Tiếp nối truyền thống hữu nghị, hợp tác Việt Nam-Trung Quốc trong kỷ nguyên phát triển mới

Quan hệ hữu nghị truyền thống Việt Nam-Trung Quốc bắt nguồn từ lịch sử lâu đời, đặc biệt từ khi những chiến sĩ cách mạng Việt Nam tăng cường hoạt động tại Trung Quốc những năm 20 của thế kỷ XX, và trong những năm dân tộc Việt Nam đấu tranh bảo vệ nền độc lập dân tộc,giải phóng đất nước và trong 40 năm đổi mới. Trong kỷ nguyên phát triển mới, tiếp nối và tăng cường truyền thống hữu nghị hợp tác giữa hai nước vừa là yêu cầu, vừa là động lực để nước ta có thể đạt được những mục tiêu đã đặt ra cho kỷ nguyên phát triển mới  

Truyền thống hữu nghị trong lịch sử

Việt Nam và Trung Quốc là hai nước láng giềng gần gũi, núi sông liền một dải, có nhiều nét tương đồng về văn hóa, phong tục tập quán có mối quan hệ hữu nghị lâu đời, được hun đúc qua nhiều thế hệ hai Đảng, hai nước và nhân dân hai nước luôn dành cho nhau sự ủng hộ, giúp đỡ to lớn trong công cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc trước đây, cũng như sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội, xây dựng đất nước, kết nên mối tình hữu nghị “vừa là đồng chí, vừa là anh em”; quan hệ đồng chí, anh em đó đã được Chủ tịch Hồ Chí Minh và nhiều nhà cách mạng tiền bối Trung Quốc dày công vun đắp ngay từ những năm tháng mà Chủ tịch Hồ Chí Minh bôn ba tìm đường cứu nước, nhất là trong quãng thời gian Người hoạt động cách mạng ở Trung Quốc.

Năm 1924, Nguyễn Ái Quốc được cử đến thành phố Quảng Châu (Trung Quốc) làm phiên dịch cho đại diện Quốc tế Cộng sản. Năm 1926, Người đã gặp Chủ tịch Mao Trạch Đông. Năm 1938, Người từ Thủ đô Moscow (Nga) đến Diên An- thủ đô kháng chiến của cách mạng Trung Quốc, gặp lại Chủ tịch Mao Trạch Đông và các nhà cách mạng Trung Quốc, để bàn về con đường hoạt động cho cách mạng Việt Nam.

Ngay từ những ngày đầu sự nghiệp cách mạng, nhiều thanh niên yêu nước Việt Nam đã sang hoạt động tại Trung Quốc, để từ đó gây dựng tổ chức và phong trào cách mạng Việt Nam. Những địa danh như Quảng Châu, Hương Cảng, Ma Cao…là những “địa chỉ đỏ” nơi những nhà cách mạng trẻ tuổi Việt Nam học tập, rèn luyện, tổ chức những sự kiện quan trọng cho sự nghiệp đấu tranh giành độc lập cho dân tộc Việt Nam.

Trong thời kỳ đấu tranh giải phóng dân tộc, hai nước đã dành cho nhau sự ủng hộ, giúp đỡ vô tư, chí nghĩa, chí tình.

Năm 1940, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã kêu gọi người dân Việt Nam giúp đỡ, ủng hộ cách mạng Trung Quốc: “Anh chị em Việt Nam ta hỡi! Ra sức giúp cho người Trung Quốc Cứu Trung Quốc là tự cứu mình”[1].

Năm 1949, khi cuộc nội chiến cách mạng lần thứ ba ở Trung Quốc bước vào giai đoạn quyết định, đáp ứng đề nghị của Đảng Cộng sản Trung Quốc, trong lúc cuộc kháng chiến của nhân dân Việt Nam còn muôn vàn khó khăn, gian khổ, Việt Nam vẫn quyết định thành lập một lực lượng đặc biệt sang giúp Trung Quốc trong chiến dịch Thập vạn đại sơn ở Quảng Tây.

