Ngày 17/3/2026, Ban Bí thư ban hành Chỉ thị 04-CT/TW về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động xuất bản trong tình hình mới, mở ra những định hướng mới cho ngành xuất bản trong kỷ nguyên số. Từ đó, mô hình “thiết chế văn hóa – tri thức” có thể trở thành một cách tiếp cận đáng chú ý, góp phần đưa tri thức, văn hóa và tiếng Việt đến cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài. 

Ảnh minh họa

Chỉ thị 04-CT/TW: Định hướng quan trọng cho ngành xuất bản Việt Nam đến năm 2045

Ngày 17 tháng 3 năm 2026, Ban Bí thư ban hành Chỉ thị số 04-CT/TW về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động xuất bản trong tình hình mới. Đây không chỉ là văn bản chỉ đạo thông thường, mà được xem là “kim chỉ nam” định hình chiến lược phát triển toàn diện cho ngành xuất bản, in và phát hành trong kỷ nguyên số. Chỉ thị xác định một cách hệ thống hai mục tiêu chiến lược song hành:

Thứ nhất, xuất bản là “vũ khí tư tưởng sắc bén của Đảng, Nhà nước và Nhân dân”, có nhiệm vụ tuyên truyền, xây dựng và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.

Thứ hai, xuất bản phải “trở thành ngành kinh tế - công nghệ phát triển, giữ vai trò hạt nhân trong hệ sinh thái kiến tạo các giá trị”, là bộ phận quan trọng của công nghiệp văn hoá, góp phần vào tăng trưởng kinh tế và khả năng cạnh tranh quốc gia.

Đặc biệt, Chỉ thị nhấn mạnh vai trò đối ngoại chiến lược của xuất bản: “Xuất bản là cánh cửa mở rộng giao lưu, tiếp thu tinh hoa văn hoá nhân loại; là công cụ ngoại giao văn hoá quan trọng, góp phần khẳng định và phát huy sức mạnh mềm văn hoá Việt Nam trên trường quốc tế.” Chỉ thị đặt mục tiêu đến năm 2030 là có “tập đoàn thực hiện chức năng đối ngoại chiến lược quốc gia với nhiệm vụ tuyên truyền, hợp tác, trao đổi, đưa các ấn phẩm, sản phẩm quảng bá đất nước, con người Việt Nam ra thế giới”.

Hiện thực hoá Chỉ thị 04: Xây dựng “thiết chế văn hoá – tri thức” hướng đến cộng đồng người Việt ở nước ngoài

Bám sát tinh thần Chỉ thị 04-CT/TW, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam (NXB Giáo dục Việt Nam) đã và đang chủ động chuyển mình thành một “thiết chế văn hoá – tri thức” hiện đại, một mô hình phù hợp với định hướng phát triển xuất bản đa nền tảng, đa sản phẩm mà Chỉ thị đề ra. Sự chuyển đổi này được vận hành trên ba trụ cột chiến lược:

Thứ nhất, phát triển hạ tầng số và nội dung số. Phù hợp với mục tiêu “chuyển đổi số sâu rộng, đầu tư phát triển hạ tầng, nền tảng công nghệ, nội dung số”, NXB Giáo dục Việt Nam đã xây dựng hệ sinh thái sách giáo khoa điện tử miễn phí và phối hợp với Ban Truyền hình Đối ngoại – Đài Truyền hình Việt Nam xây dựng các chương trình truyền hình dạy tiếng Việt cho trẻ em Việt Nam ở nước ngoài (“Chào tiếng Việt”, “Tiếng Việt diệu kỳ” trên VTV4). Đây là một trong những bước đi góp phần cụ thể hoá yêu cầu “ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn vào các khâu, các lĩnh vực của hoạt động xuất bản”, đồng thời tạo điều kiện cho cộng đồng người Việt ở nước ngoài tiếp cận tri thức chính thống mọi lúc, mọi nơi.

Chương trình “Tiếng Việt diệu kì” phát sóng hằng tuần trên kênh VTV4. Ảnh: Internet

Thứ hai, xây dựng “thiết chế văn hoá” tạo không gian đọc, học tập, sáng tạo trong cộng đồng. Chỉ thị 04 yêu cầu “hình thành các thiết chế văn hoá tạo không gian văn hoá đọc, học tập, sáng tạo trong cộng đồng”. Sáng kiến “Tủ sách tiếng Việt” do NXB Giáo dục Việt Nam phối hợp với Uỷ ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài (Ủy ban Nhà nước về NVNONN) triển khai có thể xem là hiện thân của thiết chế này tại các trường học, trung tâm văn hoá Việt Nam ở nhiều quốc gia. Nội dung tủ sách được chọn lọc từ sách giáo khoa, sách dạy tiếng Việt, truyện cổ tích, đến các tác phẩm về Chủ tịch Hồ Chí Minh, lịch sử dân tộc... Sáng kiến đã vinh dự nhận Giải thưởng toàn quốc về thông tin đối ngoại năm 2023 – minh chứng cho hiệu quả lan toả vượt ra ngoài biên giới quốc gia, phù hợp với định hướng “đưa sách Việt Nam ra thế giới” mà Chỉ thị đề ra.

