KPI (Chỉ số đánh giá hiệu suất công việc) giúp cụ thể hóa mục tiêu và tăng trách nhiệm trong hoạt động công vụ, nhưng nếu chỉ tiêu không phản ánh đúng giá trị công, công cụ này có thể khuyến khích chạy theo điểm số thay vì hiệu quả thực chất. Bài viết phân tích ranh giới giữa quản trị theo kết quả và thành tích hình thức, đồng thời đề xuất các nguyên tắc thiết kế, kiểm chứng và sử dụng KPI phù hợp với đặc thù khu vực công.

KPI và nghịch lý trong đo lường hiệu quả công vụ

KPI là công cụ xác định và theo dõi các chỉ số gắn với mục tiêu, nhiệm vụ và kết quả công việc. Trong khu vực công, nếu được thiết kế phù hợp, KPI có thể làm rõ trách nhiệm của từng vị trí, theo dõi tiến độ, nâng cao tính minh bạch và tạo căn cứ nhận diện những khâu cần cải thiện. Yêu cầu này gắn với định hướng đổi mới đánh giá công chức theo kết quả thực hiện nhiệm vụ. Nghị định số 335/2025/NĐ-CP của Chính phủ, có hiệu lực từ ngày 01/01/2026, quy định việc đánh giá, xếp loại chất lượng đối với cơ quan hành chính nhà nước và công chức, trong đó chú trọng số lượng, chất lượng, tiến độ và kết quả nhiệm vụ [1]. Tuy nhiên, lượng hóa kết quả không đồng nghĩa với đo lường đầy đủ hiệu quả.

Một nhiệm vụ có thể hoàn thành đúng hạn nhưng chất lượng chưa cao; số hồ sơ xử lý có thể tăng nhưng người dân vẫn phải bổ sung giấy tờ nhiều lần; báo cáo có thể hoàn thành nhưng chưa cung cấp được phân tích cần thiết cho quyết định quản lý. Nếu chỉ tiêu chỉ phản ánh những gì dễ đếm, hệ thống đánh giá có nguy cơ bỏ sót những giá trị quan trọng nhưng khó lượng hóa. Nghịch lý xuất hiện khi điểm số trở thành mục tiêu ưu tiên. Cá nhân có thể chú trọng nhiệm vụ dễ hoàn thành, dễ thống kê, trong khi công việc phức tạp, cần phối hợp nhiều bên hoặc đòi hỏi nghiên cứu dài hạn ít được quan tâm. KPI không tự thân dẫn đến bệnh thành tích; rủi ro phát sinh khi chỉ tiêu không phản ánh đúng mục tiêu, cách chấm điểm thiếu cân đối hoặc kết quả được sử dụng máy móc. Quản trị theo kết quả dùng chỉ số để cải thiện công việc; chạy theo thành tích khiến công việc bị điều chỉnh để phục vụ chỉ số.

Thiết kế và sử dụng KPI hướng đến giá trị thực chất

Thứ nhất, xuất phát từ mục tiêu công vụ, không bắt đầu từ những gì dễ thống kê. Cơ quan cần xác định nhiệm vụ tạo ra giá trị gì, phục vụ đối tượng nào và kết quả cần đạt là gì, sau đó mới lựa chọn chỉ số. Phải phân biệt khối lượng công việc, sản phẩm đầu ra và tác động thực tế; hoàn thành nhiều nhiệm vụ không đồng nghĩa với hiệu quả cao nếu sản phẩm không giải quyết được vấn đề.

Thứ hai, thiết kế chỉ số phù hợp với vị trí việc làm và tính chất nhiệm vụ. Không nên áp dụng một bộ KPI đồng nhất cho công việc hành chính thường xuyên, tham mưu chính sách, nghiên cứu chuyên sâu và quản lý, điều hành. Với công việc có sản phẩm rõ ràng, có thể chú trọng tiến độ và chất lượng đầu ra; với nhiệm vụ phức tạp, cần đánh giá chiều sâu phân tích, tính khả thi của đề xuất, khả năng dự báo và đóng góp cho kết quả chung. Đồng thời, phải tính đến mức độ khó và phạm vi trách nhiệm của cá nhân.

Thứ ba, kết hợp chỉ số định lượng với đánh giá chất lượng và tác động. Điểm số cung cấp thông tin quan trọng nhưng không thay thế việc xem xét sản phẩm thực tế, phản hồi của đối tượng phục vụ và trách nhiệm của người thực hiện. Tiêu chí định tính cần có hướng dẫn rõ, căn cứ kiểm chứng và quy trình minh bạch. Dữ liệu đầu vào cũng phải được đối chiếu để hạn chế báo cáo thiếu trung thực hoặc lựa chọn số liệu có lợi cho kết quả xếp loại.

