Hai hội nghị cấp cao Tổ chức Hợp tác Thượng Hải (SCO) tại Bishkek và Nhóm các nền kinh tế mới nổi BRICS tại New Delhi trong tháng 9/2026 một lần nữa đưa các trung tâm quyền lực ngoài phương Tây lên vị trí nổi bật trong đời sống quốc tế. Đáng chú ý, hình ảnh ba ông Narendra Modi, Tập Cận Bình và Vladimir Putin cùng xuất hiện tại các diễn đàn đa phương này đã gợi lại một cấu trúc từng có vai trò đáng kể trong tư duy về trật tự thế giới đa cực: Bộ ba quyền lực Nga - Ấn - Trung, hay RIC.
RIC không phải là một liên minh hay một tổ chức quốc tế được thể chế hóa, mà là cơ chế tham vấn giữa ba cường quốc có lợi ích vừa giao thoa vừa cạnh tranh. Ý tưởng này được cựu Ngoại trưởng Nga Yevgeny Primakov đề xuất từ cuối những năm 1990, trong bối cảnh nước Nga tìm kiếm một cơ chế góp phần cân bằng tính đơn cực của hệ thống quốc tế sau Chiến tranh Lạnh. Cuộc gặp không chính thức đầu tiên giữa ngoại trưởng ba nước diễn ra bên lề Đại hội đồng Liên hợp quốc năm 2002. Kể từ đó, RIC duy trì các cuộc tham vấn ở cấp ngoại trưởng, với cuộc họp gần nhất diễn ra vào tháng 11/2021.
Tuy nhiên, những căng thẳng trong quan hệ Ấn Độ - Trung Quốc sau vụ đụng độ Galwan năm 2020, cùng tác động của cuộc chiến Nga - Ukraine, đã khiến RIC gần như bị gạt khỏi chương trình nghị sự. Trong bối cảnh cạnh tranh nước lớn tiếp tục gia tăng và chính sách đối ngoại của cả ba nước đang đứng trước những sức ép mới, sự xuất hiện đồng thời của ba nhà lãnh đạo tại các diễn đàn năm 2026 một lần nữa đặt RIC trở lại trong các cuộc thảo luận chiến lược.
Vấn đề vì thế không chỉ là RIC có thể được khôi phục hay không, mà còn là liệu ba nước có thể tìm được đủ lợi ích chung để duy trì một cơ chế đối thoại như vậy. Nếu được khởi động trở lại, RIC cũng cần một chức năng phù hợp với thực tế mới, thay vì trở thành một liên minh hay một khối địa chính trị đối đầu với phương Tây.
Nga thúc đẩy, Trung Quốc ủng hộ, Ấn Độ thận trọng
Trong ba thành viên, Nga có lý do rõ ràng nhất để thúc đẩy RIC. Nước Nga ngày càng đối diện với quan hệ căng thẳng với phương Tây và có nhu cầu mở rộng không gian ngoại giao về phía châu Á. Một RIC hoạt động trở lại sẽ cho phép Nga duy trì đồng thời quan hệ chiến lược với Trung Quốc và Ấn Độ, hai đối tác quan trọng mà Nga không muốn để quan hệ song phương của họ với Mỹ quyết định hoàn toàn.
Trung Quốc cũng có lợi ích trong việc duy trì cơ chế này. RIC cho phép Trung Quốc tiếp xúc trực tiếp với Ấn Độ trong một cấu trúc không mang tính đối đầu với Trung Quốc. Đồng thời, sự hiện diện của Nga tạo thêm một tầng đệm ngoại giao giữa hai cường quốc châu Á đang cạnh tranh.
Nhưng đối với Ấn Độ, bài toán phức tạp hơn. Nước này không muốn biến RIC thành một cấu trúc chống Mỹ. Điều này nhất quán với cách Ấn Độ tiếp cận Quad, BRICS và SCO. Ấn Độ có thể hợp tác với Mỹ trong một số lĩnh vực an ninh, công nghệ và kinh tế, đồng thời duy trì quan hệ với Nga và Trung Quốc trong những lĩnh vực khác. Vì vậy, giá trị của RIC đối với nước này chỉ thực sự xuất hiện nếu nó củng cố quyền tự chủ chiến lược, chứ không biến Ấn Độ thành một thành viên của một “khối” mới.
Động lực này càng trở nên đáng chú ý sau khi Tổng thống Donald Trump ký Đạo luật Trừng phạt Nga và Iran năm 2026 mang tên Lindsey O. Graham (Lindsey O. Graham Sanctioning Russia and Iran Act of 2026). Đạo luật cho phép áp đặt thuế quan lên tới 100% đối với hàng hóa từ một số quốc gia tiếp tục nhập khẩu dầu khí Nga. Trung Quốc và Ấn Độ nằm trong nhóm những nước chịu ảnh hưởng tiềm tàng do quy mô nhập khẩu năng lượng từ Nga.
Về bản chất, đây không chỉ là vấn đề thương mại. Nó làm gia tăng chi phí chiến lược của việc duy trì quan hệ với Nga của Ấn Độ, đồng thời tạo thêm động lực để nước này đa dạng hóa các kênh ngoại giao và gia tăng khả năng mặc cả.
Tuy nhiên, điều đó chưa đồng nghĩa với việc Ấn Độ sẽ lựa chọn RIC như một đối trọng với Mỹ. Logic phù hợp hơn là Ấn Độ muốn có nhiều lựa chọn hơn, chứ không muốn thay thế sự phụ thuộc vào một đối tác bằng sự phụ thuộc vào một cấu trúc khác.
