Theo số liệu của Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số - Bộ Công Thương, quy mô thị trường thương mại điện tử bán lẻ Việt Nam năm 2025 đạt khoảng 31 tỷ USD (chiếm 11% tổng mức bán lẻ hàng hóa, dịch vụ tiêu dùng cả nước), tăng 25,5% so với năm 2024. Sàn giao dịch, mạng xã hội, livestream và tiếp thị liên kết mở rộng cơ hội tạo thu nhập. Nhưng phương thức giao dịch thay đổi không làm mất đi nghĩa vụ thuế. Không thể để người tuân thủ pháp luật phải cạnh tranh bất lợi với người che giấu doanh thu, phân tán dòng tiền để trốn thuế.
Công bằng thuế gắn với an ninh kinh tế
Nghị quyết số 22-NQ/TW ngày 28/7/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về Chiến lược An ninh quốc gia xác định an ninh kinh tế là một trong những lĩnh vực cơ sở; an ninh mạng, an ninh dữ liệu, an ninh công nghệ giữ vị trí trung tâm. Yêu cầu bảo vệ an ninh được đặt trong quan hệ chặt chẽ với phát triển, bao gồm cả những không gian mới.
Từ định hướng ấy, chống thất thu thuế trong kinh tế số cần được nhìn nhận như một nội dung của bảo vệ năng lực quản trị quốc gia. Khi doanh thu bị che giấu qua nhiều tài khoản, dữ liệu bán hàng giữa các nền tảng bị chia cắt, giao dịch xuyên biên giới chưa được quản lý đầy đủ, Nhà nước vừa thất thoát nguồn thu, vừa khó nhận diện rủi ro thị trường. Những khoảng trống đó còn tạo điều kiện cho gian lận thương mại và dòng tiền bất hợp pháp.
Vì vậy, quản lý thuế hiệu quả phải đồng thời bảo vệ nguồn lực công và khả năng tự chủ của nền kinh tế. Một thị trường càng lớn càng cần các quy tắc được thực thi nhất quán; công nghệ càng phát triển càng đòi hỏi năng lực quản trị tương xứng.
Nhận diện sự đánh tráo trong các luận điệu về thuế
Cần bác bỏ cách diễn giải rằng chống thất thu là tận thu, kết nối dữ liệu là theo dõi đời tư, thực hiện nghĩa vụ thuế là bóp nghẹt kinh doanh. Những băn khoăn về thủ tục, chi phí và bảo mật cần được lắng nghe, giải quyết. Tuy nhiên, cắt xén quy định để gieo tâm lý đối lập giữa người kinh doanh với Nhà nước là sự đánh tráo cần được làm rõ bằng chứng cứ.
Thủ thuật của kiểu lập luận này là lấy một vướng mắc trong thực thi để phủ nhận cả chủ trương, rồi từ đó quy kết bản chất chế độ. Vướng mắc phải được sửa; nhưng suy diễn từ hạn chế cụ thể thành phủ định vai trò quản lý của Nhà nước là thiếu căn cứ.
Trước hết, luận điệu “tận thu người buôn bán nhỏ” cố tình bỏ qua chính sách hỗ trợ đang được thực hiện.
Theo Điều 3 và Điều 4 Nghị định số 68/2026/NĐ-CP, được sửa đổi tại Điều 1 Nghị định số 141/2026/NĐ-CP, hộ, cá nhân kinh doanh có doanh thu năm từ 1 tỷ đồng trở xuống không chịu thuế giá trị gia tăng và không phải nộp thuế thu nhập cá nhân, áp dụng từ ngày 1/1/2026. Chính sách này hỗ trợ kinh doanh nhỏ, nuôi dưỡng nguồn thu lâu dài. Bỏ qua quy định ấy để quy kết Nhà nước tận thu là đánh tráo bản chất chính sách.
Ngưỡng doanh thu cũng phải được xác định theo quy định về tổng doanh thu của người kinh doanh. Việc mở nhiều gian hàng hay chia doanh thu qua nhiều tài khoản không đương nhiên tạo ra nhiều ngưỡng miễn thuế. Công bằng đòi hỏi hỗ trợ đúng đối tượng và ngăn chặn việc lợi dụng chính sách.
Thứ hai, quản lý bằng dữ liệu phải được phân biệt với việc xâm phạm quyền riêng tư.
Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 quy định trách nhiệm cung cấp thông tin phục vụ quản lý thuế, đồng thời bảo đảm quyền được bảo mật thông tin của người nộp thuế. Kết nối dữ liệu giúp đối chiếu hoạt động kinh doanh và xác định nghĩa vụ theo pháp luật. Việc tiền được chuyển vào tài khoản tự nó chưa đủ để kết luận đó là doanh thu kinh doanh phải chịu thuế.
Phản bác thông tin sai lệch vì thế phải đi cùng yêu cầu kiểm soát quyền lực thực thi. Dữ liệu phải được khai thác đúng thẩm quyền, mục đích và phạm vi; người nộp thuế phải có cơ hội giải trình, yêu cầu sửa sai. Bảo vệ dữ liệu cá nhân là điều kiện để quản lý hiện đại có được sự tin cậy của xã hội.
Thứ ba, kinh doanh trên mạng không tạo ra đặc quyền đứng ngoài nghĩa vụ thuế.
Quyền tự do kinh doanh được bảo vệ trong khuôn khổ pháp luật. Cửa hàng trực tiếp hay gian hàng số đều phải thực hiện nghĩa vụ tương ứng với hoạt động thực tế và chính sách áp dụng. Nếu người trốn thuế có lợi thế giá nhờ né tránh nghĩa vụ, chi phí cạnh tranh sẽ bị đẩy sang người làm ăn chân chính. Nhân danh bảo vệ kinh doanh để dung túng trốn thuế chính là làm tổn hại môi trường kinh doanh.
