Hóa giải "cơn gió ngược" bằng nội lực và vị thế
PV: Thưa Đại sứ, nhìn lại năm 2025 đầy biến động của thế giới, ông sẽ dùng từ khóa nào để khái quát về "thế và lực" của đối ngoại Việt Nam?
Đại sứ Phạm Quang Vinh: Có lẽ đó là "Sức chống chịu và tính chủ động". Thế giới năm qua chứng kiến những "cơn gió ngược" từ cạnh tranh địa chính trị và đứt gãy chuỗi cung ứng. Việt Nam không đứng ngoài những thách thức đó, nhưng câu chuyện lớn nhất là chúng ta đủ năng lực để thích ứng và chủ động vượt qua.
Năm 2025, tính chủ động của Việt Nam được thể hiện rất cao qua những quyết sách chiến lược để không chỉ giữ vững sự ổn định mà còn biến thách thức thành cơ hội.
PV: Cụ thể, những quyết sách chiến lược đó đã giúp chúng ta kiến tạo môi trường hòa bình và phát triển như thế nào, thưa ông?
Đại sứ Phạm Quang Vinh: Chúng ta không chỉ kiến tạo mà còn làm sâu sắc thêm môi trường chiến lược. Bằng việc củng cố và mở rộng các khuôn khổ quan hệ - từ Đối tác toàn diện đến Chiến lược và Chiến lược toàn diện, Việt Nam đã tạo ra sự đan xen lợi ích bền vững với các nước lớn. Chính mạng lưới đối tác rộng khắp này không chỉ mang lại môi trường hòa bình mà còn mở ra không gian phát triển mới.
Khi bước vào kỷ nguyên mới, Việt Nam tập trung làm mạnh mình lên về chính trị, kinh tế và thể chế. Nội lực mạnh kết hợp với chính sách đối ngoại rộng mở chính là điểm hấp dẫn, thu hút các nguồn lực quốc tế ngay cả trong bối cảnh thế giới phức tạp.
PV: Trong chiến lược bảo vệ Tổ quốc hiện nay, sự phối hợp giữa ba trụ cột: Quốc phòng - An ninh - Ngoại giao đóng vai trò then chốt như thế nào để hiện thực hóa chủ trương "bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa"?
Đại sứ Phạm Quang Vinh: Thế giới hiện đại khiến các nguy cơ về an ninh và kinh tế gắn chặt với nhau. Một vấn đề kinh tế nếu xử lý không khéo có thể trở thành nguy cơ an ninh và ngược lại. Do đó, sự phối hợp giữa ba lực lượng nòng cốt này đã có bước tiến mới.
Chúng ta củng cố nội lực để tăng sức chống chịu trước những cọ xát lợi ích của các nước lớn. Sự ổn định trong nước là tiền đề cho đối ngoại và ngược lại, sự khéo léo trong đối ngoại giúp ngăn ngừa các nguy cơ từ bên ngoài. Đó chính là cách chúng ta bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa hiệu quả nhất.
"4 Không" – thông điệp của lòng tin chiến lược
PV: Có ý kiến cho rằng chính sách quốc phòng "4 Không" là tự trói buộc, nhưng qua lăng kính đối ngoại, ông lại đánh giá đây là cách xây dựng lòng tin. Ông có thể lý giải rõ hơn?
Đại sứ Phạm Quang Vinh: "4 Không" và chủ động hợp tác quốc tế không loại trừ mà bổ sung cho nhau. Bản chất của "4 Không" (không tham gia liên minh quân sự; không liên kết với nước này để chống nước kia; không cho nước ngoài đặt căn cứ quân sự hoặc sử dụng lãnh thổ để chống lại nước khác; không sử dụng vũ lực hoặc đe dọa sử dụng vũ lực) là sự minh bạch.
