Ngay từ đầu thế kỷ XX, học sinh, sinh viên Việt Nam đã sớm tiếp thu tư tưởng tiến bộ, trở thành lực lượng xung kích trong các phong trào yêu nước. Từ năm 1905-1924, nhiều thanh niên, học sinh, sinh viên đã tìm đến với Phan Bội Châu, Phan Chu Trinh. Và khi phong trào của hai cụ thất bại, Nguyễn Ái Quốc đã thức tỉnh tinh thần dân tộc của những học sinh, sinh viên trong nước, cùng sự căm ghét của họ đối với chính sách áp bức, bóc lột tàn tệ cũng như mọi luận điệu xảo trả của bọn chủ nghĩa đế quốc, thực dân thông qua bức thư “Gửi thanh niên Việt Nam” và tác phẩm “Bản án chế độ thực dân Pháp”. Năm 1925, tổ chức “Việt Nam nghĩa đoàn” được thành lập, đây là tổ chức chính trị yêu nước đầu tiên của trí thức, sinh viên Việt Nam. Tổ chức này đã thu hút một số sinh viên, ngoài ra một số thầy giáo trẻ dạy cấp trung học tham gia. Trong năm 1926, trong nước bùng lên phong trào đấu tranh của các tầng lớp nhân dân, đi đầu là học sinh, sinh viên, trí thức trẻ đòi thực dân Pháp trả tự do cho cụ Phan Bội Châu.
Cuộc xuống đường biểu tình của SV-HS Huế Ảnh: Tư liệu của NGUYỄN ĐẮC XUÂN
Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời năm 1930 là một sự kiện lịch sử trọng đại trong tiến trình cách mạng Việt Nam, cũng từ đây, từ sự dẫn dắt của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc, thế hệ thanh niên yêu nước mà đi đầu là lớp học sinh, sinh viên đã đến được với chân lý cách mạng của thời đại. Học sinh, sinh viên tham gia tích cực vào giai đoạn đấu tranh giành chính quyền 1930-1945 với hàng loạt phong trào: Tuyên truyền sâu rộng về Chủ nghĩa Mác-Lê nin trong các trường học, phát động tinh thần yêu nước, tranh thủ quần chúng. Học sinh, sinh viên hoà cùng với phong trào đấu tranh của dân tộc trong giai đoạn 1936-1939, tham gia các cuộc mít tinh, biểu tình giương cao khẩu hiệu đòi các quyền tự do, dân chủ. Các cuốn sách của Hải Triều hay thơ của Tố Hữu,… là những món ăn tinh thần rất được thanh niên, học sinh, sinh viên mến chuộng giai đoạn đấu tranh này. Bước vào giai đoạn 1939-1945, học sinh, sinh viên đã có nhiều phong trào sôi nổi: Phong trào “Xếp bút nghiên” tham gia vào mặt trận Việt Minh; các cuộc mít tinh, biểu tình ở Hà Nội có sự tham gia đông đảo của học sinh, sinh viên, sẵn sàng đứng lên đánh đổ phát xít và phong kiến, giành độc lập tự do cho dân tộc. Và cuộc tổng khởi nghĩa Tháng Tám nhanh chóng giành thắng lợi chỉ trong vòng 15 ngày. Đó là thành quả to lớn của cuộc đấu tranh đầy hi sinh, gian khổ của cả dân tộc, trong đó các lớp học sinh, sinh viên đã góp phần xứng đáng với biết bao tấm gương anh dũng. Từ phong trào của thanh niên, học sinh, sinh viên, tổ chức Đoàn Thanh niên cứu quốc ở các địa phương trong cả nước đã tuyển chọn được hàng nghìn thanh niên, học sinh, sinh viên hăng hái để giác ngộ lý tưởng của Đoàn.
Bước sang cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược (1945-1954), học sinh, sinh viên hăng hái học tập, rèn luyện và tham gia vào chiến trường. Phát huy truyền thống yêu nước, phong trào học sinh, sinh viên tiếp tục phát triển sau cách mạng Tháng Tám. Hưởng ứng lời kêu gọi của chủ tịch Hồ Chí Minh trong thực hiện nhiệm vụ “Diệt giặc dốt”, học sinh, sinh viên đã tình nguyện làm giáo viên cho các lớp bình dân học vụ. Cùng với đó, học sinh, sinh viên còn tham gia tích cực phong trào tăng gia sản xuất để “Diệt giặc đói”. Sau giờ dạy và học, họ tình nguyện ra các vùng ven hoặc nông thôn cùng nông dân đẩy mạnh việc tăng gia, trồng thêm ngô, khoai, sắn để chống đói. Trước hành động nổ súng quay trở lại xâm lược lần thứ hai của thực dân Pháp đối với Việt Nam, học sinh, sinh viên Nam bộ đã cùng nhân dân không tiếc máu xương, anh dũng bước vào cuộc kháng chiến trường kỳ và đầy gian khổ. Và khi chúng tiến quân ra Bắc, hưởng ứng lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến của Chủ tịch Hồ Chí Minh, cùng với nhân dân, học sinh, sinh viên bước vào cuộc kháng chiến toàn dân, toàn diện và lâu dài. Và trong suốt 9 năm kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược, lực lượng học sinh, sinh viên từ Bắc đến Nam luôn nêu cao tinh thần yêu nước, hăng hái học tập, rèn luyện và ra sức phục vụ kháng chiến, góp phần đắc lực đưa đến thắng lợi, miền Bắc được giải phóng hoàn toàn.
