Phát biểu tại Hội nghị toàn quốc quán triệt, triển khai thực hiện Nghị quyết số 06-NQ/TW về triển khai đường lối đối ngoại Đại hội XIV của Đảng ngày 11/6, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh yêu cầu Việt Nam tiếp tục phát huy vai trò chủ động, tích cực trong các cơ chế đa phương, đóng góp vào việc củng cố hòa bình, hợp tác và phát triển.
Trong đó, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nêu rõ: “Với thế và lực mới, ta có thể vươn lên đóng vai trò nòng cốt, dẫn dắt và tham gia định hình các cơ chế đa phương phù hợp với lợi ích, khả năng và điều kiện cụ thể của ta”.
Trong bối cảnh môi trường quốc tế đang trải qua những thay đổi sâu sắc, từ cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn, các điểm nóng an ninh khu vực cho đến những thách thức phi truyền thống như biến đổi khí hậu, an ninh năng lượng, an ninh lương thực và chuyển đổi số, ASEAN đứng trước yêu cầu vừa duy trì sự đoàn kết nội khối, vừa khẳng định vai trò trung tâm trong cấu trúc khu vực đang định hình.
Chính trong bối cảnh đó, Việt Nam không chỉ là một thành viên tích cực của ASEAN mà đang từng bước trở thành một trong những lực lượng thúc đẩy chương trình nghị sự chung, đóng góp sáng kiến và tạo dựng đồng thuận trong khu vực.
Theo PGS.TS Nguyễn Thị Quế, nguyên Viện trưởng Viện Quan hệ quốc tế, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, giai đoạn 2016–2025 chứng kiến những nỗ lực bền bỉ của Việt Nam trong việc củng cố vai trò trung tâm của ASEAN trên các lĩnh vực chính trị–an ninh, kinh tế, văn hóa–xã hội và quan hệ đối ngoại.
Việt Nam đã thể hiện vai trò chủ động, tích cực và trách nhiệm thông qua việc thúc đẩy đoàn kết nội khối, khởi xướng sáng kiến hợp tác thực chất và tham gia định hình lập trường chung của ASEAN trước các vấn đề khu vực.
Trong lĩnh vực chính trị – an ninh, Việt Nam nhất quán thúc đẩy các nguyên tắc nền tảng của ASEAN như đồng thuận, đối thoại, tôn trọng luật pháp quốc tế và giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình. Tại các cơ chế quan trọng như Hội nghị Cấp cao ASEAN, Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN, Diễn đàn Khu vực ASEAN (ARF) hay Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng ASEAN mở rộng (ADMM+), Việt Nam luôn đề cao vai trò trung tâm của ASEAN, coi đây là yếu tố then chốt giúp khu vực duy trì ổn định, cân bằng và tránh bị cuốn vào cạnh tranh giữa các nước lớn.
Trong đối ngoại đa phương, Việt Nam đã thể hiện vai trò kết nối giữa ASEAN với các đối tác bên ngoài. Trên cương vị Điều phối viên quan hệ ASEAN – New Zealand giai đoạn 2024–2027, Việt Nam thúc đẩy mạnh mẽ hợp tác trên nhiều lĩnh vực như kinh tế, chuyển đổi số, giáo dục, ứng phó biến đổi khí hậu và giao lưu nhân dân. Những nỗ lực này góp phần khẳng định năng lực điều phối, vai trò cầu nối và khả năng thúc đẩy đồng thuận của Việt Nam trong việc mở rộng không gian hợp tác chiến lược cho ASEAN.
Trước đó, trong vai trò Chủ tịch ASEAN năm 2020, Việt Nam đã để lại dấu ấn rõ nét khi cùng ASEAN ứng phó với những tác động nghiêm trọng của đại dịch COVID-19, thúc đẩy Khung Phục hồi Toàn diện ASEAN, duy trì chuỗi cung ứng khu vực và góp phần quan trọng vào tiến trình ký kết Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP). Đây là những dấu mốc cho thấy ASEAN không chỉ là một cơ chế chính trị – ngoại giao mà còn là trung tâm kết nối kinh tế quan trọng của khu vực châu Á – Thái Bình Dương.
Bên cạnh đó, Việt Nam cũng thúc đẩy mạnh mẽ các sáng kiến thu hẹp khoảng cách phát triển, đặc biệt thông qua Sáng kiến Hội nhập ASEAN (IAI), hỗ trợ nâng cao năng lực, phát triển hạ tầng, chuyển đổi số và tăng cường tính bao trùm trong Cộng đồng ASEAN. Cách tiếp cận này phù hợp với định hướng xây dựng một ASEAN lấy người dân làm trung tâm, không để bất kỳ quốc gia hay cộng đồng nào bị bỏ lại phía sau.
Một dấu ấn mới trong hành trình đó là việc Việt Nam tổ chức thành công Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026. Sự kiện không chỉ là một diễn đàn trao đổi chính sách, mà còn thể hiện vai trò ngày càng chủ động của Việt Nam trong việc đưa ra các sáng kiến, thúc đẩy tư duy chiến lược và định hình các ưu tiên phát triển của khu vực.
“Trong bối cảnh ASEAN đang hướng tới Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045, những sự kiện đối thoại như Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026 cho thấy nhu cầu cấp thiết phải tìm kiếm các mô hình hợp tác mới, thích ứng với những thay đổi nhanh chóng của thế giới. Việt Nam đã đưa ra thông điệp nhất quán rằng ASEAN cần tiếp tục duy trì tinh thần đoàn kết, tăng cường khả năng tự cường, phát huy vai trò trung tâm và chủ động tham gia định hình các chuẩn mực mới trong quản trị khu vực”, PGS.TS Nguyễn Thị Quế nhận định.
Đây cũng được xem là tiền đề quan trọng để Việt Nam khẳng định vị thế trong giai đoạn mới. Với uy tín quốc tế ngày càng tăng, Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để đóng góp sâu rộng hơn vào tiến trình hoạch định chính sách tại khu vực.
Đặc biệt, trong những lĩnh vực đang trở thành ưu tiên chiến lược của ASEAN như kinh tế số, trí tuệ nhân tạo, tăng trưởng xanh, phát triển bền vững và ứng phó biến đổi khí hậu, Việt Nam có nhiều cơ hội để thúc đẩy các sáng kiến phù hợp với xu thế phát triển mới. Những ưu tiên này cũng tương đồng với định hướng mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh: Với vị trí đang đảm nhận trong các thể chế quốc tế, có thể tận dụng để lồng ghép ưu tiên của Việt Nam và ASEAN vào chương trình nghị sự.
