Nâng cao nhận thức và năng lực tổ chức thực hiện của cán bộ lãnh đạo, quản lý cấp cơ sở - yêu cầu cấp thiết trong xây dựng xã hội học tập
Xây dựng xã hội học tập, thúc đẩy học tập suốt đời là chủ trương lớn, nhất quán của Đảng và Nhà nước, có ý nghĩa chiến lược đối với phát triển con người, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và xây dựng nền kinh tế tri thức. Trong bối cảnh chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và những biến đổi nhanh chóng của khoa học, công nghệ, tri thức và kỹ năng phải được thường xuyên cập nhật. Học tập không còn giới hạn trong nhà trường mà trở thành nhu cầu thiết yếu của mỗi cá nhân, điều kiện quan trọng để nâng cao năng lực thích ứng và thúc đẩy phát triển bền vững.
Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04/11/2013 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI Về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo xác định yêu cầu xây dựng hệ thống giáo dục mở, tạo điều kiện để mọi người được học tập suốt đời. Kết luận số 49-KL/TW ngày 10/5/2019 của Ban Bí thư về tiếp tục thực hiện Chỉ thị số 11-CT/TW của Bộ Chính trị khóa X về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác khuyến học, khuyến tài, xây dựng xã hội học tập tiếp tục khẳng định trách nhiệm của các cấp ủy, chính quyền và toàn xã hội trong đẩy mạnh khuyến học, khuyến tài, xây dựng xã hội học tập. Cụ thể hóa những chủ trương đó, Quyết định số 1373/QĐ-TTg ngày 30/7/2021 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án “Xây dựng xã hội học tập giai đoạn 2021 - 2030”, xác định các mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp thúc đẩy học tập thường xuyên, học tập suốt đời.
Trong quá trình triển khai, cấp cơ sở, trực tiếp là xã, phường, đặc khu theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp, giữ vị trí đặc biệt quan trọng. Đây là cấp chính quyền gần dân, trực tiếp nắm bắt nhu cầu học tập của người dân, tổ chức thực hiện chính sách và huy động các nguồn lực tại cộng đồng. Hiệu quả xây dựng xã hội học tập vì vậy phụ thuộc đáng kể vào nhận thức, trách nhiệm và năng lực tổ chức thực hiện của đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý cấp cơ sở.
Đặc biệt, Nghị quyết số 30-NQ/TW ngày 15/10/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về Tiếp tục xây dựng đội ngũ cán bộ các cấp và đổi mới căn bản, toàn diện công tác cán bộ đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới đặt ra yêu cầu tiếp tục nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, đáp ứng những nhiệm vụ phát triển trong giai đoạn mới. Vì vậy, cán bộ cơ sở không chỉ cần nắm vững chủ trương, chính sách mà còn phải có năng lực cụ thể hóa, tổ chức phối hợp, huy động nguồn lực, ứng dụng công nghệ số và giải quyết những vấn đề phát sinh từ thực tiễn.
Việc vận hành chính quyền địa phương hai cấp làm thay đổi phạm vi, phương thức và yêu cầu thực hiện nhiệm vụ ở cấp cơ sở. Khi trách nhiệm quản lý và tổ chức thực hiện được phân định lại, cán bộ xã, phường, đặc khu phải chủ động hơn trong xây dựng kế hoạch, kết nối các thiết chế giáo dục, văn hóa, khuyến học và huy động sự tham gia của cộng đồng. Đồng thời, sự khác biệt về điều kiện kinh tế - xã hội, hạ tầng số và nhu cầu học tập giữa các địa bàn đòi hỏi cán bộ phải có khả năng lựa chọn phương thức triển khai linh hoạt, phù hợp.
Thực tiễn cũng đặt ra những vấn đề cần quan tâm: nhận thức về xây dựng xã hội học tập ở một bộ phận cán bộ chưa thật sự toàn diện; việc gắn học tập suốt đời với phát triển nguồn nhân lực, chuyển đổi số và sinh kế của người dân có nơi chưa chặt chẽ; năng lực khảo sát nhu cầu, xây dựng kế hoạch, huy động nguồn lực và đánh giá kết quả còn cần tiếp tục nâng cao.
Vì vậy, nâng cao nhận thức là tiền đề, phát triển năng lực tổ chức thực hiện là khâu quyết định để cán bộ cấp cơ sở chuyển hóa chủ trương xây dựng xã hội học tập thành những kết quả thiết thực đối với người dân và cộng đồng.
Một số giải pháp cơ bản
Thứ nhất, nâng cao nhận thức, trách nhiệm và vai trò nêu gương của cán bộ lãnh đạo, quản lý cấp cơ sở.
