Những cơ hội và thách thức đặt ra khi ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng

Trong bối cảnh hiện nay, nhằm bắt kịp xu hướng chung của thế giới, ứng dụng trí tuệ nhân tạo vào phát triển kinh tế - xã hội của đất nước nói chung, công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng nói riêng là một tất yếu khách quan, mang đến nhiều thời cơ nhưng cũng đặt ra không ít thách thức cho Đảng và Nhà nước ta.

Về cơ hội

Thứ nhất, Việt Nam có khả năng thích ứng tốt với cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, số lượng người dùng internet lớn, mức độ “nhạy cảm” với công nghệ thông tin cao so với các nước trong khu vực và trên thế giới

Việt Nam là quốc gia bắt đầu tiếp cận với internet khá chậm so với thế giới, tuy nhiên lại có những bước phát triển nhanh chóng vượt bậc. Sau gần 25 năm (từ 11/1997 – 9/2022), lượng người dùng internet ở Việt Nam tăng từ 200.000 người lên khoảng hơn 70 triệu người (chiếm hơn 70% dân số), xếp hạng thứ 12 trên toàn thế giới và thứ 6 trong tổng số 35 quốc gia/vùng lãnh thổ khu vực châu Á. Đây là một minh chứng rất lớn cho việc tiếp cận công nghệ thông tin ngày càng nhanh tại Việt Nam. Không chỉ có số lượng người dùng lớn, mức độ thường xuyên sử dụng internet ở Việt Nam cũng được đánh giá rất cao. Theo kết quả khảo sát của Google vào tháng 5/2021, bình quân tỉ lệ người dùng sử dụng internet hàng ngày ở Việt Nam lên tới 94%, đồng thời mỗi ngày, người dùng tại Việt Nam dành trung bình tới gần 7 giờ để tham gia các hoạt động liên quan tới internet; trong đó có đến 70 phút dành cho YouTube.

Để có được kết quả trên là sự quan tâm và đầu tư lớn của Đảng và nhà nước ta về kết cấu hạ tầng, đảm bảo mức độ phổ biến trong việc tiếp cận nternet. Theo thống kê tại Việt Nam, hạ tầng băng thông rộng đã phủ sóng 99,73% số thôn/xã trên toàn quốc; 72,4% hộ gia đình có cáp quang. Hệ thống cáp quang đã triển khai tới 100% các đơn vị hành chính cấp xã, 91% thôn/bản, 100% trường học[1].

Với số lượng người dùng internet lớn và mức độ thường xuyên sử dụng cao, thêm vào đó là sự nhạy bén với những thay đổi nhanh chóng của bối cảnh thời đại, Đảng và Nhà nước ta có thể tận dụng lợi thế này để đẩy mạnh các hoạt động tuyên truyền chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, nâng cao nhận thức người dân trong công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch.

Thứ hai, Việt Nam nhận được sự ủng hộ rất lớn của Đảng và Nhà nước cho việc phát triển trí tuệ nhân tạo

Tại Việt Nam, vấn đề phát triển trí tuệ nhân tạo nhận được sự ủng hộ rất lớn của Đảng và Nhà nước. Điều này được minh chứng rõ nét qua kết quả đánh giá và công bố trong báo cáo “Chỉ số sẵn sàng trí tuệ nhân tạo của Chính phủ”[2] do Oxford Insight thực hiện năm 2023, theo đó, Việt Nam đứng thứ 59/193 quốc gia trên thế giới, đứng thứ 5/10 trong khối ASEAN. Đây là dấu hiệu khả quan cho thấy sự sẵn sàng của Việt Nam khi đẩy mạnh phát triển trí tuệ nhân tạo trong kỷ nguyên số. Để có được kết quả như trên, ngay từ rất sớm, Chính phủ đã xác định trí tuệ nhân tạo là công nghệ đột phá, mũi nhọn cần được triển khai nghiên cứu, được đưa vào danh mục công nghệ cao ưu tiên đầu tư phát triển. Trên cơ sở chỉ đạo của Chính phủ, Bộ Khoa học và Công nghệ đã xây dựng và ban hành Chương trình khoa học và công nghệ trọng điểm cấp quốc gia giai đoạn đến năm 2025 “Hỗ trợ nghiên cứu, phát triển và ứng dụng công nghệ của công nghiệp 4.0” (KC4.0/19-25). Với mục tiêu phát triển trí tuệ nhân tạo sâu rộng và mạnh mẽ hơn nữa, Chính phủ đã triển khai nhiều hoạt động liên kết với các nhà nghiên cứu, nhà đầu tư, các công ty, doanh nghiệp phần mềm nhằm hỗ trợ thúc đẩy nghiên cứu ứng dụng AI.