Yêu cầu này phải được thực hiện bình đẳng đối với chủ thể trong nước và nước ngoài có nghĩa vụ thuế tại Việt Nam. Lợi thế công nghệ hay khả năng hoạt động xuyên biên giới không thể trở thành lý do để né tránh trách nhiệm với thị trường nơi tạo ra doanh thu.
Quản lý bằng dữ liệu phải giảm gánh nặng tuân thủ
Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, với một số quy định đối với hộ, cá nhân kinh doanh áp dụng từ ngày 1/1/2026. Cùng với Nghị định số 252/2026/NĐ-CP, khuôn khổ mới thúc đẩy quản lý dựa trên dữ liệu và rủi ro. Việc sử dụng số định danh cá nhân làm mã số thuế giúp thống nhất thông tin, hạn chế tình trạng một người kinh doanh nhiều kênh nhưng dữ liệu quản lý phân tán.
Với nền tảng có đủ cả hai chức năng đặt hàng trực tuyến và thanh toán, chủ quản nền tảng phải khấu trừ thuế của hộ, cá nhân kinh doanh, đồng thời khai thay và nộp thay số thuế đã khấu trừ theo quy định. Nếu nền tảng thiếu một hoặc cả hai chức năng này, hộ, cá nhân kinh doanh trực tiếp khai, tính và nộp thuế. Cách phân định này gắn trách nhiệm với chức năng của nền tảng, giảm thao tác riêng lẻ cho người bán. Việc thực hiện phải có đối soát rõ ràng về doanh thu, số thuế đã khấu trừ và đã nộp, tránh tính trùng, khấu trừ sai hoặc chậm xử lý khoản nộp thừa.
Hiệu quả cải cách phải thể hiện ở thời gian, chi phí tuân thủ giảm xuống. Cơ quan thuế cần hướng dẫn dễ hiểu, hỗ trợ kịp thời, tập trung kiểm tra theo rủi ro; xử lý nghiêm hành vi cố ý gian lận và phân biệt với sai sót trong quá trình chuyển đổi. Số hóa phải giúp người dân thực hiện đúng nghĩa vụ thuận tiện hơn, đồng thời thu hẹp cơ hội nhũng nhiễu, tùy tiện của người thực thi.
Bảo vệ người làm ăn chân chính bằng thực thi công bằng
Minh bạch doanh thu góp phần bảo vệ doanh nghiệp, hộ kinh doanh tuân thủ pháp luật trước cạnh tranh bất bình đẳng. Khi thông tin người bán, hóa đơn và giao dịch được đối chiếu, cơ quan chức năng có thêm căn cứ phát hiện gian lận, truy xuất hàng hóa và bảo vệ người tiêu dùng. Tuy vậy, hiệu quả đó chỉ bền vững khi các cơ quan phối hợp, sử dụng dữ liệu đúng pháp luật, tránh kiểm tra chồng chéo gây phiền hà.
Thuế tạo nguồn lực để đầu tư hạ tầng, giáo dục, y tế, quốc phòng, an ninh và an sinh xã hội. Doanh nghiệp, người dân vừa đóng góp, vừa thụ hưởng các điều kiện phát triển chung. Đi cùng trách nhiệm nộp thuế là trách nhiệm của Nhà nước trong sử dụng ngân sách công khai, tiết kiệm, hiệu quả. Chống thất thu gắn với chống tham nhũng, lãng phí sẽ làm rõ ý nghĩa xã hội của nghĩa vụ thuế, củng cố sự đồng thuận bằng kết quả thực tế.
Đó cũng là yêu cầu của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa: tôn trọng quyền kinh doanh hợp pháp, bảo đảm cạnh tranh công bằng và điều tiết nguồn lực vì lợi ích chung. Không thể bảo vệ lợi ích của một nhóm né tránh nghĩa vụ bằng cách để cộng đồng tuân thủ gánh chịu phần trách nhiệm bị bỏ lại.
Củng cố niềm tin từ hiệu quả quản trị
Trên không gian mạng, một quy định bị cắt khỏi bối cảnh dễ trở thành thông tin gây hoang mang. Cơ quan chức năng cần chủ động giải thích chính sách, công bố căn cứ xử lý và trả lời vướng mắc ngay từ cơ sở. Cán bộ, đảng viên phải nêu gương tuân thủ, kiểm chứng thông tin trước khi chia sẻ. Sự chậm trễ trong giải thích hoặc bất nhất trong thực thi có thể làm suy giảm sức thuyết phục của chính sách.
Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong lĩnh vực này đòi hỏi kết hợp phản bác quan điểm sai trái với hoàn thiện quản trị. Mỗi thủ tục được đơn giản hóa, mỗi sai sót được sửa kịp thời, mỗi hành vi gian lận được xử lý đúng pháp luật đều góp phần củng cố niềm tin của Nhân dân. Đó là cơ sở thực tiễn để bác bỏ sự xuyên tạc về quan hệ giữa Nhà nước và người kinh doanh.
Kinh tế số chỉ phát triển bền vững khi quyền được kinh doanh, nghĩa vụ đóng góp và trách nhiệm giải trình được bảo đảm đồng thời. Giữ vững công bằng thuế chính là bảo vệ nền tảng pháp lý và niềm tin của thị trường, qua đó góp phần bảo vệ an ninh kinh tế, lợi ích quốc gia trong bối cảnh mới./.
