Khánh Hòa: Phát triển bền vững kinh tế biển theo tinh thần Đại hội XIV

Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng đang diễn ra tại Thủ đô Hà Nội từ ngày 19 đến ngày 25/1/2026 tiếp tục khẳng định yêu cầu phát triển nhanh và bền vững, đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao chất lượng tăng trưởng, gắn phát triển kinh tế với bảo vệ môi trường, chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu và bảo đảm tiến bộ, công bằng xã hội. Trong tư duy phát triển đó, không gian biển được xác định là một trong những động lực tăng trưởng quan trọng, đồng thời là không gian chiến lược về quốc phòng, an ninh và hội nhập quốc tế.

Đối với tỉnh Khánh Hòa, kinh tế biển giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong cấu trúc phát triển. Với vị trí trung tâm vùng Duyên hải Nam Trung Bộ, đường bờ biển dài, nhiều vịnh kín gió và hệ sinh thái biển đa dạng, Khánh Hòa được Bộ Chính trị xác định là địa phương có vai trò chiến lược trong phát triển kinh tế biển của cả nước theo Nghị quyết số 09-NQ/TW ngày 28/01/2022 về xây dựng và phát triển tỉnh Khánh Hòa đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Trong bối cảnh đó, phát triển kinh tế biển bền vững ở Khánh Hòa không chỉ có ý nghĩa thực tiễn đối với địa phương mà còn góp phần cụ thể hóa tinh thần Đại hội XIV của Đảng vào điều kiện phát triển của một tỉnh ven biển trọng điểm.

Những năm gần đây, kinh tế Khánh Hòa phục hồi và tăng trưởng khá nhanh, trong đó kinh tế biển đóng vai trò động lực chủ yếu. Theo số liệu công bố chính thức của Cục Thống kê, GRDP 9 tháng năm 2024 của tỉnh tăng 10,45% so với cùng kỳ; GRDP năm 2024 theo giá so sánh 2010 ước đạt hơn 64.875 tỷ đồng, tăng 10,16% so với năm 2023, thuộc nhóm địa phương có tốc độ tăng trưởng cao của cả nước[1]. Kết quả này phản ánh sự đóng góp rõ nét của các ngành kinh tế biển trong cơ cấu tăng trưởng của tỉnh.

Du lịch biển - đảo tiếp tục là trụ cột quan trọng nhất. Năm 2024, Khánh Hòa đón hơn 10,6 triệu lượt khách du lịch, trong đó khách quốc tế hơn 4,5 triệu lượt; tổng thu từ khách du lịch ước đạt khoảng 52.272 tỷ đồng[2]. Đà tăng trưởng tiếp tục được duy trì trong năm 2025 với khoảng 16,4 triệu lượt khách doanh thu 66,7 nghìn tỷ đồng[3]. Đây là minh chứng cho sức hút lớn của du lịch biển đảo Khánh Hòa, đồng thời khẳng định vai trò lan tỏa của ngành du lịch đối với thương mại, dịch vụ, việc làm và thu nhập của người dân ven biển.

Bên cạnh du lịch, thủy sản và nuôi biển là thế mạnh truyền thống của tỉnh Khánh Hòa. Năm 2024, tổng sản lượng thủy sản toàn tỉnh ước đạt 125.750 tấn, trong đó sản lượng khai thác khoảng 104.180 tấn và nuôi trồng khoảng 22.570 tấn[4]. Một số mô hình nuôi biển, đặc biệt là nuôi tôm hùm, đang được chuyển dần theo hướng quản lý bền vững, chú trọng kiểm soát môi trường nước, dịch bệnh và truy xuất nguồn gốc sản phẩm, nhằm nâng cao giá trị gia tăng và giảm rủi ro.

Lĩnh vực cảng biển và logistics nổi lên như một động lực tăng trưởng mới. Sản lượng hàng hóa thông qua Cảng Cam Ranh năm 2024 tăng mạnh. Sự gia tăng nhanh của sản lượng hàng hóa cho thấy tiềm năng phát triển các dịch vụ logistics, góp phần đa dạng hóa cơ cấu kinh tế biển của tỉnh.

Tuy nhiên, phát triển kinh tế biển tại Khánh Hòa cũng  phải đối mặt với nhiều thách thức. Áp lực môi trường tại các khu vực ven biển, vịnh kín gió và điểm du lịch trọng điểm gia tăng; nguy cơ suy giảm hệ sinh thái biển nếu phát triển thiếu kiểm soát là hiện hữu. Chất lượng tăng trưởng du lịch còn phụ thuộc vào mùa vụ; giá trị gia tăng trên mỗi lượt khách chưa tương xứng với tiềm năng. Nuôi biển vẫn đối mặt với rủi ro về môi trường, quy hoạch vùng nuôi và thị trường tiêu thụ. Những vấn đề này đặt ra yêu cầu phải điều chỉnh mô hình phát triển kinh tế biển theo hướng bền vững hơn.

Sau quá trình sắp xếp, sáp nhập các đơn vị hành chính cấp tỉnh theo Nghị quyết số 202/2025/QH15, không gian phát triển biển của tỉnh Khánh Hòa được tổ chức lại theo hướng liền mạch, mở rộng và đa tầng, tạo điều kiện thuận lợi để phát triển kinh tế biển tổng hợp. Khánh Hòa có đường bờ biển dài hơn 490 km, quản lý vùng biển rộng trên 20.000 km² với hơn 200 đảo, đảo đá và bãi cạn lớn nhỏ. Trên không gian đó, tỉnh sở hữu ba vịnh biển lớn và có giá trị đặc biệt là vịnh Vân Phong, vịnh Nha Trang và vịnh Cam Ranh - những vịnh kín gió, nước sâu, có ý nghĩa nổi trội về sinh thái, du lịch, cảng biển và quốc phòng, an ninh.

