Ninh Bình phát huy sức mạnh văn hóa trong kỷ nguyên mới

Văn hóa trong tư duy phát triển mới của Đại hội XIV

Đại hội XIV của Đảng đánh dấu bước phát triển mới trong tư duy lý luận về văn hóa và phát triển con người Việt Nam trong thời kỳ mới; trong đó, văn hóa được đặt ở vị trí trung tâm trong chiến lược phát triển đất nước, vừa là mục tiêu, vừa là động lực, đồng thời là nguồn lực nội sinh quan trọng để phát triển nhanh và bền vững. Trong bối cảnh toàn cầu hóa, chuyển đổi số và cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư diễn ra mạnh mẽ, phát triển văn hóa không chỉ dừng ở nhiệm vụ bảo tồn truyền thống mà còn phải tạo ra động lực sáng tạo mới cho phát triển kinh tế - xã hội. Đại hội XIV nhấn mạnh yêu cầu phát triển hài hòa giữa kinh tế với văn hóa, xã hội và môi trường; bảo đảm tăng trưởng kinh tế đi đôi với nâng cao đời sống tinh thần của nhân dân. Văn hóa được xem là “hệ điều tiết” của phát triển, góp phần định hướng hành vi xã hội, giữ gìn bản sắc dân tộc và củng cố sức mạnh mềm quốc gia. Điều này nghĩa là văn hóa đóng vai trò bộ khung giá trị hướng dẫn hành vi, định hướng phát triển và là “bộ lọc” để bảo vệ bản sắc dân tộc trước các tác động tiêu cực của toàn cầu hóa[1]. Đồng thời, Đảng Cộng sản Việt Nam xác định xây dựng nền văn hóa phát triển toàn diện, đồng bộ trên nền tảng bốn hệ giá trị cốt lõi: hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam. Đây là bước phát triển mới trong tư duy lý luận về văn hóa, thể hiện định hướng xây dựng con người Việt Nam hiện đại gắn với giữ gìn bản sắc dân tộc, tạo sự thống nhất giữa giáo dục nhân cách, định hướng xã hội và hoạch định chính sách phát triển. Trên cơ sở đó, khơi dậy mạnh mẽ tinh thần tự chủ, tự tin, tự lực, tự cường cùng khát vọng cống hiến vì đất nước phồn vinh, hạnh phúc. Văn hóa vì thế không chỉ là nền tảng tinh thần của xã hội mà còn trở thành nguồn sức mạnh mềm quan trọng, góp phần nâng cao vị thế, uy tín và năng lực cạnh tranh quốc gia trong kỷ nguyên phát triển mới[2].

Từ góc độ phát triển, văn hóa ngày càng được nhìn nhận như một nguồn lực kinh tế đặc biệt. Những giá trị về di sản, lễ hội, làng nghề, nghệ thuật truyền thống hay cảnh quan thiên nhiên nếu được khai thác hợp lý sẽ tạo ra các ngành công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo có giá trị gia tăng cao. Đây cũng là xu hướng phát triển hiện đại của nhiều quốc gia trên thế giới khi kinh tế sáng tạo trở thành động lực tăng trưởng quan trọng. Đại hội XIV đồng thời đặt ra yêu cầu phát triển văn hóa gắn với chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo. Không gian văn hóa truyền thống đang được mở rộng trên nền tảng số thông qua bảo tàng số, du lịch thông minh, thư viện điện tử hay các nền tảng quảng bá trực tuyến. Điều này mở ra cơ hội lớn cho các địa phương có tiềm năng di sản và văn hóa phát triển bứt phá nếu biết phát huy hiệu quả nội lực của mình. Quan điểm phát triển mới của Đại hội XIV cũng nhấn mạnh yêu cầu kết hợp hài hòa giữa bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa. Bảo tồn không có nghĩa là giữ nguyên trạng một cách khép kín mà phải làm cho di sản tiếp tục sống trong đời sống hiện đại, trở thành nguồn lực phục vụ phát triển kinh tế - xã hội. Đây là định hướng rất phù hợp đối với những địa phương có hệ thống di sản đặc sắc như Ninh Bình.

