Hội nghị thượng đỉnh ba bên Mỹ - Nga - Trung tại Thâm Quyến là cơ hội để lãnh đạo ba nước thảo luận về các vấn đề chiến lược, nhưng khó tạo đột phá.

Tổng thống Mỹ Donald Trump, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Nga Vladimir Putin dự kiến có cuộc gặp ba bên đầu tiên tại Thâm Quyến, Trung Quốc, vào ngày 19/11. Cả ba nước đều xác nhận cuộc gặp sẽ diễn ra bên lề Tuần lễ Cấp cao Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC).

Từ trái qua, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, Tổng thống Mỹ Donald Trump và Tổng thống Nga Vladimir Putin. Ảnh: ABC News

Từ trái qua: Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, Tổng thống Mỹ Donald Trump và Tổng thống Nga Vladimir Putin. Ảnh: ABC News

Bài toán hạt nhân và điểm nóng Iran

Người phát ngôn Nhà Trắng Olivia Wales cho biết trong cuộc gặp thượng đỉnh, Tổng thống Mỹ "sẽ thảo luận về việc cắt giảm vũ khí hạt nhân trên thế giới, bên cạnh những chủ đề khác".

Đây là vấn đề thu hút sự chú ý, bởi Hiệp ước Cắt giảm Vũ khí Chiến lược Mới (New START) đã hết hiệu lực hồi tháng 2, khiến Mỹ và Nga, hai quốc gia sở hữu nhiều đầu đạn hạt nhân nhất thế giới, hiện không còn thỏa thuận kiểm soát vũ khí hạt nhân chiến lược nào.

Ông Trump đã bác bỏ đề xuất gia hạn New START từ phía Nga và thay vào đó yêu cầu một thỏa thuận "mới, cải tiến và hiện đại hơn", có cả sự tham gia của Trung Quốc.

Nhưng Bắc Kinh đã bác bỏ cuộc đàm phán như vậy. Bộ Ngoại giao Trung Quốc tháng trước tuyên bố việc yêu cầu nước này tham gia "cái gọi là đàm phán giải trừ vũ khí hạt nhân ba bên ở giai đoạn hiện tại là không công bằng, không hợp lý và cũng không thực tế".

Theo các đánh giá của Mỹ được AP trích dẫn, Mỹ và Nga mỗi nước hiện có hơn 5.000 đầu đạn hạt nhân trong kho dự trữ, còn Trung Quốc ước tính sở hữu hơn 600 đầu đạn.

Ryan Hass, giám đốc Trung tâm Trung Quốc John L. Thornton thuộc Viện Brookings, tổ chức nghiên cứu có trụ sở tại Washington, nhận định Trung Quốc chưa muốn bước vào các cuộc đàm phán kiểm soát vũ khí bởi lo ngại có thể bị ràng buộc ở thế yếu hơn khi kho vũ khí của họ chưa tiệm cận mức tương đương Mỹ và Nga.

Reuters dẫn lời một quan chức cấp cao chính quyền Trump cho hay Mỹ "không kỳ vọng đạt được bất kỳ thỏa thuận nào" về vấn đề hạt nhân, nhưng lưu ý thêm rằng "đã đến lúc Trung Quốc cần bước lên, tham gia vào chủ đề này".

Tên lửa đạn đạo xuyên lục địa RS-24 Yars của Nga khai hỏa từ thao trường Plesetsk tháng 10/2025. Ảnh: AP

Tên lửa đạn đạo xuyên lục địa RS-24 Yars của Nga khai hỏa từ thao trường Plesetsk tháng 10/2025. Ảnh: AP

Ngoài vấn đề vũ khí hạt nhân, cuộc chiến tại Iran cũng dự kiến được đưa ra thảo luận. Mỹ đang can dự trực tiếp vào cuộc xung đột, trong khi Nga và Trung Quốc duy trì quan hệ chặt chẽ với Iran.

Một quan chức cấp cao Mỹ cho hay Tổng thống Trump dự định nêu vấn đề xung đột Trung Đông với cả hai lãnh đạo Nga - Trung, nhưng Washington không kỳ vọng sẽ đạt được đột phá.

Theo người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Mao Ninh, ba lãnh đạo sẽ có "những cuộc trao đổi sâu rộng về việc bảo vệ hòa bình thế giới và thúc đẩy ổn định chiến lược trong quan hệ giữa các cường quốc".

"Sự kiện này sẽ mang ý nghĩa đột phá", bà nhấn mạnh.

Tuy nhiên, chiến sự Ukraine nhiều khả năng sẽ không được các lãnh đạo đề cập. Một quan chức chính quyền Trump tuần trước tiết lộ Tổng thống sẽ không nhắc tới cuộc chiến này, bởi Mỹ đang theo đuổi các nỗ lực đàm phán hòa bình riêng với Nga và Ukraine.

"Trung Quốc thực sự không nằm trong tiến trình đó, vì vậy việc thảo luận về vấn đề Ukraine tại cuộc gặp ba bên dường như không phù hợp", quan chức này nói.

Trung Quốc từng tuyên bố cuộc xung đột tại Ukraine là vấn đề của châu Âu. Theo một nguồn tin nắm rõ thông tin về cuộc gặp và một nhà ngoại giao châu Âu, Nga từng bày tỏ mong muốn thảo luận về chiến sự Ukraine tại cuộc gặp thượng đỉnh ba bên, nhưng Trung Quốc đã phản đối đưa nội dung này vào chương trình nghị sự.

