Khi “cái giả” mang hình hài “cái thật”
Nếu như trước đây, phần lớn các thông tin bịa đặt thường dễ bị vạch trần nhờ câu chữ vụng về, hình ảnh cắt ghép thô sơ hoặc những chi tiết mâu thuẫn lộ liễu thì ngày nay, sự bùng nổ của AI tạo sinh hiện nay đã tạo ra các video, giọng nói, hình ảnh và văn bản mô phỏng tinh vi đến mức khó tin. Một sản phẩm giả mạo giờ đây không cần phải hoàn hảo tuyệt đối; nó chỉ cần đủ giống thật để kích hoạt cảm xúc và gieo rắc sự hoài nghi ngay trong những giờ phút đầu tiên của dư luận.
Đó chính là hiểm họa khôn lường của “sự thật nhân tạo” khi cái sai được ngụy trang dưới lớp vỏ bọc chân thực, khiến người tiếp nhận lầm tưởng rằng họ đang được “tự thấy”, “tự nghe” và “tự kết luận”. Một khi cảm giác chân thực bị thao túng, mọi nỗ lực đính chính phía sau thường rơi vào thế bị động, chạy theo sự việc. Do đó, cần phải xác lập một tư duy tiếp cận mới: hình ảnh không mặc nhiên là bằng chứng, âm thanh không mặc nhiên là chân lý và những “tài liệu rò rỉ” chưa chắc đã là chứng cứ xác thực.
Để tạo ra “sự thật nhân tạo”, các thế lực thù địch thường dùng các thủ đoạn phổ biến sau:
Thứ nhất, tạo dựng “bằng chứng giả” để đánh vào tâm lý ban đầu. Các đoạn video deepfake, bản ghi âm giả mạo, ảnh chụp màn hình qua chỉnh sửa hoặc văn bản trá hình thường được tung ra vào những thời điểm nhạy cảm nhất. Mục tiêu của chúng không chỉ là ép người xem tin ngay lập tức, mà là tạo ra trạng thái hoang mang, từ đó từng bước bào mòn niềm tin vào các nguồn tin chính thống. Do đó, việc đấu tranh phản bác không thể chỉ dừng lại ở tuyên bố “đó là giả”, mà phải chỉ ra tường tận các dấu hiệu bất thường, vạch trần nguồn phát tán, bối cảnh và cơ chế thao túng đằng sau.
Thứ hai, lạm dụng thuật toán để thổi phồng cảm xúc và triệt tiêu tư duy lý trí. Những nội dung kích động sự phẫn nộ, nỗi sợ hãi hay sự chia rẽ thường dễ dàng thu hút tương tác hơn hẳn những thông tin đòi hỏi sự suy ngẫm và kiểm chứng kỹ lưỡng. Nhiều tài khoản có thể cấu kết nhằm tạo ra ảo giác rằng “số đông đều suy nghĩ như vậy”!
Thứ ba, dùng “chất liệu thật” để dẫn dắt đến kết luận sai lệch. Một sự việc tiêu cực có thật, một cán bộ vi phạm kỷ luật hay một vài hạt sạn trong quá trình thực thi chính sách có thể bị bóc tách khỏi bối cảnh gốc, sau đó bị thổi phồng, suy diễn thành “bản chất của cả hệ thống”. Đây là thủ đoạn đánh tráo tinh vi từ hiện tượng cá biệt sang bản chất toàn cục.
Thứ tư, khoác tấm áo “khách quan”, “dân chủ”, “phản biện” để phủ định nền tảng tư tưởng. Phản biện chân chính luôn hướng tới mục tiêu xây dựng chính sách tốt hơn, bộ máy hiệu quả hơn và đời sống Nhân dân ấm no hơn. Ngược lại, việc lợi dụng chiêu bài phản biện để gieo rắc sự hoài nghi vô nguyên tắc, xóa nhòa ranh giới đúng - sai và phủ nhận sự lãnh đạo của Đảng thực chất là một thủ đoạn đấu tranh chính trị thâm độc được ngụy trang dưới ngôn từ mềm mỏng. Cần nhận thức rõ: dân chủ không đồng nghĩa với sự vô nguyên tắc, và đa chiều không có nghĩa là phủ nhận sự thật lịch sử.
Thủ đoạn tạo làn sóng “sự thật nhân tạo” bằng công nghệ AI và deepfake trên không gian mạng đang gây ra những hậu quả vô cùng nguy hiểm đối với nền tảng tư tưởng của Đảng và sự ổn định của đất nước. Bằng cách ngụy trang tinh vi những thông tin sai lệch dưới lớp vỏ bọc chân thực, kẻ địch khiến người tiếp nhận dễ dàng lầm tưởng đó là sự thật, từ đó từng bước bào mòn và xói mòn niềm tin vững chắc của Nhân dân vào sự lãnh đạo của Đảng và quản lý của Nhà nước.