Ảnh: Lễ khai mạc Tuần Du lịch Ninh Bình 2026 (Nguồn: Báo Ninh Bình)

Ninh Bình khơi thông nguồn lực văn hóa, tạo bước chuyển mình đột phá

Ninh Bình là vùng đất giàu truyển thống lịch sử và văn hóa, nơi lưu giữ nhiều giá trị đặc sắc về thiên nhiên và di sản. Với vị thế là kinh đô đầu tiên của nhà nước phong kiến tập quyền Việt Nam, Ninh Bình sở hữu hệ thống di tích, danh thắng và không gian văn hóa có giá trị đặc biệt. Những năm gần đây, tỉnh từng bước chuyển đổi mô hình phát triển theo hướng lấy văn hóa, di sản và con người làm nền tảng cho tăng trưởng bền vững. Quán triệt tinh thần Đại hội XIV, Ninh Bình không lựa chọn con đường phát triển dựa vào khai thác tài nguyên theo chiều rộng hay phát triển công nghiệp bằng mọi giá. Thay vào đó, tỉnh xác định phát huy nội lực văn hóa là hướng đi chiến lược để tạo sự khác biệt và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Phát huy văn hóa như nguồn lực cho tăng trường kinh tế

Ninh Bình đang chuyển mạnh từ tư duy “khai thác di sản để làm du lịch” sang “phát triển kinh tế trên nền tảng văn hóa”. Quần thể danh thắng Tràng An – Di sản Văn hóa và Thiên nhiên thế giới được UNESCO công nhận - trở thành trung tâm kết nối các hoạt động du lịch, dịch vụ và công nghiệp văn hóa của tỉnh. Tỉnh chú trọng phát triển du lịch theo hướng xanh, bền vững và giàu bản sắc. Các sản phẩm du lịch không chỉ dừng ở tham quan cảnh quan mà được gắn với trải nghiệm văn hóa, lễ hội, ẩm thực, làng nghề và đời sống cộng đồng. Những tour du lịch sinh thái, du lịch tâm linh và du lịch trải nghiệm ngày càng thu hút du khách trong và ngoài nước,

Ninh Bình cũng đẩy mạnh phát triển các làng nghề truyền thống như thêu ren Văn Lâm, đá mỹ nghệ Ninh Vân hay các sản phẩm thủ công gắn với văn hóa bản địa. Người dân không chỉ sản xuất sản phẩm mà còn trực tiếp tham gia giới thiệu nghề truyền thống cho du khách, góp phần bảo tồn giá trị văn hóa và tạo thêm việc làm, thu nhập cho cộng đồng. Bên cạnh đó, địa phương từng bước phát triển các ngành công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo. Các chương trình nghệ thuật thực cảnh, lễ hội văn hóa và sự kiện quảng bá du lịch được tổ chức với quy mô ngày càng chuyên nghiệp, qua đó chuyển hóa giá trị lịch sử và văn hóa thành sản phẩm du lịch hấp dẫn.

Xây dựng không gian phát triển dựa trên giá trị di sản

Một trong những định hướng nổi bật của Ninh Bình là xây dựng mô hình “đô thị di sản thiên niên kỷ”. Đây là mô hình phát triển đặt di sản và cảnh quan văn hóa vào vị trí trung tâm của quy hoạch đô thị. Thay vì phát triển theo hướng bê tông  hóa, tỉnh chú trọng hài hòa giữa bảo tồn và hiện đại hóa. Ninh Bình xác định quan điểm “Đô thị trong di sản, di sản trong đô thị”, qua đó giữ gìn cảnh quan tự nhiên và bản sắc văn hóa đặc trưng. Các công trình hạ tầng, dịch vụ và đô thị được quy hoạch theo hướng thân thiện môi trường, hạn chế tác động tiêu cực đến hệ sinh thái và di sản. Tỉnh cũng đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong quản lý và quảng bá văn hóa. Các nền tảng tham quan thực tế ảo, bản đồ số di sản, hệ thống thuyết minh tự động hay bảo tàng số đang tạo ra trải nghiệm mới cho du khách và mở rộng không gian tiếp cận văn hóa cho người dân. Không gian phát triển của Ninh Bình còn được mở rộng theo hướng phát triển du lịch sinh thái, nông nghiệp xanh và du lịch cộng đồng tại các khu vực nông thôn và ven biển. Đây là hướng đi phù hợp với yêu cầu phát triển bền vững, vừa bảo vệ môi trường vừa khai thác hiệu quả giá trị văn hóa địa phương.