Trong chiến dịch Thập vạn đại sơn, bộ đội Việt Nam đã cùng Quân Giải phóng nhân dân Trung Quốc tiêu diệt và làm tan rã nhiều đơn vị quân đội của Quốc dân Đảng Trung Quốc.

Ngày 05/01/1950, trong buổi làm việc với đại diện Đảng và Chính phủ Việt Nam, Thủ tướng Trung Quốc Chu Ân Lai đã xúc động nói về sự giúp đỡ của Việt Nam đối với Trung Quốc: “Trong lúc Việt Nam vừa nghèo vừa phải gian khổ kháng chiến, lẽ ra phải được Trung Quốc giúp đỡ, thế mà các đồng chí đã hết lòng giúp đỡ Trung Quốc”[2].

Chủ tịch Hồ Chí Minh thăm Trung Quốc năm 1955 (Ảnh tư liệu TTXVN)

Sự giúp đỡ của quân đội và nhân dân Việt Nam đã thể hiện tinh thần quốc tế vô sản trong sáng, tình đoàn kết sắt son của hai nước Việt Nam - Trung Quốc, khẳng định tinh thần đồng cam cộng khổ, kề vai sát cánh bên nhau chiến đấu của quân đội hai nước, không sợ tổn thất hy sinh, góp phần quan trọng vào thắng lợi cuối cùng của cách mạng Trung Quốc.

Ngày 18/01/1950 nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa chính thức thiết lập quan hệ ngoại giao và là quốc gia đầu tiên trên thế giới thiết lập quan hệ ngoại giao với nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (nay là nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam) đây là sự kiện lịch sử vô cùng trọng đại, mở ra một chương mới, làm sâu sắc thêm quan hệ truyền thống, hữu nghị lâu đời giữa hai Đảng, hai nhà nước Việt Nam - Trung Quốc.

Lịch sử đã ghi dấu sự sát cánh, đồng hành, ủng hộ, giúp đỡ nhau của các thế hệ lãnh đạo và nhân dân hai nước, đặc biệt trong thời kỳ đấu tranh giành độc lập và giải phóng dân tộc, Đảng, Nhà nước và nhân dân hai nước đã dành cho nhau sự giúp đỡ quý báu và trong sáng trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và chống đế quốc Mỹ trường kỳ và gian khổ của dân tộc Việt Nam, thông qua sự giúp đỡ, viện trợ to lớn cả về nhân lực và vật lực. Chủ tịch nước Trung Quốc Mao Trạch Ðông từng nói: “700 triệu người dân Trung Quốc là hậu thuẫn vững chắc của nhân dân Việt Nam, Trung Quốc bao la là hậu phương tin cậy của nhân dân Việt Nam”[3].

Tuy nhiên, có giai đoạn lịch sử, quan hệ Việt Nam - Trung Quốc cũng trải qua những năm tháng “không êm ấm” từ sau năm 1975 đến năm 1989, nhưng với sự nỗ lực của hai Đảng, Nhà nước mối quan hệ Việt Nam - Trung Quốc được củng cố, phát triển. Tháng 11/1991, Việt Nam - Trung Quốc đã chính thức bình thường hóa quan hệ theo nguyên tắc “Độc lập tự chủ, hoàn toàn bình đẳng, không can thiệp vào công việc nội bộ của nhau”, xây dựng môi trường hòa bình, hợp tác và phát triển ở khu vực và trên thế giới.

Tiếp nối truyền thống hữu nghị, hợp tác trong thời kỳ đổi mới

Trong thời kỳ đổi mới và cải cách mở cửa, Việt Nam- Trung Quốc đẩy mạnh trao đổi kinh nghiệm, hợp tác cùng có lợi, kiên trì mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội và con đường xây dựng xã hội chủ nghĩa phù hợp với tình hình mỗi nước.