Sau sắp xếp, không gian biển của tỉnh được quản lý theo hướng liên thông giữa ven bờ - đầm, vịnh - biển xa bờ, cho phép tổ chức lại phát triển kinh tế biển theo chuỗi giá trị liên ngành. Đồng thời, sự đa dạng sinh thái biển gia tăng rõ nét, tạo nền tảng cho phát triển du lịch sinh thái biển, nuôi biển công nghệ cao và bảo tồn gắn với khai thác hợp lý. Tuy nhiên, quy mô lớn và tính đa dạng cao cũng làm gia tăng tính phức hợp trong quản lý, đòi hỏi phải chuyển từ quản lý theo ngành sang quản trị tích hợp. Từ đó có thể thấy, không gian biển sau sắp xếp vừa mở ra dư địa phát triển lớn, vừa đặt ra yêu cầu cao hơn về tư duy phát triển và phương thức quản trị nhằm bảo đảm mục tiêu thịnh vượng bền vững.

Nghị quyết số 36-NQ/TW ngày 22/10/2018 của Ban Chấp hành Trung ương về Chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 đã đặt nền tảng tiếp cận tích hợp, coi bảo vệ hệ sinh thái biển là điều kiện tiên quyết để phát triển dài hạn. Nghị quyết số 09-NQ/TW ngày 28/01/2022 của Bộ Chính trị tiếp tục cụ thể hóa định hướng này đối với Khánh Hòa, xác định xây dựng tỉnh trở thành trung tâm kinh tế biển, đô thị biển lớn của cả nước.

Đại hội XIV phát triển các quan điểm trên theo hướng nhấn mạnh chất lượng tăng trưởng, không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế, tăng cường đổi mới sáng tạo và nâng cao hiệu lực quản trị phát triển. Đối với Khánh Hòa, tinh thần này hàm ý yêu cầu chuyển mạnh từ phát triển theo chiều rộng sang phát triển theo chiều sâu, lấy năng suất, chất lượng và giá trị gia tăng làm thước đo chủ yếu của tăng trưởng kinh tế biển.

Ảnh: Một góc vịnh Nha Trang (Tác giả: Khoa Trần)

Những kết quả đạt được và các thách thức đặt ra từ thực tiễn phát triển kinh tế biển ở tỉnh Khánh Hòa cho thấy yêu cầu cấp thiết phải đổi mới mô hình phát triển nhằm chuyển hóa lợi thế biển thành thịnh vượng bền vững cho địa phương trong giai đoạn mới, trong đó, chú ý một số giải pháp quan trọng:

Một là, hoàn thiện quản trị không gian biển theo hướng tích hợp, lấy quy hoạch làm công cụ điều phối phát triển. Quy hoạch không gian biển và ven biển cần bảo đảm hài hòa giữa du lịch, thủy sản, cảng biển, đô thị ven biển và bảo tồn sinh thái, hạn chế xung đột lợi ích và phát triển tự phát.

Hai là, nâng cấp mô hình du lịch biển theo hướng chất lượng cao và bền vững. Trên nền tảng kết quả 2024-2025, chính sách du lịch cần chuyển trọng tâm từ tăng số lượng khách sang tăng giá trị trên mỗi lượt khách, kéo dài thời gian lưu trú, phát triển sản phẩm du lịch xanh và quản lý vận tải du lịch tại các khu vực nhạy cảm về sinh thái.

Ba là, tái cấu trúc nuôi biển theo hướng công nghệ cao, kiểm soát môi trường và truy xuất nguồn gốc. Việc chuẩn hóa quy trình nuôi, nâng cao chất lượng giống, thức ăn và quản lý vùng nuôi sẽ góp phần giảm rủi ro, nâng cao thu nhập của ngư dân và mở rộng thị trường tiêu thụ bền vững.

Bốn là, phát triển cảng biển và logistics gắn với bảo vệ môi trường và an toàn hàng hải. Cần coi logistics biển là trụ cột tăng trưởng mới, đồng thời bảo đảm tiêu chuẩn môi trường, an toàn và hiệu quả sử dụng tài nguyên không gian ven biển.

Năm là, tăng cường vai trò lãnh đạo của Đảng và hiệu lực quản trị nhà nước trong phát triển kinh tế biển. Sự lãnh đạo thống nhất, cùng với sự tham gia của doanh nghiệp và cộng đồng, là nhân tố quyết định để chuyển hóa lợi thế biển thành thịnh vượng thực chất.

Phát triển kinh tế biển bền vững ở tỉnh Khánh Hòa theo tinh thần dự thảo văn kiện Đại hội XIV của Đảng là con đường tất yếu để hiện thực hóa mục tiêu phát triển nhanh, bền vững và thịnh vượng. Thực tiễn giai đoạn 2024-2025 cho thấy kinh tế biển đang đóng góp rõ nét vào tăng trưởng của tỉnh thông qua du lịch, thủy sản và cảng biển. Tuy nhiên, để bảo đảm sự thịnh vượng lâu dài, Khánh Hòa cần chuyển mạnh sang mô hình phát triển theo chiều sâu, lấy chất lượng tăng trưởng, bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng sống của Nhân dân làm trọng tâm. Trên cơ sở quán triệt tinh thần Đại hội XIV, phát triển kinh tế biển bền vững ở Khánh Hòa không chỉ mở ra dư địa tăng trưởng mới cho địa phương, mà còn góp phần quan trọng vào khát vọng xây dựng Việt Nam độc lập, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc trong giai đoạn phát triển mới./.