Bước vào cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, miền Bắc thực hiện cách mạng xã hội chủ nghĩa, miền Nam thực hiện cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, thế hệ học sinh, sinh viên Việt Nam không ngừng nâng mình lên ngang tầm với nhiệm vụ mới của lịch sử, không chỉ bằng lòng dũng cảm, hi sinh mà cả bằng tài trí, thông minh và sáng tạo. Tiêu biểu giai đoạn này chính là phong trào “Ba sẵn sàng” và “ Năm xung phong”. Hoà cùng niềm vui của dân tộc trong đại thắng mùa Xuân năm 1975, đánh đuổi tên đế quốc sừng sỏ, Bắc Nam thống nhất, non song một nhà.
Trong giai đoạn hiện nay, đất nước bước vào “kỷ nguyên vươn mình của dân tộc”, thế hệ trẻ Việt Nam nói chung và học sinh, sinh viên đứng trước nhiều cơ hội và thách thức đan xen. Tiếp nối truyền thống và tinh thần của các thế hệ học sinh, sinh viên xưa cống hiến bằng máu xương và sự hy sinh, thì thế hệ trẻ hôm nay thể hiện:
Một là, xây dựng lý tưởng sống cao đẹp, gắn khát vọng cá nhân với khát vọng xây dựng, phát triển đất nước phồn vinh, thịnh vượng. Học sinh, sinh viên cần phải ra sức học tập, tích lũy tri thức để góp phần phát triển đất nước theo với xu thế phát triển chung của thế giới. Luôn học tập, nghiên cứu khoa học, sáng tạo, xung phong tình nguyện, quyết tâm xây dựng Tổ quốc giàu mạnh. Bên cạnh đó, luôn rèn luyện sức khỏe để có khả năng cống hiến và bảo vệ đất nước.
Hai là, chủ động tham gia chuyển đổi số, phát triển kinh tế tri thức; nắm bắt, làm chủ khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo. Việc trang bị kỹ năng số, tư duy sáng tạo và năng lực thích ứng với môi trường làm việc mới không chỉ giúp thế hệ trẻ nâng cao năng lực bản thân, mà còn góp phần hình thành nguồn nhân lực chất lượng cao, yếu tố then chốt của phát triển kinh tế tri thức, phù hợp với chủ trương đường lối của Đảng và Nhà nước. Học sinh, sinh viên cần tích cực tham gia nghiên cứu khoa học gắn tri thức được trang bị trong nhà trường với yêu cầu thực tiễn của đời sống xã hội. Thông qua các mô hình khởi nghiệp sáng tạo, các dự án ứng dụng khoa học – công nghệ, thế hệ trẻ có điều kiện phát huy tinh thần dấn thân, khát vọng cống hiến, đồng thời góp phần giải quyết tốt những vấn đề kinh tế – xã hội đặt ra trong quá trình phát triển đất nước.
Ba là, nâng cao nhận thức chính trị, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trên không gian mạng. Mỗi học sinh, sinh viên cần phải quan tâm, theo dõi đến tình hình chung của đất nước, tỉnh táo trước hành động của các thế lực thù địch. Tích cực thể hiện quan điểm trên các diễn đàn hợp pháp, trên các phương tiện thông tin đại chúng, trên Internet, khẳng định chủ quyền biển đảo của Việt Nam, đồng thời kịch liệt lên án và đấu tranh tham gia ngăn chặn các hành vi vi phạm xâm phạm chủ quyền biển, hải đảo thiêng liêng của Tổ Quốc. Phản bác các quan điểm sai trái, chống phá của các thế lực thù địch.
Các bạn học sinh, sinh viên Việt Nam
Nhìn lại phong trào học sinh, sinh viên xưa để nhận diện rõ hơn trách nhiệm của thế hệ trẻ hôm nay là việc làm có ý nghĩa sâu sắc trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới. Tiếp nối tinh thần của phong trào học sinh, sinh viên là một dòng chảy liên tục của tinh thần yêu nước, ý chí cống hiến và khát vọng vươn lên của thế hệ trẻ hôm nay. Từ những lớp thanh niên trí thức sục sôi ý chí đấu tranh trong thời kỳ chống thực dân, đế quốc, đến thế hệ trẻ hôm nay năng động, sáng tạo, đầy trách nhiệm, nhiệt huyết trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
