Khánh Hòa: Tri ân tiền nhân, giữ vẹn truyền thống đền ơn đáp nghĩa

Tri ân từ những việc làm cụ thể

“Uống nước nhớ nguồn”, “đền ơn đáp nghĩa” là truyền thống văn hóa giàu tính nhân văn quý báu của dân tộc Việt Nam. Hiện nay, Khánh Hòa có 8 nghĩa trang liệt sĩ với 7.196 phần mộ, trong đó 2.234 phần mộ chưa xác định thông tin. Tỉnh được giao tìm kiếm, quy tập 150 hài cốt; xác minh, chuẩn hóa dữ liệu, kết luận 168 khu vực cùng 946 thông tin về liệt sĩ, mộ liệt sĩ; lấy mẫu 2.234 hài cốt để giám định AND[1]. Kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ diễn ra khi Khánh Hòa đang tập trung cùng cả nước triển khai “Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”; đưa các anh hùng, liệt sĩ đã hy sinh vì Tổ quốc sớm được định danh và trở về với gia đình.   

Cuộc chạy đua với thời gian để xác định danh tính các anh hùng liệt sĩ

Tìm kiếm di hài, xác định danh tính để đưa các anh hùng, liệt sĩ đã hy sinh vì Tổ quốc là một công việc khó khăn đòi hỏi sự đồng tâm, nhất trí và chung tay của các ngành, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp, các cựu chiến binh, nhân chứng và gia đình liệt sĩ. Bởi tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ càng chậm càng khó. Nhân chứng ngày một ít; ký ức phai mờ; địa hình chiến trường bị tác động bởi sản xuất, đô thị hóa và thiên tai… Hồ sơ chiến tranh thường thiếu hoặc không thống nhất. Thời gian cũng làm hài cốt phân hủy, giảm chất lượng mẫu. Trong tình hình ấy, tỉnh Khánh Hòa đã khẩn trương triển khai các biện pháp để hiện thực hóa “Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”.

Cuối tháng 5/2026, Khánh Hòa lấy mẫu, số hóa thông tin và bàn giao mẫu hài cốt tại Nghĩa trang liệt sĩ Khánh Vĩnh, qua đó kiểm tra quy trình kỹ thuật, phối hợp và bảo quản. Đến ngày 9/6/2026, 50/64 xã, phường trên địa bàn tỉnh Khánh Hòa đã thành lập Hội đồng Chính sách; 59/64 địa phương có tổ tuyên truyền, vận động; 48/64 địa phương xây dựng kế hoạch và triển khai thu thập thông tin ở cơ sở. Bộ máy đã chuyển động nhưng tiến độ chưa đồng đều. Tại Nghĩa trang liệt sĩ Khánh Sơn, 63/130 phần mộ chưa xác định thông tin; trong 63 mẫu đã lấy, chỉ 9 mẫu đủ điều kiện giám định ADN. Xã Đông Khánh Sơn còn 10 trường hợp chưa tìm kiếm, quy tập và 11 trường hợp chưa rõ thông tin quy tập[2]. Khoảng cách giữa việc “đã lấy mẫu” và xác định danh tính của các anh hùng liệt sĩ còn rất lớn.

Ảnh: Lãnh đạo phường Phan Rang, tỉnh Khánh Hòa trao quà cho người có công với cách mạng nhân dịp kỷ niệm 79 năm ngày thương binh - liệt sĩ (27/7/1947 - 27/7/2026) (Nguồn: Báo Khánh Hòa điện tử)

Những “điểm nghẽn” trong quá trình triển khai Chiến dịch

Thứ nhất là chất lượng dữ liệu. Số hóa hồ sơ thành tệp ảnh chưa tạo ra dữ liệu có thể tìm kiếm, so sánh và liên thông. Mỗi hồ sơ phải có các trường thống nhất về nhân thân, đơn vị, thời gian hy sinh, nơi an táng, quá trình quy tập, vị trí mộ, nguồn tài liệu, thân nhân huyết thống và mức độ tin cậy.

Thứ hai là chứng cứ phân tán trong hồ sơ quân đội, danh sách nghĩa trang, giấy báo tử, sổ quản trang, ký ức đồng đội và giấy tờ gia đình. Mỗi nguồn chỉ phản ánh một phần sự thật. Khi dữ liệu bị phân mảnh, đối chiếu thủ công dễ bỏ sót, trùng lặp hoặc kết luận vội vàng. Đặc biệt, sau sắp xếp đơn vị hành chính và triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, nhu cầu về cơ sở dữ liệu dùng chung càng cấp thiết.

Thứ ba là nguồn thông tin xã hội đang thu hẹp. Các cựu chiến binh, thanh niên xung phong, dân công hỏa tuyến và người từng dẫn đường trong kháng chiến hiện nay đều đã cao tuổi. Chính quyền cơ sở phải chủ động, khẩn trương tìm gặp nhân chứng, ghi chép lại lời kể, xác lập tọa độ và đối chiếu với bản đồ, hồ sơ chiến đấu.

Thứ tư là sự tham gia của thân nhân. Đối chiếu ADN cần mẫu huyết thống phù hợp và hồ sơ đủ căn cứ. Nhiều gia đình sống xa, người biết thông tin đã mất hoặc chưa hiểu quy trình. Nếu đầu mối hướng dẫn không rõ, thân nhân phải đi lại nhiều lần và giảm niềm tin. Đây là yêu cầu phục vụ những công dân đã chờ đợi quá lâu.

