Cơ sở lý luận và thực tiễn xây dựng thành công “xã, phường xã hội chủ nghĩa” ở Việt Nam hiện nay

      Ngay khi được ban hành, chủ trương này đã nhận được sự hưởng ứng và kỳ vọng của người dân. Song bên cạnh đó, đây cũng trở thành mục tiêu để các thế lực thù địch, cơ hội chính trị khai thác, xuyên tạc, chống phá, tập trung vào một số dạng luận điệu cho rằng CNXH là “ảo tưởng”, “không tưởng”, “lỗi thời”, rằng con đường đi lên CNXH ở Việt Nam là “lầm đường, lạc lối”, đi ngược xu thế thời đại; cố tình đồng nhất mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa với “sự trở lại của cơ chế bao cấp”, gợi lại nỗi ám ảnh về bình quân, trì trệ; quy giản chủ trương thí điểm thành “khẩu hiệu”, “hình thức”, “phong trào chạy theo danh hiệu”, tách rời đời sống thực của người dân; một số ý kiến khoác áo “phản biện khách quan” nhưng thực chất gieo rắc hoài nghi, kích động tâm lý bất mãn nhằm làm suy giảm niềm tin xã hội, thúc đẩy “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” từ trong nội bộ. Đứng trước những luận điệu này, cần phải khẳng định việc xây dựng thí điểm “xã, phường xã hội chủ nghĩa” xuất phát từ cơ sở sau:

      Về cơ sở lý luận

      Việc xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa hoàn toàn không phải là quay lại mô hình bao cấp. Điều này đã được khẳng định trên rất nhiều diễn đàn khoa học, tiêu biểu tại Hội thảo khoa học “Xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa trong kỷ nguyên phát triển mới - Những vấn đề lý luận và thực tiễn” do Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh tổ chức ngày 21/5/2026, GS, TS Nguyễn Xuân Thắng, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương, nhấn mạnh đây “không phải là sự quay trở lại mô hình bình quân, bao cấp hay quản lý hành chính kiểu cũ, mà hướng tới xây dựng các cộng đồng cơ sở văn minh, hiện đại, kết hợp hài hòa giữa quản trị hiện đại với các giá trị tốt đẹp của chủ nghĩa xã hội Việt Nam”[1].

      Mô hình này được đặt trên nền tảng lý luận của mô hình chủ nghĩa xã hội Việt Nam được Văn kiện Đại hội XIV xác định với ba trụ cột: “nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân; nền dân chủ xã hội chủ nghĩa”[2]. Mục đích cao nhất của mô hình này là hướng tới mục tiêu lấy chất lượng cuộc sống và hạnh phúc con người làm trung tâm.

      Cách hiểu này nhất quán với luận điểm của cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng trong bài viết “Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam”: “Chúng ta cần một xã hội mà trong đó sự phát triển là thực sự vì con người, chứ không phải vì lợi nhuận mà bóc lột và chà đạp lên phẩm giá con người. Chúng ta cần sự phát triển về kinh tế đi đôi với tiến bộ và công bằng xã hội, chứ không phải gia tăng khoảng cách giàu nghèo và bất bình đẳng xã hội”[3].

      Việc tiến hành xây dựng thí điểm xã, phường xã hội chủ nghĩa chính là bước cụ thể hóa những giá trị đó ở cấp cơ sở, gắn với cơ chế “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng” mà Đảng ta đã bổ sung, hoàn thiện từ Đại hội XIII.

      Về cơ sở thực tiễn

      Sau 40 năm tiến hành công cuộc đổi mới, quy mô GDP năm 2025 của Việt Nam đạt 12.847,6 nghìn tỷ đồng, tương đương 514 tỷ USD (tăng trưởng 8,02%), xếp thứ 32 thế giới; GDP bình quân đầu người đạt 125,5 triệu đồng, tương đương 5.026 USD, đưa Việt Nam gia nhập nhóm nước có thu nhập trung bình cao[4]. Về giảm nghèo, tỷ lệ hộ nghèo đa chiều cả nước giảm từ khoảng 58% năm 1998 xuống còn 1,93% cuối năm 2024 và tiếp tục giảm xuống mức 1,3% năm 2025 - cộng đồng quốc tế ghi nhận Việt Nam là một trong những nước có tốc độ thoát nghèo nhanh nhất thế giới[5]. Đến hết tháng 6/2025, cả nước có 79,3% số xã đạt chuẩn nông thôn mới, trong đó 42,4% đạt chuẩn nâng cao và 12,3% đạt kiểu mẫu[6].