Điểm nghẽn căn bản vẫn là quan hệ Ấn - Trung
Nếu sức ép từ Mỹ là một yếu tố thúc đẩy RIC, thì quan hệ Ấn - Trung lại là lực cản lớn nhất. Cuộc đụng độ Galwan năm 2020 đã làm tổn thương nghiêm trọng lòng tin chiến lược giữa hai nước. Trong nhiều năm sau đó, quan hệ song phương bị chi phối bởi vấn đề biên giới, cạnh tranh tại Nam Á và Ấn Độ Dương, cũng như những bất đồng về vai trò của Trung Quốc trong khu vực.
Tuy nhiên, năm 2026 xuất hiện một số dấu hiệu điều chỉnh. Trong cuộc gặp tại New Delhi ngày 12/9, hai nhà lãnh đạo Narendra Modi và Tập Cận Bình nhấn mạnh yêu cầu duy trì hòa bình tại khu vực biên giới và tiếp tục tìm kiếm giải pháp công bằng, hợp lý và chấp nhận được cho vấn đề biên giới. Hai bên đồng thời đề cập đến mất cân bằng thương mại, chuỗi cung ứng, tiếp cận thị trường và mở rộng giao lưu.
Điều này quan trọng đối với RIC vì một cơ chế ba bên chỉ có thể hoạt động khi quan hệ giữa hai thành viên lớn nhất của châu Á không rơi vào trạng thái đối đầu thường trực.
Nhưng quá trình cải thiện quan hệ Ấn - Trung vẫn có giới hạn. Việc Trung Quốc và Pakistan thúc đẩy một Ủy ban hỗn hợp về biên giới vào tháng 9/2026 đã lập tức vấp phải phản đối của Ấn Độ. Nước này cho rằng cơ chế này không có cơ sở pháp lý liên quan đến các vùng lãnh thổ mà Ấn Độ tuyên bố chủ quyền.
Sự kiện này cho thấy một nghịch lý căn bản. Ấn Độ và Trung Quốc có thể cùng thúc đẩy BRICS, SCO và RIC, nhưng các lợi ích song phương vẫn có khả năng giới hạn đáng kể mức độ hợp tác chiến lược.
RIC: Đối thoại thay vì liên minh
Do đó, triển vọng thực tế nhất của RIC không nằm ở việc xây dựng một cực quyền lực hay liên kết mới. Một mục tiêu như vậy vừa khó đạt được vừa có thể đi ngược lợi ích của chính Ấn Độ. RIC có thể hữu ích hơn nếu được thiết kế như một cơ chế quản trị bất đồng. Đây là điểm khác biệt quan trọng giữa RIC và cách tiếp cận cân bằng quyền lực truyền thống.
Ba nước không cần thống nhất về Ukraine, trật tự an ninh Ấn Độ Dương, quan hệ với Mỹ hay tương lai của các cấu trúc khu vực. Thay vào đó, họ có thể tập trung vào những vấn đề có lợi ích giao thoa rõ ràng hơn, chẳng hạn an ninh năng lượng, thương mại, công nghệ, trí tuệ nhân tạo, chuỗi cung ứng, biến đổi khí hậu, chống khủng bố và cải cách các thể chế đa phương.
Đặc biệt, trong một môi trường mà các biện pháp trừng phạt kinh tế và thuế quan ngày càng được sử dụng như công cụ địa kinh tế, RIC có thể trở thành diễn đàn trao đổi về những tác động của “vũ khí hóa” thương mại và tài chính. Chức năng này cũng phù hợp với truyền thống của RIC. Tuyên bố năm 2021 không đặt mục tiêu biến cơ chế này thành liên minh quân sự hay một khối chính trị. Các ngoại trưởng nhấn mạnh đối thoại về những vấn đề quốc tế, hợp tác trong BRICS và SCO, đồng thời duy trì các cuộc gặp cấp cao.
Vì vậy, sự phục hồi RIC nếu xảy ra nên bắt đầu từ cấp ngoại trưởng, thay vì lập tức tìm kiếm một hội nghị thượng đỉnh ba bên. Một cuộc họp bên lề BRICS, SCO hoặc Đại hội đồng Liên hợp quốc có thể là bước khởi đầu ít tốn kém về ngoại giao và cho phép ba nước kiểm nghiệm mức độ hội tụ lợi ích.
Nói tóm lại, RIC năm 2026 không thể đơn giản trở lại mô hình của giai đoạn 2018 - 2019. Khi đó, các cuộc gặp thượng đỉnh tại Buenos Aires và Osaka từng tạo động lực mới cho cơ chế ba bên. Sau Galwan và chiến tranh Nga - Ukraine, môi trường chiến lược đã thay đổi đáng kể.
Tuy nhiên, chính sự phân mảnh ngày càng sâu của hệ thống quốc tế lại tạo ra nhu cầu đối thoại giữa ba cường quốc. RIC có thể không đủ khả năng trở thành một cực quyền lực độc lập, nhưng điều đó không làm mất đi giá trị của nó. Đối với Nga, RIC giúp duy trì không gian ngoại giao tại châu Á. Đối với Trung Quốc, đây là một kênh để quản lý quan hệ với Ấn Độ trong một cấu trúc rộng hơn cạnh tranh song phương. Đối với Ấn Độ, RIC có thể bổ sung một công cụ cho chính sách tự chủ chiến lược và tăng số lượng lựa chọn trong quan hệ với cả hai nước còn lại.
Vì thế, vấn đề ở đây là liệu ba nước có thể sử dụng RIC như một không gian đối thoại chiến lược có chọn lọc, nơi cạnh tranh không nhất thiết phải dẫn đến đối đầu và khác biệt không nhất thiết phải chấm dứt hợp tác. Trong một trật tự quốc tế ngày càng đa cực nhưng cũng ngày càng phân mảnh, chính chức năng hạn chế ấy có thể là lý do quan trọng nhất để RIC đáng được khởi động lại.
