Trong suốt tiến trình cách mạng, Đảng Cộng sản Việt Nam luôn xác định văn hóa có vai trò quan trọng trong xây dựng con người mới, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị khẳng định văn hóa, con người là nền tảng, nguồn lực nội sinh, động lực và trụ cột cho phát triển nhanh, bền vững đất nước. Nghị quyết nhấn mạnh yêu cầu xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, thống nhất trong đa dạng; phát huy giá trị con người Việt Nam và tăng cường sức mạnh mềm văn hóa trong thời kỳ mới.

 Văn hóa là nguồn sức mạnh to lớn bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Ảnh minh họa.

Theo tinh thần Nghị quyết, phát triển văn hóa phải gắn với nhiệm vụ xây dựng Đảng, phát triển kinh tế, bảo đảm quốc phòng, an ninh và hội nhập quốc tế. Cùng với đó là xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, nâng cao đời sống tinh thần của Nhân dân, phát huy vai trò của báo chí, truyền thông, văn học, nghệ thuật trong định hướng tư tưởng và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Nghị quyết cũng đặt ra yêu cầu chủ động đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trên lĩnh vực văn hóa, tư tưởng; nâng cao “sức đề kháng văn hóa” của xã hội, nhất là trong thế hệ trẻ trước những tác động của môi trường số. Đây là cơ sở để xây dựng “thế trận văn hóa” vững mạnh, góp phần bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong tình hình mới.

Thời gian qua, công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng thông qua phát triển văn hóa đạt được nhiều kết quả tích cực. Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách nhằm xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, góp phần củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng và chế độ xã hội chủ nghĩa. Các hoạt động tuyên truyền, giáo dục chính trị, tư tưởng thông qua văn học, nghệ thuật, báo chí, truyền thông và các thiết chế văn hóa ngày càng được triển khai rộng khắp. Nhiều chương trình nghệ thuật, tác phẩm văn học, điện ảnh đã góp phần lan tỏa lòng yêu nước, tinh thần đoàn kết, ý thức trách nhiệm xã hội và niềm tự hào dân tộc, qua đó nâng cao nhận thức chính trị và ý thức bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong cán bộ, đảng viên và Nhân dân.

Phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”, xây dựng gia đình văn hóa, khu dân cư văn hóa tiếp tục được đẩy mạnh, góp phần xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, chăm lo đời sống tinh thần và khơi dậy truyền thống yêu nước, niềm tự hào dân tộc trong Nhân dân. Công tác bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống và di sản văn hóa dân tộc cũng được quan tâm, góp phần củng cố bản sắc văn hóa Việt Nam trong quá trình hội nhập quốc tế.

Việc ứng dụng công nghệ số và mạng xã hội trong tuyên truyền văn hóa, tư tưởng cũng tạo ra những chuyển biến tích cực. Nhiều cơ quan báo chí, truyền thông và tổ chức chính trị - xã hội đã chủ động xây dựng chuyên trang, chuyên mục đấu tranh phản bác thông tin sai trái, thù địch, đồng thời lan tỏa thông tin tích cực, góp phần định hướng dư luận và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng. Công tác tuyên truyền, giáo dục đạo đức, lối sống từng bước được đổi mới về nội dung, phương thức; chú trọng đấu tranh với các hành vi phản văn hóa, lệch chuẩn và phát huy vai trò của các tổ chức chính trị - xã hội.

Bên cạnh những kết quả đạt được, công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng thông qua phát triển văn hóa vẫn còn một số hạn chế. Ở một số nơi, việc triển khai chủ trương, chính sách về văn hóa còn mang tính hình thức, chưa gắn chặt với yêu cầu bảo vệ nền tảng tư tưởng. Chất lượng, hiệu quả của một số hoạt động văn hóa chưa cao, sức lan tỏa trong xã hội còn hạn chế. Tác động của kinh tế thị trường và toàn cầu hóa làm xuất hiện những biểu hiện lệch chuẩn về văn hóa, đạo đức xã hội. Một bộ phận người dân, nhất là thanh niên, có biểu hiện chạy theo lối sống thực dụng, đề cao giá trị vật chất, ít quan tâm đến các giá trị truyền thống và lý tưởng cách mạng, ảnh hưởng đến sức đề kháng tư tưởng và hiệu quả bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Sự phát triển của internet và mạng xã hội cũng đặt ra nhiều thách thức. Các thế lực thù địch lợi dụng không gian mạng để truyền bá thông tin sai lệch, xuyên tạc lịch sử, phủ nhận chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và vai trò lãnh đạo của Đảng. Trong khi đó, quản lý văn hóa trên môi trường số ở một số lĩnh vực còn bất cập; khả năng nhận diện, phản bác các quan điểm sai trái của một bộ phận cán bộ, đảng viên và Nhân dân còn hạn chế.

Những hạn chế trên xuất phát từ nhiều nguyên nhân. Nhận thức của một số cấp ủy, chính quyền và cơ quan chức năng về vai trò của văn hóa trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng chưa đầy đủ. Việc đầu tư cho phát triển văn hóa ở một số địa phương chưa tương xứng với yêu cầu thực tiễn. Công tác giáo dục chính trị, tư tưởng, truyền thống văn hóa và lịch sử dân tộc ở một số nơi còn thiếu hấp dẫn, chưa phù hợp với tâm lý giới trẻ trong thời đại số. Đội ngũ cán bộ làm công tác văn hóa, tư tưởng ở một số lĩnh vực còn thiếu kỹ năng, chưa đáp ứng yêu cầu hoạt động trên không gian mạng và môi trường truyền thông hiện đại. Sự phối hợp giữa các cơ quan, tổ chức trong phát triển văn hóa gắn với bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng có lúc, có nơi chưa chặt chẽ. Môi trường văn hóa trong gia đình, nhà trường và xã hội chưa được xây dựng đồng bộ, ảnh hưởng đến hiệu quả giáo dục và định hướng giá trị.