Trong chuyến thăm Trung Quốc của Tổng Bí thư Ban chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam Lê Khả Phiêu (1999), Đảng Cộng sản Việt Nam- Đảng Cộng sản Trung Quốc đã xác định mối qua hệ hợp tác trong khuôn khổ 16 chữ: “Láng giềng hữu nghị, hợp tác toàn diện, ổn định lâu dài, hướng tới tương lai”[4]; trong chuyến thăm của Tổng bí thư Giang Trạch Dân (2002), hai bên đã đề ra tinh thần 4 tốt “Láng giềng tốt- bạn bè tốt, đồng chí tốt, đối tác tốt”[5].

Tháng 6/2008, trong chuyến thăm của Tổng Bí thư Ban chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam Nông Đức Mạnh, hai bên đã “nâng cấp mối quan hệ song phương thành đối tác hợp tác chiến lược toàn diện”.

Tháng 10/2022 Tổng bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam Nguyễn Phú Trọng[6] sang thăm Trung Quốc và tháng 12/2023, Tổng bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc Tập Cận Bình sang thăm Việt Nam[7]. Hai bên đã nhất trí “tiếp tục làm sâu sắc nâng tầm quan hệ đối tác hợp tác chiến lược toàn diện xây dựng cộng đồng chia sẻ tương lai Việt Nam- Trung Quốc trong thời đại mới”[8] đưa quan hệ giữa hai Đảng, hai nước bước sang chương mới; thắt chặt tình cảm gắn bó, mối quan hệ hữu nghị truyền thống “vừa là đồng chí, vừa là anh em” của hai Đảng, hai nước và nhân dân Việt Nam và Trung Quốc đã không ngừng phát triển tiếp thêm động lực mạnh mẽ cho hợp tác song phương trên tất cả các lĩnh vực, nhất là về kinh tế.

Tổng Bí thư Tô Lâm chào đón Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình thăm cấp Nhà nước tới Việt Nam từ ngày 14  đến ngày 15/4/2025  (Ảnh Nhật Bắc)

Tháng 8/2024, trong chuyến thăm Trung Quốc của Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam Tô Lâm Việt Nam - Trung Quốc đã tăng cường quan hệ hợp tác qua Tuyên bố chung “Tăng cường hơn nữa quan hệ đối tác chiến lược toàn diện thúc đẩy xây dựng cộng đồng chia sẻ tương lai Việt Nam- Trung Quốc có ý nghĩa chiến lược”[9] tạo nền tảng vững chắc và định hướng lâu dài cho hiện tại và tương lai đặc biệt trong lĩnh vực giáo dục và thanh niên.

Gần đây nhất, từ ngày 14 đến ngày 17/4/2026, theo lời mời của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và phu nhân đã sang thăm Trung Quốc.

Trong chuyến thăm Hai Đảng, Nhà nước đều khẳng định coi trọng và ưu tiên phát triển quan hệ Việt Nam - Trung Quốc; đây là hoạt động đối ngoại có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong năm 2026, lãnh đạo cấp cao hai nước đã trao đổi sâu rộng và thống nhất các phương hướng lớn nhằm thúc đẩy hợp tác trên các lĩnh vực như kinh tế, đầu tư, hạ tầng, khoa học công nghệ, giáo dục, du lịch và giao lưu nhân dân; hai bên nhất trí tăng cường tiếp xúc cấp cao, phát huy hiệu quả các cơ chế hợp tác, thúc đẩy kết nối hai nền kinh tế, đặc biệt là hợp tác đường sắt, hạ tầng, thương mại và đầu tư.

Đặc biệt, hai bên đã ra Tuyên bố chung Việt Nam-Trung Quốc về việc tiếp tục làm sâu sắc quan hệ Đối tác hợp tác chiến lược toàn diện, thúc đẩy xây dựng cộng đồng chia sẻ tương lai Việt Nam -Trung Quốc có ý nghĩa chiến lược ở mức độ cao hơn trong thời kỳ mới[10].