      Về chất lượng phục vụ, chỉ số hài lòng của người dân đối với sự phục vụ của cơ quan hành chính nhà nước (SIPAS) năm 2024 đạt trung bình 83,94%, tăng 1,28% so với năm 2023, trên cơ sở khảo sát 36.525 người dân[7]. Đặc biệt, từ ngày 01/7/2025, mô hình chính quyền địa phương hai cấp chính thức vận hành trên toàn quốc với 34 đơn vị hành chính cấp tỉnh và 3.321 đơn vị hành chính cấp xã, tạo tiền đề thể chế để chuyển từ “quản lý hành chính” sang “quản trị phát triển cộng đồng” dựa trên dữ liệu, công nghệ và trách nhiệm giải trình.

      Những thành tựu toàn diện đó cho thấy, chủ trương xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa không xuất phát từ ý muốn chủ quan, mà được bảo đảm bằng thế và lực của đất nước sau 40 năm đổi mới, từ tiềm lực kinh tế, thành quả an sinh xã hội đến nền tảng thể chế của mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Đây chính là cơ sở thực tiễn vững chắc để mô hình được triển khai thí điểm và từng bước nhân rộng, đưa những giá trị ưu việt của chế độ hiện diện cụ thể trong đời sống hằng ngày của người dân ở cấp cơ sở.

      Bên cạnh đó, dựa vào các tiêu chí được các địa phương thí điểm xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa đưa ra là minh chứng rõ nét về mục tiêu mà mô hình hướng đến. Cụ thể tại Hà Nội, hiện nay đã xây dựng Đề án với 8 nội dung cốt lõi và hệ thống 54 tiêu chí (thang điểm 100), trong đó có hai chỉ số tổng hợp là “Chỉ số hạnh phúc của người dân” và “Mức độ hài lòng chung”; địa bàn thí điểm dự kiến là hai xã Phúc Thịnh và Thư Lâm, hướng tới quy mô khoảng 700.000 người dân, với tổng nguồn lực giai đoạn 2026-2030 gồm hơn 9.763 tỷ đồng vốn đầu tư công và khoảng 181.517 tỷ đồng vốn ngoài ngân sách[8]; Tỉnh Lào Cai xây dựng bộ tiêu chí chung, áp dụng linh hoạt cho phường Lào Cai (định hướng kinh tế cửa khẩu, du lịch, logistics) và xã Trấn Yên (nông nghiệp sinh thái, tín chỉ carbon); Hải Phòng gắn mô hình với chỉ số hạnh phúc và “con người xã hội chủ nghĩa”, tận dụng lợi thế nhiều năm tăng trưởng hai con số và 100% số xã đã hoàn thành xây dựng nông thôn mới. Cách làm này cho thấy mô hình linh hoạt theo vùng miền, chứ không rập khuôn, cứng nhắc. Đây chính là những minh chứng sắc bén đập tan những luận điệu sai trái, thù địch về vấn đề này.

      Như vậy, xuất phát từ những câu hỏi được đồng chí Tổng Bí thư Tô Lâm đặt ra: “Mô hình xã hội chủ nghĩa thế nào; cuộc sống của người dân được chăm lo thế nào; các cháu được đi học thế nào; người dân được chăm sóc sức khỏe thế nào, đi lại thế nào; môi trường cuộc sống gần gũi như thế nào; an toàn, văn minh thế nào”[9] khi bàn về mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa đã cho thấy mục tiêu lớn nhất của mô hình chính là lấy con người làm trung tâm, là thước đo. Một xã, một phường thực sự phát triển, dân chủ, văn minh, an toàn, hiện đại và nhân văn nơi người dân được chăm lo và trực tiếp cảm nhận tính ưu việt của chế độ chính là câu trả lời thuyết phục nhất, là minh chứng sống động cho sức sống của CNXH ở Việt Nam. Khi lý luận được kiểm nghiệm và khẳng định bằng chất lượng cuộc sống của nhân dân, khi mục tiêu đưa Việt Nam trở thành nước phát triển, thu nhập cao vào năm 2045 được hiện thực hóa trong từng không gian sống cụ thể, thì mọi luận điệu phủ nhận, xuyên tạc sẽ tự nó mất chỗ đứng./.