Tiếp tục quán triệt, cụ thể hóa Nghị quyết số 29-NQ/TW, Kết luận số 49-KL/TW, Quyết định số 1373/QĐ-TTg, gắn với yêu cầu xây dựng đội ngũ cán bộ theo Nghị quyết số 30-NQ/TW. Trọng tâm là giúp cán bộ nhận thức rõ xây dựng xã hội học tập không chỉ là nhiệm vụ của ngành giáo dục mà còn là trách nhiệm của cấp ủy, chính quyền trong phát triển con người, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và đời sống nhân dân.
Đặc biệt, người đứng đầu cấp ủy, chính quyền cơ sở phải nêu gương trong tự học, tự bồi dưỡng, cập nhật tri thức, ứng dụng công nghệ và đổi mới phương thức lãnh đạo, quản lý; đồng thời tạo điều kiện hình thành môi trường học tập thường xuyên trong cơ quan, đơn vị và cộng đồng.
Thứ hai, đổi mới đào tạo, bồi dưỡng theo hướng phát triển năng lực thực hành của cán bộ cấp cơ sở.
Chuyển từ bồi dưỡng chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển năng lực giải quyết vấn đề và tổ chức thực hiện. Nội dung bồi dưỡng tập trung vào kỹ năng đánh giá nhu cầu học tập của người dân, xây dựng kế hoạch, huy động nguồn lực, phối hợp liên ngành, ứng dụng công nghệ số và kiểm tra, đánh giá kết quả.
Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh và các trường chính trị tỉnh, thành phố cần phát huy vai trò trong nghiên cứu, tổng kết thực tiễn, xây dựng các chuyên đề bồi dưỡng phù hợp với chức năng, nhiệm vụ của cán bộ cấp cơ sở trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Chú trọng phương pháp thảo luận tình huống, chia sẻ kinh nghiệm và hướng dẫn học viên xây dựng kế hoạch hành động có khả năng áp dụng tại địa phương.
Thứ ba, nâng cao năng lực tổ chức thực hiện gắn với đặc điểm địa bàn và nhu cầu học tập của nhân dân.
Cán bộ lãnh đạo, quản lý cấp cơ sở chủ động khảo sát, phân loại nhu cầu học tập theo nhóm đối tượng, từ thanh niên, người lao động, nông dân đến người cao tuổi và những nhóm có điều kiện tiếp cận giáo dục còn hạn chế. Trên cơ sở đó, xây dựng kế hoạch phát triển xã hội học tập phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội, nguồn lực và đặc điểm dân cư.
Đồng thời, phát huy vai trò của các trung tâm học tập cộng đồng, cơ sở giáo dục, tổ chức khuyến học, doanh nghiệp và các tổ chức chính trị - xã hội; kết hợp học tập trực tiếp với trực tuyến, phát triển kỹ năng số, kỹ năng nghề và kiến thức thiết thực phục vụ đời sống. Việc tổ chức thực hiện phải gắn với phân công trách nhiệm rõ ràng, phối hợp hiệu quả giữa cấp tỉnh và cấp cơ sở, bảo đảm không bỏ trống nhiệm vụ trong quá trình vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp.
Thứ tư, đổi mới kiểm tra, đánh giá theo hướng lấy kết quả phục vụ người dân làm thước đo.
Xây dựng tiêu chí đánh giá năng lực tổ chức thực hiện của cán bộ cơ sở gắn với những kết quả cụ thể: mức độ tiếp cận cơ hội học tập của người dân, số lượng và chất lượng hoạt động học tập, khả năng huy động nguồn lực, hiệu quả các mô hình học tập và mức độ hài lòng của cộng đồng.
Việc đánh giá không chỉ dựa vào số lượng văn bản, kế hoạch hoặc hoạt động được tổ chức mà cần chú trọng chất lượng, hiệu quả và tính bền vững. Kết quả đánh giá phải trở thành căn cứ điều chỉnh phương thức lãnh đạo, quản lý, xác định nhu cầu bồi dưỡng và nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu.
Xây dựng xã hội học tập là quá trình lâu dài, trong đó cấp cơ sở giữ vai trò trực tiếp tổ chức thực hiện và kết nối chính sách với nhu cầu của nhân dân. Trong điều kiện vận hành chính quyền địa phương hai cấp, nâng cao nhận thức và năng lực tổ chức thực hiện của đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý cấp cơ sở càng có ý nghĩa quan trọng. Đây không chỉ là giải pháp thúc đẩy học tập suốt đời, xây dựng xã hội học tập thực chất, bền vững mà còn góp phần xây dựng đội ngũ cán bộ có năng lực, trách nhiệm, tư duy đổi mới và khả năng hành động hiệu quả, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.