Hậu quả trầm trọng nhất là việc thao túng và bẻ cong nhận thức xã hội. Khi các sản phẩm giả mạo được tung ra đúng thời điểm nhạy cảm, chúng kích động tâm lý hoang mang, hoài nghi vô nguyên tắc, tạo ra trạng thái "nhiễu loạn thông tin" khiến dư luận khó phân biệt đúng - sai. Điều này làm suy yếu sức đề kháng tư tưởng của cộng đồng, trực tiếp tiếp tay cho các quan điểm sai trái, thù địch tấn công trực diện vào đường lối, chủ trương của Đảng. Nếu không có giải pháp nhận diện và ngăn chặn kịp thời, “sự thật nhân tạo” sẽ tạo ra những bất ổn về an ninh tư tưởng, gây chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân tộc và làm tổn hại nghiêm trọng đến lợi ích quốc gia - dân tộc trên không gian số.
Đấu tranh với làn sóng “sự thật nhân tạo”
Để đấu tranh với làn sóng “sự thật nhân tạo” để bảo vệ sự thật, từ đó tạo ổn định xã hội củng cố niềm tin của nhân dân vào sự lãnh đạo của Đảng, quản lý của Nhà nước, cần chú ý đến các giải pháp sau:
Trước hết, chuyển trọng tâm từ việc xử lý đơn lẻ từng tin giả sang xây dựng “sức đề kháng nhận thức” cho toàn xã hội. Cán bộ, đảng viên và Nhân dân cần được trang bị kỹ năng cốt lõi như biết kiểm tra nguồn tin, đối chiếu bối cảnh, nhận diện dấu hiệu cắt ghép, phân biệt rõ giữa dữ kiện khách quan với bình luận chủ quan, cũng như vạch trần các chiêu trò ngụy biện. Đây chính là lớp phòng thủ vững chắc nhất trước làn sóng thông tin xấu độc.
Thứ hai, cần thiết lập một cơ chế cảnh báo sớm và phản ứng nhanh nhạy. Khi xuất hiện các luồng thông tin bất thường, các cơ quan chức năng, hệ thống tuyên giáo, báo chí, lực lượng công an, nhà trường cùng các cơ quan truyền thông uy tín cần phối hợp chặt chẽ để: xác minh nguồn tin, đánh giá đa chiều tác động, thống nhất thông điệp và phản hồi nhanh chóng ngay trên chính nền tảng mà thông tin sai lệch đang phát tán. Trong môi trường số, thông tin dù đúng nhưng chậm chân thì vẫn sẽ đánh mất thế chủ động.
Thứ ba, xây dựng văn hóa kiểm chứng số trong cộng đồng là vô cùng bức thiết. Xã hội không thể tiếp tục phó mặc niềm tin vào cảm tính bề nổi như “trông rất thật” hoặc “nghe rất giống”. Mỗi người cần có các hướng dẫn ngắn gọn, các kênh xác minh chính thống cùng sự hỗ trợ của các công cụ kỹ thuật để phát hiện hình ảnh, giọng nói bị chỉnh sửa hoặc các mạng lưới phát tán bất thường. AI có thể là trợ thủ đắc lực trong việc bảo vệ cái đúng, nhưng tuyệt đối không thể thay thế bản lĩnh chính trị và trách nhiệm kiểm chứng của con người.
Thứ tư, đổi mới mạnh mẽ phương thức hoạt động của các cơ quan truyền thông chính thống. Một nội dung chuẩn xác về chính trị cần được chuyển hóa thành nhiều định dạng sinh động như bài phân tích sâu, video ngắn, đồ họa trực quan (infographics), chuyên mục hỏi - đáp hay các kịch bản tình huống phản bác sắc sảo. Tính chiến đấu không đồng nghĩa với giọng điệu khô khan, gay gắt; và tính khoa học càng không có nghĩa là khó hiểu. Cái đúng phải đảm bảo đủ nhanh, đủ gần, đủ rõ và đủ sức cạnh tranh trong không gian tiếp nhận hiện đại.
Thứ năm, “lá chắn” bền vững nhất nằm ở hiệu quả thực tiễn. Nơi nào mà cán bộ thực sự gần dân, chính quyền minh bạch, chính sách đi vào đời sống, những bức xúc được giải quyết rốt ráo, nơi đó mọi luận điệu xuyên tạc đều bị chặn lại, không thể lan truyền, bén rễ. Ngoài ra, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng phải gắn liền với công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng; kiên quyết đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực; không ngừng nâng cao chất lượng phục vụ Nhân dân và củng cố niềm tin bằng những thành quả thực tế mà người dân có thể nhìn thấy, cảm nhận và thụ hưởng.
Thời đại trí tuệ nhân tạo đặt ra thách thức gay gắt khi cái giả ngụy trang tinh vi dưới vỏ bọc cái thật. Song, kỹ xảo công nghệ không thể làm lung lay chân lý. Mối lo lớn nhất không nằm ở thủ đoạn kẻ xấu, mà ở sự chậm nhịp của người bảo vệ cái đúng: vững nội dung nhưng yếu lan tỏa, có lý nhưng thiếu thuyết phục. Nhiệm vụ trọng tâm không chỉ bác bỏ “sự thật nhân tạo” mà phải làm cho cái đúng hiện diện mạnh mẽ, hiện đại và gần gũi hơn trên không gian số. Đó là chìa khóa giữ vững thế chủ động tư tưởng, quyết không để “sự thật nhân tạo” lấn át chân lý cách mạng.