Đổi mới quản trị văn hóa và phát triển bền vững

Một trong những yếu tố quan trọng tạo nên bước chuyển của Ninh Bình là đổi mới tư duy quản trị văn hóa. Tỉnh từng bước hoàn thiện cơ chế, chính sách nhằm huy động nguồn lực xã hội cho bảo tồn và phát hủy giá trị di sản. Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào ngân sách nhà nước, Ninh Bình khuyến khích doanh nghiệp và cộng đồng tham gia đầu tư, khai thác và bảo tồn di sản theo hướng bền vững. Các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực du lịch được yêu cầu tuân thủ tiêu chí phát triển xanh, bảo vệ môi trường và giữ gìn bản sắc văn hóa địa phương. Ninh Bình cũng chú trọng xây dựng hình ảnh địa phương dựa trên giá trị văn hóa và con người. Văn hóa ứng xử, tinh thần hiếu khách và ý thức cộng đồng của người dân được xem là một phần quan trọng của thương hiệu du lịch địa phương. Các phong trào xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở, bảo tồn lễ hội truyền thống và giáo dục lịch sử địa phương cho thế hệ trẻ được triển khai đồng bộ. Bên cạnh đó, tỉnh quan tâm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực phục vụ phát triển du lịch và công nghiệp văn hóa. Việc đào tạo kĩ năng nghề, ngoại ngữ và năng lực chuyển đổi số cho đội ngũ lao động được xem là yêu cầu cần thiết để đáp ứng xu thế phát triển mới.

Khơi dậy khát vọng phát triển từ nội lực văn hóa

Điểm cốt lõi trong chiến lược phát triển của Ninh Bình là khơi dậy khát vọng vươn lên từ chính nội lực văn hóa của địa phương. Văn hóa không chỉ là tài sản của quá khứ mà còn là nguồn năng lượng tinh thần thúc đẩy đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững. Đây cũng là tinh thần xuyên suốt của Đại hội XIV khi đặt con người và văn hóa vào vị trí trung tâm của chiến lược phát triển đất nước. Khát vọng phát triển của Ninh Bình không phải là tăng cường bằng mọi giá mà hướng tới mô hình phát triển xanh, hài hòa và bền vững. Tỉnh đặt mục tiêu xây dựng hình ảnh một trung tâm du lịch văn hóa, sinh thái và di sản mang tầm khu vực và quốc tế. Để thực hiện mục tiêu đó, Ninh Bình cần tiếp tục đổi mới tư duy phát triển, đẩy mạnh chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa và du lịch, phát triển các ngành công nghiệp văn hóa có giá trị gia tăng cao và tăng cường liên kết vùng. Việc kết nối với các trung tâm du lịch lớn sẽ tạo thêm động lực tăng trưởng và nâng cao vị thế của địa phương. Cùng với đó, tỉnh cần chú trọng bảo tồn bền vững hệ sinh thái di sản, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh. Đây là những yếu tố quan trọng để Ninh Bình phát triển nhanh nhưng vẫn giữ được bản sắc riêng trong quá trình hội nhập quốc tế.

Có thể khẳng định rằng, phát huy nội lực văn hóa là con đường phát triển phù hợp và bền vững đối với Ninh Bình trong giai đoạn hiện nay. Với nền tảng di sản phong phú, truyền thống lịch sử lâu đời và khát vọng đổi mới mạnh mẽ, Ninh Bình đang từng bước khẳng định vị thế của một đô thị di sản đặc sắc và một cực tăng trưởng xanh của khu vực. Trong kỷ nguyên phát triển mới theo tinh thần Đại hội XIV, văn hóa sẽ không chỉ là niềm tự hào của quá khứ mà còn là nguồn lực chiến lược để Ninh Bình bứt phá, vươn lên mạnh mẽ và phát triển bền vững trong tương lai./.