Đổi mới tư duy để đánh thức tiềm năng địa phương
Theo Bí thư Đảng ủy xã Minh Châu Nguyễn Đức Tiến, Minh Châu từng được xem là “ốc đảo 5 không” là không điện, đường, trường, trạm và không nước sạch giữa sông Hồng. Xã Minh Châu có xuất phát điểm thấp với hạ tầng thiếu thốn, dịch vụ công hạn chế, hoạt động kinh tế kém phát triển và khó thu hút đầu tư.
Song bước ngoặt lớn xuất hiện khi mô hình chính quyền địa phương hai cấp thực hiện từ ngày 1/7/2025. Việc bỏ cấp trung gian giúp các chủ trương, chính sách và nguồn lực của thành phố đến trực tiếp với cơ sở nhanh hơn; đồng thời trao cho chính quyền xã nhiều quyền chủ động hơn trong giải quyết công việc và tổ chức phát triển địa phương.
Từ thực tiễn đó, Minh Châu rút ra bài học đầu tiên là phải chuyển từ tư duy quản lý hành chính sang tư duy kiến tạo phát triển. Chính quyền cơ sở không chỉ thực hiện nhiệm vụ được giao mà phải chủ động tìm kiếm cơ hội, xây dựng định hướng phát triển và tạo dựng thương hiệu riêng cho địa phương.
Nhờ cách tiếp cận này, nhiều lĩnh vực của xã đã có chuyển biến tích cực. Minh Châu trở thành địa phương đầu tiên triển khai mô hình chăm sóc sức khỏe toàn dân và hồ sơ sức khỏe điện tử; có tuyến xe buýt kết nối với nội thành chỉ sau vài tháng vận hành bộ máy mới; đồng thời thu hút sự quan tâm của nhiều nhà đầu tư đối với các dự án du lịch sinh thái và nông nghiệp công nghệ cao.
Đặc biệt, chợ đêm Minh Châu đã trở thành điểm đến mới của du khách. “Chỉ trong 6 tháng đầu năm 2026, địa phương đón gần 40.000 lượt khách, mở ra hướng phát triển kinh tế dịch vụ mà trước đây rất ít người nghĩ tới”, Bí thư xã Minh Châu chia sẻ.
Theo ông Nguyễn Đức Tiến, một trong những giải pháp quan trọng giúp địa phương tạo đột phá là chủ động xúc tiến đầu tư, đa dạng hóa nguồn lực phát triển thay vì chỉ trông chờ ngân sách. Chính quyền cơ sở phải đóng vai trò kết nối giữa nhà đầu tư, người dân và các cơ quan quản lý để biến tiềm năng thành nguồn lực thực tế.
Một bài học khác được Minh Châu đúc kết là phải xem chuyển đổi số là nền tảng vận hành của chính quyền hiện đại. Từ địa phương có xuất phát điểm chuyển đổi số gần như bằng không, Minh Châu đang hướng tới mục tiêu xây dựng xã thông minh vào năm 2030. Các mô hình ứng dụng công nghệ số, dịch vụ công trực tuyến và quản trị dữ liệu được triển khai đồng bộ nhằm nâng cao hiệu quả điều hành và phục vụ người dân.
Song song với đó, địa phương xây dựng mô hình “chính quyền hai phục vụ”. “Ban ngày cán bộ làm việc tại trụ sở, buổi tối trực tiếp xuống địa bàn hỗ trợ người dân giải quyết các thủ tục và nhu cầu thực tế. Cách làm này giúp chính quyền gần dân hơn, nắm bắt kịp thời các vấn đề phát sinh và nâng cao chất lượng phục vụ”, ông Tiến chia sẻ.
Từ thực tiễn địa phương, Bí thư Đảng ủy xã Minh Châu rút ra năm bài học quan trọng: đổi mới tư duy từ quản lý sang kiến tạo; chủ động huy động nguồn lực xã hội; đẩy mạnh chuyển đổi số toàn diện; xây dựng đội ngũ cán bộ dám nghĩ, dám làm; và mạnh dạn đề xuất cơ chế từ thực tiễn cơ sở.