Thứ tư, không đồng nhất KPI với toàn bộ việc đánh giá cán bộ, công chức. Kết quả công việc cần được xem xét cùng phẩm chất, ý thức kỷ luật, tinh thần phối hợp, thái độ phục vụ và trách nhiệm giải trình. Nếu chỉ căn cứ điểm số, hệ thống có thể bỏ qua đóng góp khó lượng hóa hoặc khuyến khích cá nhân ưu tiên thành tích riêng hơn mục tiêu tập thể. Ngược lại, nếu xem nhẹ kết quả đo lường được, đánh giá dễ trở lại tình trạng chung chung, thiếu căn cứ.

Thứ năm, xem KPI là công cụ quản trị có thể điều chỉnh. Cần triển khai phù hợp với điều kiện thực tế, định kỳ rà soát xem chỉ số có phản ánh đúng mục tiêu hay đang tạo ra hành vi không mong muốn. Khi chỉ tiêu khuyến khích chạy theo số lượng, làm tăng thủ tục hoặc khiến nhiệm vụ quan trọng bị xem nhẹ, cơ quan quản lý cần điều chỉnh. Kết quả đánh giá phải giúp nhận diện điểm nghẽn, cải tiến quy trình và bồi dưỡng năng lực, chứ không chỉ phục vụ xếp loại.

Từ chấm điểm đến cải thiện hiệu quả

Để KPI phát huy giá trị, cần đổi mới cả cách quản lý và cách sử dụng kết quả đánh giá. Người đứng đầu phải xác định rõ mục tiêu, phân công trách nhiệm, theo dõi tiến độ và phản hồi kịp thời; đồng thời tạo điều kiện để cán bộ giải trình khó khăn khách quan, đề xuất phương án và cải tiến cách làm. Đánh giá phải nghiêm túc nhưng không máy móc, không khiến cán bộ né tránh nhiệm vụ khó vì lo ngại ảnh hưởng điểm số. Cần gắn kết quả cá nhân với hiệu quả của tập thể. Một hệ thống KPI chỉ có ý nghĩa khi cải thiện chất lượng hoạt động của cơ quan, đơn vị, chứ không tạo ra những cá nhân đạt chỉ tiêu riêng trong khi công việc chung vẫn trì trệ. Việc đánh giá cần công khai, minh bạch, có cơ chế kiểm tra và phản hồi để chỉ số trở thành căn cứ cải thiện công việc.

Hiệu quả công vụ không được quyết định bởi số lượng chỉ tiêu đã hoàn thành, mà bởi giá trị thực tế của công việc đối với tổ chức và xã hội. Đo lường là để nhận diện kết quả và cải thiện hoạt động, không phải biến điểm số thành đích đến. Giữ vững nguyên tắc đó là điều kiện quan trọng để KPI hỗ trợ quản trị theo kết quả, hạn chế chạy theo thành tích và nâng cao chất lượng thực thi công vụ.

Tài liệu tham khảo

[1] Chính phủ, *Nghị định số 335/2025/NĐ-CP ngày 21/12/2025 quy định về đánh giá, xếp loại chất lượng đối với cơ quan hành chính nhà nước và công chức*, Hà Nội, 2025. Toàn văn: https://xaydungchinhsach.chinhphu.vn/toan-van-nghi-dinh-so-335-2025-nd-cp-ve-danh-gia-xep-loai-co-quan-hanh-chinh-nha-nuoc-va-cong-chuc-119251226103533251.htm (truy cập ngày 13/10/2026).

[2] Phạm Thị Thu Huyền, “Một số vấn đề cơ bản về đánh giá công chức theo chỉ số hiệu suất (KPIs) trong bối cảnh tinh gọn bộ máy”, Viện Khoa học Tổ chức nhà nước và Lao động, ngày 06/5/2026: https://isos.gov.vn/nghien-cuu-trao-doi/mot-so-van-de-co-ban-ve-danh-gia-cong-chuc-theo-chi-so-hieu-suat-kpis-trong-boi-canh-tinh-gon-bo-may-43960.html (truy cập ngày 13/10/2026).

[3] Trần Thanh Nga, “Triển khai mô hình đánh giá công chức theo bộ tiêu chí KPI đối với công chức cấp tỉnh”, *Tạp chí Quản lý nhà nước*, ngày 25/6/2026: https://www.quanlynhanuoc.vn/2026/06/25/trien-khai-mo-hinh-danh-gia-cong-chuc-theo-bo-tieu-chi-kpi-doi-voi-cong-chuc-cap-tinh/ (truy cập ngày 13/10/2026).

[4] “Khi khu vực công áp dụng KPI”, *Việt Nam Thịnh Vượng*, ngày 02/4/2025: https://thinhvuongvietnam.com/Content/khi-khu-vuc-cong-ap-dung-kpi-41015 (truy cập ngày 13/10/2026).