Cộng đồng chia sẻ tương lai Việt Nam – Trung Quốc là xác lập định vị mới cho quan hệ hai Đảng, hai Nhà nước, là bước phát triển cao hơn của quan hệ Đối tác hợp tác chiến lược toàn diện, nâng tầm quan hệ hai bên lên mức độ cao hơn và đi vào chiều sâu hơn, mang ý nghĩa chiến lược hướng tới mục tiêu chung là vì sự phát triển của hai quốc gia, vì mối quan hệ hữu nghị láng giềng đặc biệt Việt - Trung, vì hạnh phúc nhân dân, hòa bình, ổn định và hợp tác cùng phát triển của khu vực và thế giới. Đây là dấu mốc lịch sử, thể hiện sự đồng hành trên con đường phát triển của hai quốc gia, sự tin cậy chính trị sâu sắc và sự gắn kết chặt chẽ về vận mệnh giữa hai quốc gia láng giềng xã hội chủ nghĩa.

Trong suốt chiều dài lịch sử hơn 75 năm qua, nhân dân hai nước đã có nhiều hoạt động giao lưu, hợp tác và giúp đỡ lẫn nhau; cùng nhau vượt qua những giai đoạn khó khăn để hướng đến hòa bình, ổn định và phát triển toàn diện trên nhiều lĩnh vực trọng tâm như: chính trị ngoại giao, kinh tế thương mại đầu tư, ngoại giao nhân dân, hợp tác quốc tế, kinh tế số, năng lượng xanh…đây đều là những lĩnh vực hợp tác quan trọng và không thể tách rời trong toàn bộ quan hệ đối tác hợp tác chiến lược toàn diện giữa Việt Nam - Trung Quốc. Tình hữu nghị ấy không chỉ là tài sản quý báu của quá khứ mà còn là nền tảng quan trọng cho hiện tại và tương lai dựa trên sự tin cậy chính trị và cùng kiên trì con đường xã hội chủ nghĩa.

Trong bối cảnh thế giới đang có nhiều biến động phức tạp, việc giữ gìn và phát triển mối quan hệ hữu nghị giữa các quốc gia, đặc biệt là giữa các nước láng giềng, càng trở nên quan trọng.

Trong hành trình ấy, thanh niên chính là lực lượng tiên phong, là cầu nối vững chắc, là những “sứ giả trẻ”- những nhịp cầu nối liền tình hữu nghị hai nước góp phần thắp sáng và lan tỏa tình hữu nghị. Thanh niên càng có nhiều cơ hội để trở thành công dân toàn cầu, nhưng đồng thời cũng phải là những người gìn giữ bản sắc dân tộc nuôi dưỡng tinh thần hữu nghị quốc tế chúng ta không chỉ đại diện cho bản thân, mà còn đại diện cho hình ảnh đất nước Việt Nam - một đất nước yêu chuộng hòa bình, thân thiện và sẵn sàng hợp tác; thanh niên chính là những người viết tiếp câu chuyện đó bằng hành động cụ thể, bằng tinh thần cầu thị, hợp tác và tôn trọng thế hệ trẻ hai nước chính là lực lượng đóng vai trò nòng cốt trong việc đưa quan hệ Việt - Trung phát triển tốt đẹp, thực sự hiệu quả, bền vững lâu dài[11].

Từ Hà Nội đến Quảng Tây, “Hành trình đỏ” không chỉ là hành trình ôn lại quá khứ, mà còn là nhịp cầu kết nối thế hệ trẻ hai nước, góp phần bồi đắp tình hữu nghị truyền thống, hướng tới tương lai hòa bình, hợp tác và phát triển góp phần xây dựng mối quan hệ hữu nghị Việt - Trung ngày càng bền chặt.