Thành phố Quảng Ninh: Kiến tạo đô thị "đáng sống"

Ngày 24/8/2026, với 100% đại biểu có mặt tán thành, Quốc hội khóa XVI đã thông qua chủ trương thành lập thành phố Quảng Ninh. Đây là dấu mốc có ý nghĩa đặc biệt, khẳng định bước phát triển mới về tầm vóc, vị thế của Quảng Ninh, đồng thời mở ra không gian và động lực mới để địa phương phát huy mạnh mẽ các tiềm năng, lợi thế, hiện thực hóa khát vọng phát triển nhanh, bền vững. Từ nền tảng đã được kiến tạo, Quảng Ninh có thêm điều kiện để xây dựng một thành phố đáng sống, nơi tăng trưởng kinh tế gắn với bảo vệ môi trường; hạ tầng hiện đại hòa quyện với bản sắc văn hóa; chính quyền kiến tạo, phục vụ, đồng hành cùng người dân và doanh nghiệp; thành quả phát triển được lan tỏa, nâng cao toàn diện chất lượng cuộc sống của nhân dân.

Tăng trưởng kinh tế bền vững - nền tảng của thành phố đáng sống

Là trung tâm công nghiệp khai thác than lớn của cả nước, Quảng Ninh sớm nhận diện những giới hạn nội tại và yêu cầu phải vượt qua mô hình tăng trưởng dựa chủ yếu vào khai thác tài nguyên. Trên cơ sở đó, tỉnh từng bước chuyển đổi căn bản mô hình phát triển, từ khai thác lợi thế sẵn có sang kiến tạo lợi thế mới, từ tăng trưởng theo chiều rộng sang nâng cao chất lượng, hiệu quả và tính bền vững. Dịch vụ, du lịch, công nghiệp công nghệ cao, kinh tế biển và đổi mới sáng tạo được xác định là những động lực quan trọng, tạo nền tảng để Quảng Ninh phát huy tốt hơn tiềm năng, nâng cao năng lực cạnh tranh và định hình một cấu trúc kinh tế hiện đại, xanh, bền vững.Trong gần 40 năm thực hiện đường lối đổi mới, tăng trưởng kinh tế của Quảng Ninh luôn đạt trên dưới mức 02 con số (giai đoạn 1991 - 2000 đạt 10,9%; giai đoạn 2001-2005 đạt 12,75%; giai đoạn 2005 - 2010 đạt 13%; giai đoạn 2011 - 2015 đạt 9,3%[1]; giai đoạn 2016 - 2020 đạt 10,7% giai đoạn 2020-2025 đạt 10,4%[2]. Riêng năm 2025, đạt 11,89%. Quy mô nền kinh tế đạt trên 368.000 tỷ đồng; GRDP bình quân đầu người đến năm 2025 đạt trên 10.400 USD[3].

Đằng sau tốc độ tăng trưởng cao là sự chuyển biến về chất trong cơ cấu kinh tế và chất lượng phát triển. Quảng Ninh không chạy theo tăng trưởng bằng mọi giá mà hướng tới mô hình phát triển hài hòa giữa kinh tế, xã hội và môi trường, giữa khai thác hiệu quả các tiềm năng với gìn giữ tài nguyên, bảo tồn các giá trị văn hóa và nâng cao chất lượng sống của người dân. Tỷ trọng dịch vụ năm 2025 chiếm trên 44%; lượng khách du lịch vượt 21 triệu lượt⁴. Những con số ấy không chỉ phản ánh sức bật của nền kinh tế mà còn tạo nguồn lực quan trọng để Quảng Ninh đầu tư ngày càng nhiều hơn cho hạ tầng đô thị, giáo dục, y tế, văn hóa, bảo vệ môi trường và an sinh xã hội. Đó chính là nền tảng quan trọng để xây dựng một thành phố đáng sống trong tương lai.

Không gian xanh - giá trị cốt lõi của thành phố đáng sống

Một thành phố đáng sống trước hết phải là nơi con người được thụ hưởng một môi trường sống trong lành, an toàn và bền vững. Với Quảng Ninh, quan điểm “không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế” không dừng ở một thông điệp phát triển, mà đã trở thành nguyên tắc xuyên suốt, định hình cách thức lựa chọn mô hình tăng trưởng và tổ chức không gian đô thị.