Những kết quả đạt được khẳng định vai trò của văn hóa trong củng cố niềm tin, tăng cường đồng thuận xã hội và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Tuy nhiên, những hạn chế trong thực tiễn đòi hỏi phải tiếp tục đổi mới tư duy, nội dung và phương thức thực hiện. Quán triệt tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, cần tập trung thực hiện một số giải pháp sau:

Trước hết, cần tăng cường sự lãnh đạo của Đảng và hoàn thiện chính sách phát triển văn hóa của Nhà nước. Các cấp ủy Đảng cần chủ động xây dựng chương trình, kế hoạch phát triển văn hóa gắn với nhiệm vụ chính trị của từng địa phương, cơ quan, đơn vị. Nhà nước cần hoàn thiện hệ thống chính sách, pháp luật về văn hóa, bảo đảm đầu tư tương xứng với yêu cầu phát triển. Đồng thời, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trên lĩnh vực văn hóa và không gian mạng; xử lý nghiêm các hành vi lợi dụng văn hóa, truyền thông để chống phá Đảng, Nhà nước và gây ảnh hưởng tiêu cực đến đời sống xã hội.

Đồng thời, cần xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân tộc. Đẩy mạnh các phong trào xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở, phát huy những giá trị đạo đức truyền thống như lòng yêu nước, tinh thần đoàn kết, nhân ái, nghĩa tình và trách nhiệm xã hội. Đồng thời, chú trọng bảo tồn, phát huy di sản văn hóa dân tộc, kết hợp hài hòa giữa truyền thống và hiện đại trong quá trình hội nhập quốc tế. Phát triển các sản phẩm văn hóa chất lượng cao, mang đậm bản sắc Việt Nam để lan tỏa những giá trị tích cực, củng cố bản lĩnh văn hóa dân tộc và tạo “lá chắn tinh thần” trước các sản phẩm văn hóa độc hại.

Cùng với đó là giải pháp xây dựng “thế trận văn hóa” vững chắc trên không gian mạng. Trong thời đại số, không gian mạng đã trở thành mặt trận quan trọng trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Vì vậy, cần chủ động xây dựng “thế trận văn hóa” trên internet và mạng xã hội để lan tỏa giá trị tích cực, định hướng dư luận và đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch. Các cơ quan báo chí, truyền thông và tổ chức chính trị - xã hội cần đẩy mạnh sản xuất nội dung số chất lượng, hấp dẫn, có tính định hướng. Đồng thời, phát huy vai trò của chuyên gia, nhà báo, văn nghệ sĩ và cộng tác viên dư luận xã hội trong phát hiện, phản bác thông tin xấu độc, xuyên tạc lịch sử, phủ nhận vai trò lãnh đạo của Đảng. Nâng cao kỹ năng số và năng lực tiếp cận thông tin cho người dân, góp phần hình thành khả năng “tự miễn dịch” trước các luồng thông tin tiêu cực trên không gian mạng.

Bên cạnh đó, phải chú trọng xây dựng con người Việt Nam mới đáp ứng yêu cầu hội nhập. Con người vừa là chủ thể sáng tạo văn hóa, vừa là trung tâm của chiến lược phát triển bền vững đất nước. Vì vậy, cần xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện, có lòng yêu nước, bản lĩnh chính trị vững vàng, đạo đức trong sáng, lối sống nhân văn và tinh thần sáng tạo. Trong điều kiện hội nhập quốc tế sâu rộng, việc xây dựng con người cần gắn với bồi dưỡng tri thức, kỹ năng số, ý thức công dân toàn cầu, đồng thời giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc. Bên cạnh đó, chú trọng xây dựng môi trường xã hội lành mạnh để mỗi cá nhân phát triển toàn diện về trí tuệ, đạo đức và thể chất.

Văn hóa giữ vai trò quan trọng trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, đồng thời là nhân tố cốt lõi trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Thông qua phát huy các giá trị văn hóa dân tộc, xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh và bồi dưỡng con người phát triển toàn diện, văn hóa góp phần củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và chế độ xã hội chủ nghĩa. Theo tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị, phát triển văn hóa không chỉ là yêu cầu của phát triển xã hội mà còn là nhiệm vụ chiến lược nhằm xây dựng “thế trận tinh thần” vững chắc trong bối cảnh hội nhập quốc tế và chuyển đổi số.
 

Tài liệu tham khảo:

1. Ban Chấp hành Trung ương (2026), Nghị quyết của Bộ Chính trị về Phát triển văn hóa Việt Nam, Hà Nội.

2. Ban Chấp hành Trung ương (2014), Nghị quyết Hội nghị lần thứ chín Ban Chấp hành Trung ương khóa XI về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước, Hà Nội.

3. Đảng Cộng sản Việt Nam (2021), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Tập I, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.

4. Nguyễn Khoa Điềm (chủ biên) (2001), Xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.

5. Văn phòng Chính phủ (2024), Thông báo số 581/TB-VPCP, ngày 31/12/2024 của Văn phòng Chính phủ: Kết luận của Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Thành Long tại cuộc họp Ban Chỉ đạo Trung ương Phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”.