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cuối tuần trước bày tỏ lo ngại về cuộc gặp thượng đỉnh, cho rằng hội nghị tại Thâm Quyến có thể trở thành một "Yalta 2.0".

Hội nghị thượng đỉnh Yalta là cuộc gặp giữa tổng thống Mỹ Franklin D. Roosevelt, thủ tướng Anh Winston Churchill và lãnh đạo Liên Xô Joseph Stalin vào năm 1945. Gặp mặt tại Liên Xô, các lãnh đạo đã vạch ra trật tự thế giới mới thời kỳ hậu Thế chiến II cùng các đường biên giới lãnh thổ mới tại châu Âu.

Ông Zelensky cho rằng cuộc gặp sắp tới có thể "phân chia lại các vùng ảnh hưởng" tại Ukraine theo cách tương tự.

Tuy nhiên, phát ngôn viên Điện Kremlin Dmitry Peskov bác bỏ nhận định này, cho hay ít nhất hai bên tham gia là Nga và Trung Quốc đều ủng hộ "trật tự thế giới đa cực", không áp đặt quyết định lên các quốc gia khác.

"Đó chỉ là trò chơi tưởng tượng của các nhà khoa học chính trị, không liên quan gì đến thực tế", ông Peskov nói. "Nếu cho rằng có ai đó muốn định đoạt vận mệnh của thế giới, đấy chắc chắn không phải là Nga hay Trung Quốc. Chúng tôi không muốn ai định đoạt số phận của mình, và cũng không tìm cách quyết định vận mệnh của nước khác".

Một vấn đề khác đang được dư luận quan tâm là bê bối liên quan đến mối quan hệ tình ái giữa cựu giám đốc điều hành (CEO) Nvidia Jensen Huang với Alice Huang, người phụ nữ bị tình báo Mỹ nghi ngờ là gián điệp Trung Quốc. Tuy nhiên, các quan chức Mỹ giấu tên cho biết Tổng thống Trump không có kế hoạch nói về vấn đề này khi gặp Chủ tịch Tập.

"Vấn đề Nvidia thực sự không nên gây ảnh hưởng gì tới chuyến đi", một quan chức Mỹ nói.

Ý nghĩa biểu tượng

Giới chuyên gia nhận định cuộc gặp thượng đỉnh ba bên Mỹ - Nga - Trung là cơ hội hiếm hoi để lãnh đạo ba cường quốc hàng đầu thế giới ngồi lại với nhau và thảo luận về những mối quan tâm chung. Tuy nhiên, họ cảnh báo sự kiện này "sẽ mang tính biểu tượng hơn là một bước đột phá ngoại giao thực chất".

"Ông Trump nhiều khả năng sẽ tập trung vào việc xây dựng di sản của mình", Victor Cha, học giả tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), nhận xét.

Điện Kremlin cũng cho rằng không nên đánh giá quá cao tầm quan trọng của hội nghị thượng đỉnh ba bên, đồng thời cho biết các cuộc trao đổi riêng giữa ông Putin và ông Trump "đang được chuẩn bị".

Học giả Nga Alexander Dugin trong khi đó cho rằng dù mang ý nghĩa biểu tượng nhiều hơn thực chất, cuộc gặp ba bên vẫn là "lời khẳng định về một thế giới đa cực mà phương Tây vốn phủ nhận".

Về phía Trung Quốc, giới phân tích dự đoán Chủ tịch Tập cũng có thể sẽ tìm cách gia tăng vị thế trong các cuộc đàm phán với Mỹ, trong bối cảnh cán cân chính trị ở Washington đã thay đổi sau bầu cử giữa kỳ, với việc đảng Dân chủ sắp nắm quyền kiểm soát lưỡng viện quốc hội.

Lính cứu hỏa dập lửa tại một tòa nhà bị tấn công ở trung tâm Kiev, Ukraine, ngày 28/9. Ảnh: AFP

Lính cứu hỏa dập lửa tại một tòa nhà bị tấn công ở trung tâm Kiev, Ukraine, ngày 28/9. Ảnh: AFP

Hai lãnh đạo nhiều khả năng sẽ tránh khơi lại cuộc chiến thương mại từng đe dọa nhấn chìm kinh tế và thị trường tài chính toàn cầu hồi năm ngoái, Kurt Tong, cựu quan chức cấp cao Bộ Ngoại giao Mỹ hiện làm việc tại tổ chức tư vấn Asia Group, nhận xét.

Bất chấp những bức xúc mà Mỹ từng bày tỏ về cách Trung Quốc thực thi các điều khoản trong thỏa thuận đình chiến thương mại, Tong dự đoán nó sẽ tiếp tục được gia hạn sau thời điểm hết hiệu lực vào ngày 10/1.

"Cả hai bên đều có động lực lớn để duy trì trạng thái ổn định mong manh hiện nay, dù vẫn tồn tại nhiều bất đồng", Chim Lee, nhà phân tích cấp cao về Trung Quốc tại Cơ quan Tình báo Kinh tế (EIU), Anh, đánh giá thêm. "Họ đều có nhiều thứ để mất".