfake này nếu không được nhận diện kịp thời có thể gây hiểu lầm nghiêm trọng, làm suy giảm niềm tin vào thông tin chính thống.
Tin giả không lan truyền tự phát mà được tổ chức theo “chiến dịch thông tin”, tập trung vào các lĩnh vực nhạy cảm. Các đối tượng thường sử dụng hệ thống tài khoản ảo, công cụ tự động để khuếch tán thông tin, tạo hiệu ứng đám đông, khiến thông tin sai lệch nhanh chóng lan rộng. Đặc biệt, các nội dung xuyên tạc thường tập trung vào những vấn đề then chốt như công tác cán bộ, phòng, chống tham nhũng, điều hành kinh tế. Ví dụ, trước các kỳ hội nghị quan trọng, không ít thông tin bịa đặt về “danh sách nhân sự”, “đấu đá nội bộ” được tung ra nhằm gây chia rẽ và làm giảm uy tín của hệ thống chính trị. Những biểu hiện này cho thấy rõ tin giả không chỉ là sai lệch thông tin đơn thuần mà còn mang tính chất định hướng, có mục tiêu cụ thể.
Đấu tranh, phản bác tin giả – trách nhiệm của thanh niên
Thanh niên cần xây dựng bản lĩnh chính trị và năng lực nhận diện thông tin như một “hệ miễn dịch” trước tin giả. Trong bối cảnh bùng nổ thông tin, việc tiếp cận nhanh không đồng nghĩa với tiếp cận đúng. Do đó, thanh niên cần chủ động trang bị kiến thức nền tảng về chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước, đồng thời rèn luyện kỹ năng kiểm chứng thông tin thông qua việc đối chiếu nhiều nguồn, nhận diện dấu hiệu bất thường và đánh giá tính xác thực. Đây là điều kiện tiên quyết để không bị cuốn theo các luồng thông tin sai lệch.
Thanh niên xung kích tham gia đấu tranh với tin giả, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng (Ảnh: Internet)
Đấu tranh với tin giả đòi hỏi thanh niên phải chủ động phản bác bằng lập luận khoa học, có cơ sở thực tiễn. Việc phản bác cần được thực hiện trên tinh thần khách quan, thuyết phục, tránh cực đoan hoặc cảm tính. Chẳng hạn, trước các thông tin xuyên tạc về giá xăng dầu, cần làm rõ tác động của thị trường năng lượng thế giới và cơ chế điều hành của Nhà nước; trước các luận điệu về công tác cán bộ, cần khẳng định nguyên tắc tập trung dân chủ và quy trình chặt chẽ… Khi lập luận được xây dựng trên cơ sở lý luận và thực tiễn vững chắc, hiệu quả phản bác sẽ cao hơn, góp phần định hướng lại nhận thức xã hội.
Đấu tranh hiệu quả không chỉ dừng lại ở “chống cái sai” mà còn phải “lan tỏa cái đúng, cái tốt, cái đẹp”. Thanh niên cần chủ động sử dụng mạng xã hội như một công cụ tích cực để chia sẻ thông tin chính thống, lan tỏa những giá trị tích cực, những câu chuyện nhân văn, gương người tốt, việc tốt. Thực tiễn cho thấy, khi các nội dung tích cực được lan tỏa mạnh mẽ, chúng sẽ tạo ra “dòng chảy thông tin chủ đạo”, góp phần lấn át các thông tin tiêu cực và hạn chế không gian tồn tại của tin giả.
Thanh niên cần mở rộng vai trò ra ngoài không gian mạng, trở thành “cầu nối thông tin” trong gia đình và cộng đồng. Với lợi thế về tri thức và khả năng tiếp cận công nghệ, thanh niên có thể hướng dẫn, hỗ trợ người cao tuổi nhận diện các dấu hiệu của tin giả, giúp trẻ em và thanh thiếu niên hình thành thói quen tiếp nhận thông tin có chọn lọc. Trong nhiều gia đình, chính thanh niên là người đầu tiên phát hiện và giải thích các thông tin sai lệch mà người lớn tuổi vô tình tiếp cận. Sự chủ động này góp phần nâng cao “sức đề kháng thông tin” không chỉ cho cá nhân mà cho cả cộng đồng.
Ở tầm cao hơn, thanh niên cần đóng vai trò tiên phong trong xây dựng môi trường thông tin lành mạnh. Điều này không chỉ thể hiện ở việc không tiếp tay cho tin giả, mà còn ở việc chủ động sáng tạo nội dung tích cực, tham gia tuyên truyền, định hướng dư luận và bảo vệ giá trị đúng đắn. Khi mỗi thanh niên trở thành một “chủ thể thông tin có trách nhiệm”, thì không gian mạng sẽ dần được “làm sạch” từ bên trong, bằng chính ý thức và hành động của cộng đồng.
Tin giả trong kỷ nguyên số là thách thức tổng hợp, tác động trực tiếp đến nhận thức xã hội và ổn định tư tưởng. Với sự hỗ trợ của công nghệ hiện đại, các thủ đoạn phát tán tin giả ngày càng tinh vi, đòi hỏi phải có sự nhận diện sâu sắc và đấu tranh kiên quyết, lâu dài. Phát huy vai trò của thanh niên là yếu tố then chốt để kiểm soát và đẩy lùi tin giả trong không gian mạng. Khi thanh niên có đủ bản lĩnh, trí tuệ và trách nhiệm để nhận diện, phản bác và lan tỏa giá trị đúng đắn, thì đó không chỉ là hành động bảo vệ sự thật, mà còn góp phần củng cố niềm tin xã hội, bảo vệ nền tảng tư tưởng và tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững của đất nước trong kỷ nguyên số.