Từ một địa phương chịu sức ép lớn của hoạt động khai thác khoáng sản, Quảng Ninh đã từng bước chuyển từ tư duy “khai thác” sang phục hồi và tái tạo các giá trị môi trường. Nhiều khu vực khai trường được cải tạo, bãi thải được phủ xanh; những vùng đất từng gắn với khai thác than đang từng bước hồi sinh, chuyển hóa thành công viên, không gian công cộng, khu đô thị và các thiết chế phục vụ đời sống cộng đồng. Đây không chỉ là quá trình cải thiện cảnh quan, mà còn là sự chuyển dịch căn bản trong tư duy phát triển: từ khai thác tài nguyên sang kiến tạo không gian sống.

Cùng với phục hồi môi trường, Quảng Ninh dành nguồn lực lớn phát triển hạ tầng cảnh quan, công viên, cây xanh và các khu đô thị sinh thái. Những công trình như đường bao biển Hạ Long - Cẩm Phả, Công viên Đại Dương và hệ thống công viên ven biển từng bước mở rộng không gian sinh hoạt cộng đồng, tạo diện mạo đô thị hiện đại, đồng thời tăng cường sự kết nối giữa con người với biển, núi và thiên nhiên.

Đặc biệt, phát triển xanh đang được Quảng Ninh đặt trong mối quan hệ hữu cơ với tái cấu trúc nền kinh tế. Du lịch sinh thái, kinh tế biển bền vững, năng lượng sạch, kinh tế tuần hoàn từng bước trở thành những hướng đi quan trọng. Vì thế, không gian xanh không còn chỉ là “phần trang trí” của đô thị, mà trở thành một cấu phần của hạ tầng phát triển và thước đo chất lượng sống, góp phần tạo dựng một Quảng Ninh hiện đại, xanh, hài hòa với thiên nhiên và hướng tới phát triển bền vững.

Ảnh: Quảng Ninh phấn đấu trở thành trung tâm kinh tế biển, du lịch của khu vực và cả nước  (Nguồn: Báo và PTTH Quảng Ninh)

Lấy người dân làm trung tâm của mọi chính sách phát triển

Giá trị của một thành phố không chỉ được đo bằng những tòa nhà cao tầng hay tốc độ tăng trưởng kinh tế, mà còn được phản ánh qua mức độ hài lòng của người dân đối với cuộc sống hằng ngày.

Trong nhiều năm liên tiếp, Quảng Ninh luôn nằm trong nhóm dẫn đầu cả nước về cải cách hành chính, chuyển đổi số và chất lượng quản trị địa phương. Các chỉ số PCI, PAR INDEX, SIPAS và PAPI liên tục thuộc nhóm cao nhất cả nước, phản ánh hiệu quả điều hành, tính minh bạch và chất lượng phục vụ của chính quyền⁵.

Cùng với đó, tỉnh chú trọng đầu tư đồng bộ cho giáo dục, y tế, văn hóa, thể thao; thực hiện hiệu quả các chính sách an sinh xã hội; quan tâm phát triển hài hòa giữa các vùng miền trong tỉnh. Những kết quả ấy cho thấy mục tiêu của Quảng Ninh không chỉ là tăng trưởng kinh tế mà còn là nâng cao phúc lợi xã hội và chất lượng sống của Nhân dân. Quan tâm chăm lo phát triển con người một cách toàn diện, nâng cao đời sống mọi mặt của nhân dân. Các chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới, về phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số, về xóa đói giảm nghèo đều được hoàn thành trước 03 năm so với mục tiêu của Chính phủ đề ra. Đến năm 2025, Quảng Ninh không còn hộ nghèo theo chuẩn nghèo đa chiều; chỉ số HDI đạt trên 0,82, nằm trong nhóm 5 tỉnh, thành phố đứng đầu cả nước⁶... Những chỉ số trên đây chính là thước đo quan trọng của một thành phố đáng sống.

Hạ tầng hiện đại - mở rộng không gian sống và phát triển

Với tư duy “hạ tầng đi trước, phát triển theo sau”, Quảng Ninh đã tạo dựng một hệ thống kết cấu hạ tầng đồng bộ, hiện đại, từng bước hình thành nền tảng vật chất cho một không gian phát triển mới.

Mạng lưới cao tốc, cảng biển, Cảng hàng không quốc tế Vân Đồn cùng hệ thống logistics ngày càng hoàn thiện không chỉ rút ngắn khoảng cách địa lý, giảm chi phí kết nối mà còn đưa Quảng Ninh trở thành cửa ngõ giao thương quan trọng của vùng Bắc Bộ, điểm kết nối trực tiếp với các trung tâm kinh tế của khu vực Đông Bắc Á. Hạ tầng giao thông vì thế không chỉ mở đường cho dòng vốn, hàng hóa và du khách, mà còn mở rộng cơ hội phát triển cho người dân và doanh nghiệp.

