Bản chất của hiện tượng lợi dụng “tâm lý đám đông” để chống phá
Tâm lý đám đông (hay hành vi nhóm đàn) vốn là một hiện tượng tâm lý xã hội quen thuộc, nơi cá nhân có xu hướng hòa tan suy nghĩ, cảm xúc và hành vi của mình vào số đông khi đứng trước một sự kiện được nhiều người quan tâm. Trên không gian mạng, hiện tượng này đã được nhân rộng sức mạnh nhờ công nghệ hiện đại của nền tảng số. Các mạng xã hội như Facebook, TikTok, YouTube... ưu tiên hiển thị những nội dung kích thích sự tò mò vì chúng tạo ra lượng tương tác cao.
Lợi dụng đặc điểm này, các đối tượng chống phá thường xuyên tấn công các “điểm mù” tâm lý của con người như thiếu kiểm chứng thông tin, dễ bị cuốn vào những vấn đề “nóng” và đặc biệt là tâm lý bức xúc trước các hiện tượng tiêu cực trong xã hội. Chúng thường tạo ra những chiến dịch truyền thông nhằm nhào nặn thông tin nửa thật nửa giả, giật tít, câu view, câu like để đánh vào lý trí đám đông. Khi một lượng lớn cư dân mạng hùa theo chia sẻ, bình luận luận mà thiếu sự kiểm chứng, xác thực thông tin, tạo ra một “bằng chứng xã hội” giả tạo mà nhiều người nhầm tưởng là ý chí chung của toàn xã hội.
Thời gian qua, hiện tượng lợi dụng “tâm lý đám đông” để chống phá thường hướng đến việc lợi dụng các vụ việc phức tạp, nhạy cảm để kích hoạt "hiệu ứng đám đông" trên không gian mạng. Ở góc độ này, các đối tượng chống phá thường lợi dụng những vụ việc phức tạp, có nhiều người quan tâm như các vụ tai nạn giao thông nghiêm trọng, tranh chấp đất đai, giải phóng mặt bằng… để tung ra các thông tin giả, chưa được kiểm chứng nhằm kích động sự bất bình, lòng trắc ẩn hoặc tâm lý bức xúc sẵn có trong một bộ phận người dân để biến họ thành “cộng tác viên vô thức” lan truyền tin giả, thóa mạ cơ quan nhà nước, tạo áp lực dư luận khi lên tiếng quy chụp chính quyền “bao che sai phạm”, “bỏ rơi người dân”…
Một biểu hiện rất nguy hiểm trong giai đoạn hiện nay là các đối tượng lợi dụng “tâm lý đám đông” để gây sức ép đến việc điều tra, xét xử của các cơ quan bảo vệ pháp luật. Khi một dự án hình sự, kinh tế hoặc một vụ việc gây bức xúc dư luận diễn ra, thay vì chờ đợi kết luận chính thức của cơ quan có thẩm quyền, các hội nhóm trên không gian mạng thường suy diễn cảm tính, xây dựng các kịch bản "thanh minh", "kêu oan" sai sự thật hoặc ngược lại, lập ra các "tòa án mạng" để kết tội, thóa mạ, tấn công vào đời tư của những người có liên quan.
Để tạo ra hiệu ứng đám đông, các đối tượng thường huy động các tài khoản ảo (bot, clone) và kích động đám đông liên tục tấn công vào trang cá nhân, cổng thông tin điện tử của cơ quan tiến hành tố tụng. Mục tiêu của họ là tạo ra sức ép từ đám đông buộc các cơ sở pháp luật phải thay đổi quyết định điều tra hoặc xử lý những sai phạm. Đáng chú ý, trước các sự kiện chính trị quan trọng của đất nước như Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV vừa diễn ra, trên nhiều trang cá nhân của các đối tượng phản động còn công khai đăng tải những “kịch bản” nhân sự cho các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước; thậm chí lên tiếng đưa ra yêu sách xử lý các đồng chí cán bộ lãnh đạo, quản lý nhằm gây sức ép cho Trung ương, tạo ra sự xáo trộn nhất định trong nhận thức, tư tưởng của Nhân dân. Đây là thủ đoạn “thao túng thông tin”, “dẫn dắt dư luận” để tạo ra hiện tượng lấy “tâm lý đám đông” trên không gian mạng để chống phá Đảng, Nhà nước.