Chúng ta gửi đi thông điệp: "Tôi muốn hòa bình, hợp tác với tất cả và không đứng về phe này để chống phe kia". Sự minh bạch này là nền tảng của lòng tin chiến lược. Khi các nước lớn cạnh tranh nhau, chính sách này giúp họ hiểu rằng Việt Nam là một đối tác trung thực và ngược lại, họ cũng cần tôn trọng lập trường không chọn bên của Việt Nam.
PV: Thực tế việc hàng loạt cường quốc muốn nâng cấp quan hệ với Việt Nam trong năm qua có phải là minh chứng cho hiệu quả của chính sách này?
Đại sứ Phạm Quang Vinh: Chính xác! Mạng lưới đối tác chiến lược mà chúng ta thiết lập được không chỉ mang tính biểu tượng chính trị. Nó chứng minh rằng các nước thấy được tầm quan trọng và không gian hợp tác thực chất với Việt Nam. Dù các nước lớn có cọ xát, cạnh tranh, nhưng Việt Nam vẫn "chơi" được với tất cả.
Năm 2025, chúng ta không chỉ làm sâu sắc quan hệ với các nước lớn mà còn mở rộng mạnh mẽ sang Trung Đông, Châu Phi và Mỹ Latinh. Đây là sự đa dạng hóa thiết yếu để đảm bảo an ninh kinh tế và chuỗi cung ứng.
Dấu ấn "sức mạnh mềm" và kỷ nguyên vươn mình
PV: Không thể không nhắc đến những người lính mũ nồi xanh Việt Nam. Ông đánh giá thế nào về "văn hóa ngoại giao" của Bộ đội Cụ Hồ khi bước ra thế giới?
Đại sứ Phạm Quang Vinh: Đó là một bản sắc rất riêng. Khi tham gia lực lượng gìn giữ hòa bình LHQ, chúng ta không chỉ hoàn thành xuất sắc các sứ mệnh theo tiêu chuẩn quốc tế mà còn mang đến sự gần gũi, nhân văn. Hình ảnh bộ đội Việt Nam dạy trẻ em học, khám chữa bệnh cho người già, giúp dân làm nông nghiệp... đã tạo nên một "sức mạnh mềm" đặc biệt. Khi người dân bản địa cầm lá cờ đỏ sao vàng vẫy chào, đó không chỉ là tình cảm cá nhân mà là vị thế, là uy tín của quốc gia được nâng cao trong mắt bạn bè quốc tế.
PV: Hướng tới năm 2026, trong bối cảnh công nghệ cao và AI đang thay đổi phương thức phòng thủ, đối ngoại quốc phòng cần tư duy như thế nào về vấn đề tự chủ?
Đại sứ Phạm Quang Vinh: Chúng ta không thể đóng cửa với công nghệ và phải có lộ trình làm chủ. Phụ thuộc hoàn toàn vào công nghệ bên ngoài sẽ tạo ra những "lỗ hổng" an ninh chết người. Do đó, năm 2026 và những năm tiếp theo, từ khóa quan trọng là "tự lực". Hợp tác quốc tế để tiếp cận công nghệ, nhưng đích đến cuối cùng phải là năng lực tự chủ về trang bị và công nghệ quốc phòng.
PV: Nếu chọn 3 từ khóa định hướng cho con tàu Việt Nam trong năm 2026, ông sẽ chọn gì?
Đại sứ Phạm Quang Vinh: Tôi chọn 3 từ: Vị thế - Tự tin - Kiến tạo.
Vị thế: Chúng ta đã có và được thế giới ghi nhận, cần tiếp tục duy trì và phát huy.
Tự tin: Đây là tâm thế cần thiết để bước vào kỷ nguyên vươn mình, hội nhập sâu rộng hơn.
Kiến tạo: Khi thế giới đảo lộn nhiều chuẩn mực, với vị thế và sự tự tin đã có, Việt Nam cần tham gia đóng góp, kiến tạo nên những giá trị mới, hài hòa giữa giá trị phổ quát của nhân loại và bản sắc riêng của dân tộc.
PV: Xin cảm ơn ông!
