Từ "chống" đến "phòng"
Trong nhiều nhiệm kỳ qua, Đảng và Nhà nước ta luôn xác định phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực là nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên, vừa cấp bách vừa khó khăn, phức tạp. Với quyết tâm chính trị cao, Nghị quyết số 04-NQ/TW ngày 01/4/2026 mở rộng nội hàm của công tác phòng, chống tham nhũng: nếu trước đây chủ yếu tập trung vào tham nhũng, thì nay được đặt trong tổng thể phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.
Đồng chí Lê Minh Trí, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Nội chính Trung ương trình bày Chuyên đề Nghị quyết - Ảnh: VGP
Điểm cốt lõi trong tư duy mới chính là việc đặt "kiểm soát quyền lực chặt chẽ" làm "trọng tâm của trọng tâm". Bởi lẽ, mọi sự suy thoái, tha hóa đều bắt nguồn từ sự lạm dụng quyền lực khi thiếu đi cơ chế giám sát hữu hiệu. Như V.I. Lênin từng cảnh báo, tệ quan liêu, tham nhũng có thể phá hủy một chính đảng, làm tiêu vong một chế độ. Thấm nhuần tư tưởng Hồ Chí Minh rằng tham ô, lãng phí là do bệnh quan liêu mà ra, Đảng ta khẳng định quyền lực phải được nhốt trong "lồng" cơ chế.
Sự chuyển dịch từ tư duy "chống là chính" sang "phòng ngừa từ gốc, là căn bản" thể hiện tầm nhìn chiến lược nhằm ngăn chặn các nguy cơ từ sớm, từ xa. Giáo dục, xây dựng văn hóa liêm chính để “không muốn” tham nhũng; xây dựng cơ chế chặt chẽ, minh bạch để “không thể” tham nhũng; kiểm soát quyền lực và xử lý nghiêm minh để “không dám” tham nhũng; xây dựng chính sách đãi ngộ hợp lý để “không cần” tham nhũng. Tập trung xây dựng đội ngũ cán bộ, nhất là cán bộ cấp chiến lược, cấp cơ sở và người đứng đầu; đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, ứng dụng khoa học, công nghệ, chuyển đổi số, tăng cường công khai, minh bạch, trách nhiệm giải trình, kiểm soát tài sản, thu nhập để phòng ngừa tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.
Ở phạm vi rộng hơn, Nghị quyết 04-NQ/TW đặt vấn đề giải quyết hai yêu cầu vừa kiên quyết, kiên trì đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, vừa đồng hành, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Xem xét kỹ bối cảnh lịch sử cụ thể và lấy hiệu quả về chính trị, kinh tế, xã hội, lợi ích quốc gia - dân tộc để xử lý phù hợp để bảo vệ người đổi mới, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung, khuyến khích kiến tạo phát triển. Ưu tiên thu hồi tối đa tài sản, khuyến khích chủ động khắc phục hậu quả.
Không có vùng cấm và sức mạnh của công nghệ
Nghị quyết số 04-NQ/TW không dừng lại ở những định hướng lý luận mà đề ra lộ trình hành động cụ thể, mạnh mẽ. Tinh thần “không có vùng cấm, không có ngoại lệ” tiếp tục được đẩy cao với quyết tâm chính trị, không ngừng, không nghỉ, cùng với các giải pháp mang tính căn cơ nhằm phòng ngừa tham nhũng từ gốc
Tăng cường sự lãnh đạo trực tiếp, toàn diện của Đảng đối với công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực thông qua việc kiện toàn tổ chức bộ máy, tăng cường phối hợp giữa các cơ quan liên quan; hoàn thiện thể chế, chính sách theo hướng đồng bộ, minh bạch, khả thi.
Mở rộng hợp tác quốc tế trong phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, với nội dung ngày càng đa dạng và toàn diện. Trong đó, hợp tác trong thu hồi tài sản tham nhũng - đây là một trong những nội dung khó khăn nhưng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng bởi tài sản tham nhũng thường được tẩu tán ra nước ngoài dưới nhiều hình thức phức tạp. Việc hợp tác quốc tế giúp tăng khả năng truy vết, thu hồi tài sản, hạn chế thất thoát.
Một trong những giải pháp đột phá được Nghị quyết nhấn mạnh là ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số. Đây không đơn thuần là công cụ kỹ thuật mà đã trở thành phương thức quản trị hiện đại. Việc số hóa quy trình, xây dựng cơ sở dữ liệu liên thông giúp minh bạch hóa dòng tiền, theo dõi, truy vết chính xác các giao dịch tài chính, phát hiện sớm các dấu hiệu vi phạm. Hạn chế can thiệp chủ quan, giảm thiểu sự tác động của con người vào quy trình hành chính, từ đó triệt tiêu các "khoảng trống quyền lực" dễ bị lợi dụng. Nâng cao hiệu quả giám sát, kịp thời phát hiện vi phạm.
Trách nhiệm chung của cả hệ thống chính trị
Một điểm nổi bật của Nghị quyết 04 là việc lànhấn mạnh phòng, chống tham nhũng không phải là nhiệm vụ riêng lẻ mà là trách nhiệm chung của tất cả các chủ thể trong hệ thống chính trị từ Đảng, Nhà nước đến Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội, tạo thành cơ chế đồng bộ, liên thông từ phòng ngừa, phát hiện đến xử lý tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.
Đề cao vai trò của Nhân dân trong giám sát quyền lực, từ “tham gia” thành chủ thể trung tâm, quyết định hiệu quả thực chất của công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Đây là biểu hiện của việc phát huy dân chủ xã hội chủ nghĩa, coi Nhân dân vừa là chủ thể giám sát, vừa là động lực thúc đẩy công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực đạt hiệu quả. Hoàn thiện các điều kiện, cơ chế bảo đảm thực thi qua các quy định về công khai, minh bạch thông tin, bảo vệ người tố cáo và phát huy dân chủ cơ sở.
Nghị quyết số 04-NQ/TW đã tiếp tục khẳng định và phát triển một bước quan trọng tư duy của Đảng về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực theo hướng toàn diện, hệ thống, gắn với yêu cầu xây dựng Đảng và Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân và yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội. Đặc biệt, việc nhấn mạnh kiểm soát quyền lực, chủ động phòng ngừa từ sớm, từ xa thể hiện bước tiến trong nhận thức lý luận góp phần hoàn thiện cơ chế phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.
Đồng thời, Nghị quyết tạo cơ sở chính trị vững chắc và định hướng quan trọng để triển khai đồng bộ các giải pháp nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực trong toàn hệ thống chính trị. Việc quán triệt, tổ chức thực hiện nghiêm túc Nghị quyết sẽ thúc đẩy chuyển biến mạnh mẽ trong nhận thức và hành động, bảo đảm tính thống nhất, quyết liệt, thực chất. Qua đó, góp phần củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng và Nhà nước, tăng cường kỷ luật, kỷ cương, tạo động lực quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững trong kỷ nguyên mới của dân tộc./.