Cùng với hạ tầng giao thông, các khu đô thị mới, khu công nghiệp thế hệ mới, trung tâm dịch vụ, du lịch chất lượng cao đang tạo lập những cực tăng trưởng và không gian sống mới, theo hướng hiện đại, thông minh và bền vững. Giá trị của hạ tầng vì thế không chỉ được đo bằng quy mô đầu tư hay tốc độ tăng trưởng, mà quan trọng hơn là khả năng chuyển hóa thành chất lượng sống và cơ hội phát triển của mỗi người dân: đi lại thuận tiện hơn, tiếp cận việc làm, giáo dục, y tế và các dịch vụ công dễ dàng hơn. Đó chính là nền tảng để Quảng Ninh từng bước hiện thực hóa mục tiêu phát triển đô thị lấy con người làm trung tâm, tăng trưởng đi liền với nâng cao chất lượng sống.

Xây dựng thành phố hiện đại, giàu bản sắc

Một thành phố đáng sống không chỉ được nhận diện bởi những công trình hiện đại, mà còn bởi bản sắc làm nên “căn tính” riêng của đô thị. Với Quảng Ninh, bản sắc ấy được kết tinh từ những giá trị đặc hữu: Di sản thiên nhiên thế giới Vịnh Hạ Long, không gian văn hóa - tâm linh Yên Tử, truyền thống lịch sử Bạch Đằng, văn hóa vùng mỏ và đặc biệt là tinh thần “Kỷ luật và Đồng tâm” được hun đúc qua lịch sử xây dựng và phát triển.

Trong tư duy phát triển của Quảng Ninh, văn hóa không phải là phần “đi sau” của kinh tế, mà là nền tảng tinh thần, nguồn lực nội sinh và động lực phát triển bền vững. Bảo tồn di sản, phục hồi các giá trị lịch sử, phát huy thiết chế văn hóa, gìn giữ không gian văn hóa cộng đồng được đặt trong mối liên hệ chặt chẽ với quy hoạch đô thị, phát triển du lịch và nâng cao chất lượng đời sống nhân dân. Qua đó, các giá trị văn hóa không chỉ được lưu giữ mà còn được chuyển hóa thành những giá trị mới trong đời sống đương đại.

Điểm đặc sắc của Quảng Ninh là khả năng dung hòa giữa hiện đại và truyền thống, giữa phát triển đô thị và bảo tồn bản sắc. Những không gian mới không xóa nhòa ký ức địa phương, mà được kiến tạo trên nền tảng lịch sử, văn hóa và cảnh quan vốn có. Chính sự kết hợp ấy tạo nên sức hấp dẫn riêng của Quảng Ninh: một đô thị năng động nhưng không xa rời cội nguồn, hiện đại nhưng vẫn có chiều sâu văn hóa; nơi người dân không chỉ được sống tốt hơn mà còn cảm nhận rõ niềm tự hào, sự gắn bó và ý thức mình là một phần của nơi chốn mà mình đang sống.

Khát vọng kiến tạo thành phố đáng sống

Những thành tựu đạt được trong những năm qua là nền tảng quan trọng để Quảng Ninh hiện thực hóa mục tiêu trở thành thành phố trực thuộc Trung ương. Tuy nhiên, đích đến không chỉ là một dấu mốc về tổ chức hành chính, mà cao hơn là xây dựng một thành phố đáng sống - nơi kinh tế phát triển bền vững, môi trường trong lành, hạ tầng hiện đại, văn hóa được bảo tồn và gìn giữ, chính quyền phục vụ và mọi người dân đều được thụ hưởng thành quả của sự phát triển.

Từ một tỉnh khai khoáng truyền thống, Quảng Ninh đang từng bước hiện thực hóa khát vọng ấy bằng những bước đi bài bản, quyết liệt và bền bỉ. Một thành phố xanh hơn, văn minh hơn, hiện đại hơn và nhân văn hơn không chỉ là mục tiêu phát triển của địa phương, mà còn là cam kết vì chất lượng sống của mỗi người dân. Đó cũng chính là nền tảng để Quảng Ninh trở thành một trong những địa phương đáng sống, đáng đến và đáng đầu tư hàng đầu của Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới./.