Thứ ba, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao và hợp tác quốc tế. Chỉ thị 04 nhấn mạnh “phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ yêu cầu phát triển giai đoạn mới”. Các khoá tập huấn giáo viên tiếng Việt thường niên do NXB Giáo dục Việt Nam phối hợp với Ủy ban Nhà nước về NVNONN tổ chức tại nhiều quốc gia không chỉ nâng cao năng lực chuyên môn mà còn trang bị cho đội ngũ “người truyền cảm hứng” kiến thức về văn hoá, lịch sử và thành tựu phát triển đất nước. Đây là cách làm mềm mại, bền vững để đưa những giá trị về quê hương, đất nước và truyền thống dân tộc thấm sâu vào thế hệ trẻ người Việt ở nước ngoài.

Phu nhân Ngô Phương Ly tặng Tủ sách tiếng Việt tại Belarus. Ảnh: Ủy ban Nhà nước về NVNONN

“Ngày Tôn vinh tiếng Việt” – Hiện thực hoá mục tiêu đối ngoại văn hoá

Quán triệt và triển khai tinh thần Chỉ thị 04-CT/TW của Ban Bí thư, Chính phủ tiếp tục triển khai hiệu quả Đề án “Ngày Tôn vinh tiếng Việt trong cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài” hằng năm (giai đoạn 2023–2030). Đây là chương trình hành động cụ thể hoá đường lối của Đảng về bảo vệ nền tảng tư tưởng thông qua văn hoá và ngôn ngữ – một trong những nội dung được Chỉ thị 04 đặc biệt nhấn mạnh: xuất bản là “công cụ ngoại giao văn hoá quan trọng, góp phần khẳng định và phát huy sức mạnh mềm văn hoá Việt Nam trên trường quốc tế”.

Tiếng Việt – linh hồn của dân tộc, chính là “thành trì văn hoá” nuôi dưỡng tư tưởng Hồ Chí Minh, chủ nghĩa yêu nước và tinh thần đoàn kết. Hưởng ứng Đề án, NXB Giáo dục Việt Nam đã phối hợp tổ chức cuộc thi “Sứ giả tiếng Việt”, duy trì các hoạt động tôn vinh trong cộng đồng, đồng thời đẩy mạnh trao đổi bản quyền, xuất bản song ngữ và tham gia các hội chợ sách quốc tế – những hoạt động thiết thực đưa sách, báo Việt Nam ra thế giới, hiện thực hoá mục tiêu đối ngoại văn hoá mà Chỉ thị 04 đã đề ra.

Xây dựng “thành trì văn hoá” từ chiến lược đến thực tiễn

Với hơn 5,3 triệu người Việt sinh sống tại gần 130 quốc gia và vùng lãnh thổ, việc giữ gìn bản sắc và bảo vệ nền tảng tư tưởng là nhiệm vụ thường xuyên, lâu dài. Chỉ thị 04-CT/TW đã chỉ rõ: xuất bản không chỉ là ngành kinh tế mà còn là “vũ khí chiến lược” trên mặt trận tư tưởng, đồng thời là công cụ “ngoại giao văn hoá” quan trọng để khẳng định sức mạnh mềm Việt Nam.

Mô hình “thiết chế văn hoá – tri thức” mà NXB Giáo dục Việt Nam đang xây dựng, với trọng tâm là Tủ sách tiếng Việt và hệ sinh thái số, chính là cách tiếp cận mới, hiện đại để bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng: không bằng giáo điều, mà bằng sức mạnh của tri thức; không bằng áp đặt, mà bằng vẻ đẹp của văn hoá và sự tiện lợi của công nghệ. Đây cũng là việc hiện thực hoá mục tiêu mà Chỉ thị 04 đặt ra đến năm 2045: “Việt Nam có hệ thống xuất bản, truyền thông phát triển mạnh, đa dạng, hiện đại; trở thành ngành kinh tế số, doanh nghiệp số xuất bản Việt Nam có năng lực vươn ra toàn cầu”.

Khi mỗi người con đất Việt, dù sinh sống ở bất cứ đâu, đều có thể dễ dàng tiếp cận những tri thức chuẩn mực, tự hào về ngôn ngữ và lịch sử dân tộc, đó chính là thành trì vững chắc nhất để bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong lòng Nhân dân – một nhiệm vụ trọng yếu, vừa cấp bách vừa lâu dài, vì một Việt Nam thịnh vượng.

Tài liệu tham khảo:

1. Ban Bí thư, Chỉ thị số 04-CT/TW về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động xuất bản trong tình hình mới, Hà Nội, ngày 17 tháng 3 năm 2026.

2. Quyết định số 930/QĐ-TTg ngày 03/8/2022 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án “Ngày Tôn vinh tiếng Việt trong cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài giai đoạn 2023 – 2030”.

3. Báo Quốc tế, Lễ phát động Ngày Tôn vinh tiếng Việt trong cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài 2026, 2026.

4. Báo Công an Nhân dân, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam và Đài Truyền hình Việt Nam hợp tác mở rộng hành trình đưa tiếng Việt ra thế giới, 2026.

5. Báo Giáo dục & Thời đại, Phát huy văn hoá, lan toả tiếng nói Việt, 2026.