Không gian số - mặt trận mới trên lĩnh vực tư tưởng
Thời gian qua, các lực lượng thù địch, phản động, cơ hội chính trị đã và đang sử dụng nền tảng Internet và mạng xã hội để làm biến tướng, xuyên tạc tư tưởng Hồ Chí Minh không chỉ là những hoạt động đơn lẻ mà đã trở thành một xu hướng có tính toán, có hệ thống. Những hoạt động này đang từng bước làm xói mòn niềm tin chính trị của thế hệ trẻ, trước hết là Gen Z và Gen Alpha - những chủ nhân tương lai của đất nước.
Những hành vi, lối sống mới hình thành trong giới trẻ hiện nay đã được không gian mạng phản ánh rất kịp thời và nền tảng số đang trở thành một thành phần trực tiếp tham gia định hình đời sống tư tưởng. Thông tin trên Internet không vận hành theo trật tự tuyến tính mà chịu sự chi phối của thuật toán, xu hướng và tương tác đám đông. Trong bối cảnh đó, những giá trị tư tưởng có chiều sâu lý luận như tư tưởng Hồ Chí Minh dễ bị “làm phẳng”, bị rút gọn thành những mảnh rời rạc, thậm chí bị diễn giải theo cảm xúc chủ quan.
Sự nguy hiểm không nằm ở việc xuất hiện các quan điểm khác nhau, mà ở chỗ các nội dung xuyên tạc thường được ngụy trang dưới hình thức bình luận xã hội, sáng tạo nội dung hoặc kể lại lịch sử theo góc nhìn cá nhân, khiến người tiếp nhận - nhất là giới trẻ - khó phân biệt đâu là tri thức khoa học, đâu là sự bóp méo có chủ đích. Đáng chú ý là những hoạt động chống phá diễn ra trong thời gian gần đây:
Một là, diễn giải tùy tiện các phát biểu của Hồ Chí Minh tách khỏi chỉnh thể tư tưởng. Một số nội dung trên không gian mạng chỉ lựa chọn những phát biểu riêng lẻ của Bác, sau đó gán ghép với những ý hiểu không đúng trong bối cảnh lịch sử và các mục tiêu cách mạng của nước ta. Việc làm này không chỉ sai về phương pháp khoa học mà còn làm biến dạng bản chất tư tưởng của Người.
Hai là, tách rời tư tưởng của Hồ Chí Minh ra khỏi bối cảnh và vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam. Một số luận điểm còn cố tình tái hiện hình ảnh của Chủ tịch Hồ Chí Minh như một “nhân vật đạo đức thuần tuý”, từ đó phủ nhận sự liên hệ giữa tư tưởng của Người và con đường cách mạng do Đảng lãnh đạo. Đây là cách thức gián tiếp để làm suy yếu nền tảng tư tưởng của Đảng ta.
Ba là, giải trí hóa và đời tư hóa lịch sử trên nền tảng số. Thông qua các video ngắn, podcast hoặc nội dung kể chuyện về thân thế, cuộc đời, sự nghiệp của Chủ tịch Hồ Chí Minh, một số sản phẩm truyền thông đã làm mờ đi chiều sâu tư tưởng, biến cuộc đời, sự nghiệp của Người thành câu chuyện quá đời thường, suồng sã.
Một số trường hợp điển hình tại các đô thị lớn
Hà Nội: Xuyên tạc núp bóng “phản biện học thuật”
Thời gian qua tại Hà Nội, hoạt động xuyên tạc tư tưởng Hồ Chí Minh thường mang hình thức tinh vi dưới dạng “hàn lâm hóa”. Các tài khoản tự xưng “trí thức độc lập”, “nhà nghiên cứu phản biện” từng bước gieo rắc hoài nghi bằng cách lật lại những câu chuyện, những vấn đề lịch sử liên quan đến Chủ tịch Hồ Chí Minh đã được ghi nhận và khẳng định, từ đó dễ gây dao động nhận thức trong một nhóm các sinh viên, trí thức trẻ.
TP. Hồ Chí Minh: Lan truyền nhanh, phạm vi rộng
Với mật độ người dùng mạng xã hội cao, các nội dung xuyên tạc tại TP. Hồ Chí Minh có tốc độ lan truyền rất nhanh. Nhiều bài viết, video sử dụng lối diễn đạt giật gân, cảm tính hóa lịch sử, buộc cơ quan chức năng phải thường xuyên can thiệp để phòng ngừa tác động tiêu cực đối với người xem.
Đà Nẵng: Lợi dụng các video ngắn
Tại Đà Nẵng, xu hướng làm méo mó và xuyên tạc tư tưởng Hồ Chí Minh thông qua video ngắn trên TikTok, YouTube Shorts gia tăng rõ rệt. Nội dung thường được kể theo hướng hư cấu, giải trí hóa lịch sử, dễ tiếp cận với Gen Z nhưng tiềm ẩn nguy cơ làm sai lệch nhận thức nếu không được định hướng kịp thời.
Gen Z, Gen Alpha - đối tượng thường xuyên bị nhắm tới
Gen Z và Gen Alpha là những thế hệ trưởng thành trong môi trường số hóa toàn diện. Việc tiếp nhận thông tin của họ không còn dựa chủ yếu vào sách, báo, các kênh chính thống như các thế hệ trước mà phụ thuộc nhiều vào các hình thái mạng xã hội như Facebook, Thread, Tiktok… qua các bài post, video ngắn và ứng dụng giải trí. Đặc điểm này khiến quá trình hình thành nhận thức tư tưởng chịu tác động mạnh từ yếu tố cảm xúc và tính lan truyền, hơn là từ sự kiểm chứng và chiều sâu lý luận.
Trên các nền tảng đó, khi tư tưởng Hồ Chí Minh bị trình bày dưới dạng các mẩu thông tin rời rạc, câu chuyện cá nhân hóa hoặc nội dung giải trí hóa lịch sử dễ dẫn đến nguy cơ hình thành nhận thức lệch chuẩn nếu thiếu những hoạt động định hướng kịp thời từ xã hội, nhà trường và gia đình.
Việc phòng ngừa và có các giải pháp để bảo vệ tư tưởng Hồ Chí Minh trên không gian số không chỉ nên dừng lại ở việc xử lý các vi phạm sau khi đã xảy ra. Điều quan trọng nhất là phải chủ động xây dựng khả năng tự nhận diện và phản biện cho thế hệ trẻ, giúp họ hiểu đúng bản chất nền tảng tư tưởng Hồ Chí Minh trong mối liên hệ với lịch sử và thực tiễn phát triển của đất nước.
Cùng với đó, cần gia tăng sự hiện diện các nội dung chính thống trên không gian mạng bằng hình thức hiện đại, dễ tiếp cận nhưng bảo đảm tính khoa học. Việc ngăn chặn những luận điểm sai trái cần được xử lý kịp thời, rõ ràng và có cơ sở pháp lý, góp phần bảo vệ, củng cố, lan tỏa tư tưởng Hồ Chí Minh ngày càng sâu rộng trong đời sống xã hội.