Nhằm tạo hành lang pháp lý cho quá trình tham gia vào cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, từ đó góp phần phát triển trí tuệ nhân tạo, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 52-NQ/TW ngày 27/9/2019 về một số chủ trương, chính sách chủ động tham gia cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư. Đặt dấu mốc quan trọng trong phát triển AI tại Việt Nam, ngày 26/01/2021, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 127/QĐ-TTg về ban hành “Chiến lược quốc gia về nghiên cứu, phát triển và ứng dụng trí tuệ nhân tạo đến năm 2030”, góp phần từng bước đưa Việt Nam trở thành điểm sáng về nghiên cứu, phát triển và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong khu vực và trên thế giới. Đây là một lợi thế rất lớn trong việc ứng dụng AI vào trong các lĩnh vực của đời sống xã hội nói chung, trong công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng nói riêng tại Việt Nam.

Thứ ba, nền kinh tế năng động và dân số trẻ có tay nghề cao của Việt Nam đặt nền tảng cho cơ hội to lớn trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo

Trong kỷ nguyên số, nhờ vào nền kinh tế năng động và lực lượng lao động trẻ, nguồn nhân lực chất lượng cao, Việt Nam sẽ là một trong những quốc gia có khả năng thích ứng và có khả năng khai thác tương đối tốt các cơ hội mà cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư mang lại. Tính đến tháng 4/2023, dân số Việt Nam đã cán mốc 100 triệu người, đưa Việt Nam đã trở thành một cường quốc về dân số theo cả quy mô và thứ bậc. Việt Nam là nước có cơ cấu dân số vàng, theo đó, lực lượng lao động cả nước hiện nay là khoảng hơn 52,2 triệu người[3], có trình độ học vấn và tay nghề cao, tư duy đổi mới sáng tạo. Cũng theo số liệu của Tổng cục Thống kê, Việt Nam hiện có tỷ lệ dân số trẻ với trên 20% dân số là thanh thiếu niên trong độ tuổi từ 10 đến 24, hơn một nửa số người trong độ tuổi lao động dưới 34 tuổi. Đây là thế hệ thanh niên trẻ, vừa là nguyên khí quốc gia, vừa là lực lượng xung kích tham gia vào quá trình nghiên cứu, ứng dụng khoa học kỹ thuật và công nghệ, góp phần đẩy nhanh quá trình chuyển đổi số và công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa, đưa đất nước tiến nhanh với cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, đặt nền tảng cho cơ hội to lớn cho Việt Nam trong lĩnh vực AI.

Về thách thức

AI có tiềm năng phục đắc lực công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng theo nhiều cách tích cực, nhưng ứng dụng AI cũng có thể tạo ra một số thách thức như:

Thứ nhất, với cơ chế thiên vị thuật toán, trí tuệ nhân tạo dễ bị lợi dụng để hình thành các luồng thông tin sai trái, xuyên tạc 

Các ứng dụng AI hoạt động chủ yếu bằng cơ chế học hỏi từ dữ liệu, điều này có thể dẫn đến việc duy trì các thành kiến hiện có trong thông tin đó. Nếu dữ liệu được sử dụng để đào tạo một mô hình AI bị sai lệch, có khả năng hệ thống cũng sẽ thể hiện sự thiên vị trong kết quả và khuyến nghị của nó. Bởi lẽ suy cho cùng AI cũng chỉ là phần mềm công nghệ được xây dựng nên bởi con người, dựa trên những nguồn tư liệu có sẵn để phục vụ lại những nhu cầu của con người. Chính vì vậy, nếu không có cơ chế kiểm soát tốt, AI sẽ rất dễ bị các thế lực thù địch, cơ hội chính trị lợi dụng để xuyên tạc, chống phá Đảng và Nhà nước ta. Thông qua lợi dụng ưu thế của AI, của các thế lực thù địch, các tổ chức phản động, các phần tử xấu, cơ hội chính trị âm mưu “Diễn biến hòa bình”, xuyên tạc, chống phá Đảng và Nhà nước ta với những thủ đoạn tinh vi hơn.