Kiến tạo “quy trình” tri ân hiệu quả

Một là, Khánh Hòa cần thiết lập cơ sở dữ liệu dùng chung về liệt sĩ và mộ liệt sĩ, mỗi trường hợp có một mã định danh duy nhất. Dữ liệu phải kết nối hồ sơ chính sách, quân đội, danh sách nghĩa trang, biên bản quy tập, ảnh bia mộ, bản đồ, mẫu sinh phẩm và thông tin thân nhân. Mỗi trường cần ghi rõ nguồn, thời điểm cập nhật, đơn vị chịu trách nhiệm và mức độ kiểm chứng để hạn chế trùng lặp, nhận diện mâu thuẫn, theo dõi hành trình xử lý.

Hai là, cần thu thập ký ức nhân chứng theo phương pháp thống nhất. Cấp xã lập danh sách, đến tận nhà phỏng vấn, kiểm tra địa bàn; cấp tỉnh cung cấp biểu mẫu, bản đồ số và kho lưu trữ tập trung. Mỗi cuộc phỏng vấn cần được ghi âm hoặc ghi hình, gắn tọa độ và mã hóa theo địa bàn, đơn vị chiến đấu, thời gian. Dữ liệu phải được bảo tồn để đối chiếu khi xuất hiện nguồn thông tin mới.

Ba là, phải hỗ trợ thân nhân theo hướng “một đầu mối, một lần khai, theo dõi được tiến độ”. Chính quyền cấp xã cần giúp gia đình sao lục giấy tờ, xác định người có quan hệ huyết thống phù hợp, hướng dẫn lấy mẫu và cập nhật kết quả. Với người cao tuổi, gia đình ở xa, cần hỗ trợ tại nơi cư trú, tránh đi lại không cần thiết. Cổng thông tin của tỉnh nên có chuyên mục tra cứu, hướng dẫn và kênh phản ánh, nhưng không công khai dữ liệu nhạy cảm.

Bốn là, giám định ADN phải được đặt trong chuỗi kiểm soát khoa học và đạo đức nghiêm ngặt. Từng khâu mở mộ, lấy mẫu, niêm phong, vận chuyển, bảo quản, phân tích và trả kết quả phải có nhật ký, người chịu trách nhiệm và cơ chế giám sát. Mẫu không đủ điều kiện cần được ghi nhận trung thực và thông tin thận trọng cho gia đình. Mong mỏi của thân nhân không thể trở thành áp lực dẫn tới kết luận thiếu căn cứ; danh tính phải đứng vững trên bằng chứng.

Năm là, truyền thông cần chuyển từ phản ánh hoạt động sang tìm kiếm thông tin có mục tiêu. Mỗi tin, bài nên gắn với địa bàn, đơn vị, trận đánh, ký hiệu mộ, đặc điểm nhận dạng hoặc câu hỏi cần nhân chứng hỗ trợ. Đẩy mạnh triển khai chuyên mục “Tìm đồng đội” trên các phương tiện truyền thông, bản đồ tương tác, đường dây tiếp nhận; phối hợp với hội cựu chiến binh, báo chí quân đội và các tỉnh liên quan.

Sáu là, quản trị bằng kết quả; cần theo dõi tỷ lệ hồ sơ được chuẩn hóa, thông tin được kiểm chứng, mẫu đạt yêu cầu, trường hợp có thân nhân đối chứng và danh tính được xác định. Những chỉ số đó giúp nhận diện khâu yếu, phân bổ nguồn lực đúng chỗ và rút ngắn khoảng cách giữa một phần mộ vô danh với gia đình đang chờ đợi.

Đến giữ vẹn truyền thống

Ngày Thương binh - Liệt sĩ 27/7 là dịp nhắc nhớ các thế hệ sau về sự hy sinh máu xương của cha ông, giá trị của hòa bình, độc lập của dân tộc và trách nhiệm của các thế hệ phải “uống nước nhớ nguồn”, “đền ơn đáp nghĩa” cũng như tiếp tục xây dựng và phát triển đất nước. Trong những phần mộ chưa xác định được thông tin, lịch sử vẫn còn câu hỏi chưa được trả lời; trong nhiều gia đình, một chỗ trống vẫn được giữ lại qua nhiều thế hệ. Vì thế, tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ không chỉ là công việc của cơ quan chức năng, mà là trách nhiệm chính trị, nghĩa vụ đạo lý và hành động bảo vệ ký ức quốc gia.

Đối với tỉnh Khánh Hòa, “Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ” vừa là sự hiện thực hóa chính sách đối với người có công của Đảng, Nhà nước, vừa là cơ hội đưa công tác này lên một trình độ mới thông qua quản trị bằng dữ liệu, hành động dựa trên bằng chứng, phối hợp liên ngành và phục vụ thân nhân bằng sự tận tâm. Thành công không chỉ được đo bằng hoàn thành chỉ tiêu, mà bằng số anh hùng liệt sĩ đã hy sinh được trở về với gia đình; bằng niềm tin của Nhân dân vào một chính quyền biết trân trọng, gìn giữ quá khứ và quyết liệt hành động, thực thi chính sách đối với người có công với cách mạng.

Khi một phần mộ được xác định danh tính, đó không chỉ là kết quả của phép giám định. Đó là ngày một người con trở về với gia đình, tìm lại quê hương, một người lính trở lại cùng đồng đội. Biến 500 ngày đêm thành hành động tri ân thực chất là cách Khánh Hòa trả lời lịch sử bằng trách nhiệm hôm nay và trao cho thế hệ mai sau bài học sống động về lòng biết ơn./.