Lợi dụng “tâm lý đám đông” để chống phá là thủ đoạn nguy hiểm, gây ra những hệ lụy khôn lường cho xã hội. Điều này làm xói mòn lòng tin của Nhân dân vào lãnh đạo Đảng và Nhà nước, gây chia rẽ khối đại đoàn kết nối toàn dân tộc; đồng thời tiếp tay cho những hành vi vi phạm pháp luật, làm mất ổn định chính trị và trật tự an toàn xã hội. Do đó, cần phải hết sức cảnh giác và có những cách thức phòng, chống hiệu quả.
Phòng, chống thủ đoạn thao túng dư luận xã hội trên không gian mạng
Một là, nâng cao “sức đề kháng” về tư tưởng cho Nhân dân trên không gian mạng. Các cấp ủy đảng, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội cần tăng cường tuyên truyền, giáo dục văn hóa mạng cho Nhân dân; đưa kiến thức về mạng xã hội, văn hóa mạng và các kỹ năng nhận diện thông tin trên không gian mạng là nội dung quan trọng trong các sinh hoạt chuyên đề, giáo dục lý luận chính trị. Đồng thời mỗi người dân, nhất là cán bộ, đảng viên thực hiện nghiêm quy định về kỷ luật phát ngôn; không chia sẻ, bình luận hay lan truyền thông tin chưa được kiểm chứng.
Hai là, chủ động cung cấp thông tin chính thống, định hướng dư luận xã hội kịp thời, minh bạch cho công chúng. Kinh nghiệm thực tiễn cho thấy, "khoảng trống" thông tin chính là mảnh đất màu mỡ cho tin giả, thông tin xấu độc tràn lan khó kiểm soát. Do đó, các chức năng cơ quan, các cơ quan báo chí chính thống cần phải nắm giữ thế chủ động chiến lược trên mặt trận thông tin. Cần thiết lập và vận hành cơ chế phản ứng nhanh trước các thời điểm dư luận xuất hiện "điểm nóng". Khi tình huống phức tạp xảy ra, các cơ quan chức năng phải chủ động cung cấp thông tin minh bạch, chính xác, kịp thời định hướng dư luận. Phát huy vai trò của hệ thống "báo chí chủ lực" trong việc gỡ rối các “nút thắt” thông tin, đập tan thủ đoạn thao túng đám đông trên không gian mạng.
Ba là, hoàn thiện quy định pháp luật, xử lý nghiêm trọng các vi phạm pháp luật trên không gian mạng. Cần tiếp tục kiểm soát, hoàn thiện các văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến quản lý an ninh mạng, xử lý tin giả, hành vi xúc phạm danh dự cá nhân, tổ chức và hành vi gây rối trật tự công cộng trên môi trường mạng. Các cơ quan an ninh, tư pháp cần tiếp tục xử lý nghiêm khắc các đối tượng lợi dụng “tâm lý đám đông” để kích động, cố tình tung tin sai sự thật, lợi dụng dân chủ để chống phá Đảng, Nhà nước hoặc tạo áp lực lên các cơ quan tiến hành tố tụng. Việc điều tra, khởi tố và đưa ra xét xử điểm một số vụ việc điển hình về lợi dụng mạng xã hội gây rối trật tự công cộng, xúc phạm danh dự người khác cần được thông tin rộng rãi để tạo tính răn đe cho các đối tượng luôn có ý đồ chống phá.
Phòng, chống thủ đoạn lợi dụng “tâm lý đám đông” để chống phá là nhiệm vụ cấp thiết để bảo vệ sự ổn định xã hội trên không gian mạng. Do đó, mỗi công dân mạng cần nâng cao nhận thức chính trị, trang bị tư duy phản biện sắc bén, tiếp nhận thông tin từ các nguồn chính thống để tăng “sức đề kháng” trước các luồng thông tin trên không gian mạng.