Đồng thuận xã hội là chìa khóa thành công
Nếu Minh Châu là câu chuyện về đánh thức tiềm năng vùng khó khăn thì phường Ô Chợ Dừa lại là minh chứng cho hiệu quả quản trị ở khu vực đô thị. Theo Bí thư Đảng ủy phường Ô Chợ Dừa Nguyễn Anh Quân, bài học lớn nhất sau một năm thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp là chuyển từ quản lý hành chính sang quản trị địa bàn.
Trước đây, các nhiệm vụ thường được thực hiện theo từng lĩnh vực chuyên môn. Khi thực hiện mô hình mới, cấp phường phải chịu trách nhiệm toàn diện đối với địa bàn, trực tiếp giải quyết các vấn đề dân sinh và chịu trách nhiệm trước người dân về chất lượng phục vụ. Từ đó, phường xây dựng cơ chế quản trị theo nguyên tắc “rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ tiến độ, rõ sản phẩm”. Mỗi vấn đề phát sinh đều được xác định rõ đầu mối xử lý, gắn trách nhiệm cá nhân với kết quả thực hiện.
“Bài học này được thể hiện rõ trong công tác giải phóng mặt bằng Dự án đường Vành đai 1 đoạn Hoàng Cầu - Voi Phục, một trong những nhiệm vụ khó khăn nhất của Ô Chợ Dừa thời điểm đó”, ông Quân chia sẻ.
Xác định đây không chỉ là nhiệm vụ hành chính mà còn là phép thử đối với năng lực lãnh đạo và tạo đồng thuận xã hội, phường đã huy động toàn bộ hệ thống chính trị tham gia. Thông qua đối thoại, công khai thông tin và giải quyết kịp thời các kiến nghị chính đáng của người dân, địa phương hoàn thành 100% phương án giải phóng mặt bằng, đạt sự đồng thuận tuyệt đối của các hộ dân, không phải thực hiện cưỡng chế và không phát sinh điểm nóng.
“Thực tiễn cho thấy những việc khó không thể giải quyết bằng mệnh lệnh hành chính mà phải bằng đối thoại, minh bạch thông tin và sự đồng thuận của người dân”, ông Nguyễn Anh Quân chia sẻ.
Từ kinh nghiệm thực tiễn, phường Ô Chợ Dừa cho rằng sức mạnh của mô hình chính quyền địa phương hai cấp nằm ở khả năng huy động sự tham gia của cả hệ thống chính trị và nhân dân. Mặt trận Tổ quốc cùng các tổ chức chính trị - xã hội được phát huy vai trò là cầu nối giữa chính quyền với người dân. Nhiều vấn đề phát sinh được nắm bắt từ sớm, giải quyết ngay từ cơ sở, hạn chế khiếu kiện và củng cố niềm tin của nhân dân.
Bên cạnh đó, chuyển đổi số được xác định là động lực quan trọng để nâng cao năng lực quản trị và chất lượng phục vụ. Phường đã triển khai nhiều giải pháp mới như trợ lý AI hỗ trợ cán bộ và người dân, bảng điều hành số, sổ tay đảng viên điện tử, số hóa hồ sơ, ký số điện tử và thanh toán không dùng tiền mặt. Kết quả, tỷ lệ hồ sơ trực tuyến đạt trên 91%; thanh toán trực tuyến gần 96%; số hóa hồ sơ trên 98%; tỷ lệ giải quyết hồ sơ đúng và trước hạn đạt gần 99,5%; mức độ hài lòng của người dân đạt hơn 99%.
Từ thực tiễn đó, địa phương rút ra năm bài học gồm: phân cấp phải gắn với trách nhiệm giải trình; chuyển từ quản lý sang quản trị địa bàn; phát huy vai trò của cả hệ thống chính trị; nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ; và gắn chuyển đổi số với cải cách hành chính.
Thực tiễn tại hai địa phương cho thấy hiệu quả của mô hình không chỉ nằm ở việc tinh gọn bộ máy hay giảm tầng nấc trung gian, mà quan trọng hơn là tạo ra sự thay đổi trong tư duy lãnh đạo, nâng cao năng lực quản trị địa bàn, phát huy tính chủ động của cơ sở và lấy người dân làm trung tâm phục vụ.