Thứ hai, nguy cơ không đảm bảo quyền riêng tư và bảo mật dữ liệu, tội phạm lừa đảo công nghệ cao

Công nghệ AI hoạt động dựa trên nền tảng thu thập một lượng lớn dữ liệu bao gồm cả dữ liệu cá nhân, điều này làm dấy lên mối quan tâm chính đáng về quyền riêng tư và bảo mật dữ liệu. Ineternet, mạng xã hội là không gian màu mỡ để tội phạm lừa đảo công nghệ cao lợi dụng để thực hiện các hoạt động lừa đảo. Thông qua các ứng dụng công nghệ AI, họ có thể cắt ghép, chỉnh sửa âm thanh, hình ảnh, chiếm quyền sử dụng các tài khoản mạng xã hội,…để thực hiện hành vi lừa đảo. Các cơ quan tình báo thu thập thông tin, tạo nhiều quảng cáo mời gọi cài đặt ứng dụng sử dụng AI, đa số những liên kết này đều dẫn đến ứng dụng có thể chứa phần mềm gián điệp, không có giá trị pháp lý. Khi người dung kết nối các phần mềm này trên điện thoại hoặc các thiết bị điện tử, nguy cơ bị lộ lọt, mất thông tin cá nhân hoặc bị giám sát rất cao. Nếu chúng ta không có các cơ chế bảo vệ an ninh về dữ liệu, sẽ đưa đến những tình huống mất an toàn cho người dung, thậm chí dẫn đến “xâm lăng văn hóa” sau các dịch vụ của AI.

Thứ ba, quá phụ thuộc vào công nghệ

Việc lạm dụng AI có thể dẫn đến sự phụ thuộc quá mức vào công nghệ, nếu người sử dụng không phát triển tư duy phản biện cơ bản và kỹ năng giải quyết vấn đề từ đó gây ra hậu quả tiêu cực. Điều này có thể dẫn đến những hệ lụy về lâu dài, làm thui chột ý chí tiến công, phấn đấu, làm suy giảm mong muốn ham học hỏi, năng động, sáng tạo của một bộ phận cán bộ, đảng viên.

Thứ tư, vấn đề về bảo đảm an ninh, an toàn mạng và bảo mật thông tin

Bước vào kỷ nguyên mới, kỷ nguyên số với việc ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số vào mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, thậm chí là chính trị và an ninh quốc gia. Điều này cũng đặt ra hàng loạt vấn đề về bảo đảm an ninh, an toàn mạng và bảo mật thông tin. Theo thống kê của nhà sản xuất phần mềm bảo mật Kaspersky, Việt Nam có số lượng máy tính điều khiển hệ thống công nghiệp bị tấn công mạng nhiều nhất trên thế giới, với tỷ lệ gần 70%. Một trong những lý do chủ yếu là do nền tảng kết cấu hạ tầng mạng của Việt Nam còn nhiều lỗ hổng bảo mật, chưa được kiểm tra, đánh giá thường xuyên. Các đối tượng xấu lợi dụng ưu thế vượt trội của AI để tấn công, đánh cắp thông tin hoặc sử dụng các công nghệ AI như các hình ảnh, âm thanh, video cắt ghép để thực hiện hoạt động lừa đảo chiếm đoạt tài sản hoặc các mục đích xấu khác.

Với sự phát triển ngày càng mạnh mẽ, lan tỏa rộng rãi của trí tuệ nhân tạo đã mang đến rất nhiều thời cơ nhưng cũng đặt ra không ít thách thức trong công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Chính vì vậy, tăng cường các biện pháp phát huy điểm mạnh, khắc phục hạn chế, biến thách thức thành cơ hội trong vận dụng AI vào công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng là một việc làm cần thiết, góp phần nâng cao khả năng tự phòng, chống của cán bộ, đảng viên và Nhân dân trước âm mưu, thủ đoạn và hoạt động của các thế lực thù địch, đối tượng phản động, cơ hội chính trị trong giai đoạn hiện nay.

[1] Theo số liệu thống kê được công bố tại Chương trình 25 năm Internet Việt Nam và Internet Day 2022 do Hiệp hội Internet Việt Nam (VIA) phối hợp với Trung tâm Internet Việt Nam (VNNIC) tổ chức vào ngày 07/12/2022;