Biến nghị quyết thành hành động: Phải bắt đầu từ nhu cầu thực tế
Bạn Võ Minh Đăng, Chủ tịch Hội Sinh viên Trường Đại học Khoa học tự nhiên (Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh), đầy tự hào khi khẳng định về mục tiêu của nhóm: "Từ một chiến dịch tình nguyện, tụi mình muốn chứng minh rằng sinh viên không chỉ là người học về chuyển đổi số, mà hoàn toàn có thể trở thành một lực lượng trực tiếp tham gia quá trình chuyển đổi số, đưa Nghị quyết 57-NQ/TW vào cuộc sống một cách hiệu quả".
Với chiến dịch "Mùa hè số" năm nay, Nghị quyết 57-NQ/TW đã được cụ thể hóa bằng những việc làm, hành động cụ thể, “thực chiến” của các bạn sinh viên Gen Z. Đó là hành trình dùng chuyên môn công nghệ để xây dựng "Thư viện sách nói DAISY" cho người khiếm thị; là những đêm thức trắng số hóa các "địa chỉ đỏ" để biến dữ liệu vật lý thành tài nguyên số; là những ngày bám trụ tại cơ sở để hỗ trợ hàng ngàn trường hợp định danh điện tử, sử dụng dịch vụ công trực tuyến và số hóa hàng ngàn hồ sơ sức khỏe, tài liệu lịch sử.
Ảnh 1: Đội hình "Mùa hè số" của Trường Đại học Khoa học tự nhiên giới thiệu với lãnh đạo thành phố về website số hóa Di sản văn hóa phường Cầu Kiệu
Theo Minh Đăng, trăn trở lớn nhất của nhóm khi xây dựng "Mùa hè số" là làm sao để chiến dịch không chỉ mang tính phong trào – tức là hướng dẫn xong rồi thôi – mà phải tạo ra những công cụ có giá trị sử dụng lâu dài. Từ tư duy đó, các bạn xác định cốt lõi của chuyển đổi số cộng đồng là phải bắt nguồn từ chính nhu cầu thực tế của người dân, chứ không phải từ việc sinh viên đang có sẵn công nghệ gì trong tay.
Thành quả của quá trình cọ xát thực tế đó là sự ra đời của 3 đội hình mang 3 sứ mệnh bổ trợ chặt chẽ cho nhau: "Ánh sáng số" (giải quyết câu chuyện tiếp cận tri thức), "Dấu ấn số" (lưu giữ và lan tỏa giá trị lịch sử - văn hóa) và "Thanh niên số" (hỗ trợ trực tiếp cho con người). Một đội hình tạo ra sản phẩm, một đội hình xây dựng tài nguyên dữ liệu và đội hình còn lại đóng vai trò cầu nối đưa công nghệ đến tận tay người dân.
Từ thư viện sách nói thông minh đến hành trình "hồi sinh" di sản
Đi sâu vào các dự án, Minh Đăng cho biết "Ánh sáng số" đã thiết kế thành công "Thư viện sách nói DAISY" – một nền tảng hỗ trợ người khiếm thị tiếp cận tri thức trực tuyến. Điểm sáng của DAISY không chỉ nằm ở những file âm thanh đơn thuần, mà nền tảng này được thiết kế chuyên biệt, cho phép người dùng điều hướng dễ dàng theo từng chương, mục, trang và đồng bộ hoàn hảo giữa văn bản với âm thanh.
Trong chiến dịch năm nay, "đứa con tinh thần" này tiếp tục được nâng cấp mạnh mẽ: tối ưu hóa giao diện cho smartphone, hỗ trợ phát sách nói trực tiếp trên web và bổ sung thêm hơn 1.200 đầu sách được phân loại thành gần 30 nhóm thể loại với các track âm thanh tiện dụng. "Điểm khó nhất là làm sao để sản phẩm không chỉ mang mác 'đã hoàn thành' mà thực sự phải 'dùng được'", Đăng bộc bạch. Chính vì thế, nhóm liên tục theo dõi các chỉ số từ lượt truy cập, lượt nghe cho đến phản hồi của người dùng để kịp thời tinh chỉnh.
Trong khi đó, đội hình "Dấu ấn số" lại ghi điểm ấn tượng với dự án số hóa Di sản văn hóa phường Cầu Kiệu. Chia sẻ trong một lần giới thiệu dự án với lãnh đạo thành phố, bạn Trần Gia Nghi (thành viên đội hình) tự hào cho biết, website không chỉ cung cấp thông tin tổng quan về di tích mà còn tích hợp thư viện đa phương tiện sinh động, mã QR tra cứu nhanh và hệ thống quản lý để địa phương dễ dàng cập nhật dữ liệu sau này.
Để cho ra đời sản phẩm này, các "kỹ sư tin học tương lai" đã phải đóng vai những nhà khảo sát thực thụ: trực tiếp xuống di tích thu thập hình ảnh, đối chiếu tài liệu lịch sử cùng chính quyền địa phương, rồi mới bắt tay vào thiết kế giao diện, lập trình và kiểm thử. Chỉ trong mùa hè này, nhóm đã triển khai tại 5 địa điểm di tích.
"Dấu ấn số không chỉ là đem tài liệu đi scan rồi up lên mạng, mà là biến dữ liệu lịch sử thành một tài nguyên số để tra cứu và trải nghiệm. Những di tích trước đây chỉ nằm ở một địa điểm vật lý, nay đã có thêm một 'đời sống' mới trên không gian số, trở thành điểm đến để người dân và người trẻ tìm hiểu văn hóa," Minh Đăng khẳng định.
Ảnh 2: Đội hình “Thanh niên số” hướng dẫn người dân sử dụng các ứng dụng số
“Thanh niên số” – những đại sứ công nghệ Gen Z
Nếu "Ánh sáng số" và "Dấu ấn số" tập trung vào việc tạo ra sản phẩm, thì "Thanh niên số" chính là những chiến binh trực tiếp bước vào cộng đồng để kiểm chứng xem những sản phẩm, nền tảng và dịch vụ số đó thực sự được người dân sử dụng như thế nào. Các hoạt động của "Thanh niên số" được triển khai đa dạng: từ hỗ trợ định danh điện tử, căn cước công dân, nộp hồ sơ trực tuyến trên Cổng dịch vụ công quốc gia; hướng dẫn sử dụng các ứng dụng số; hỗ trợ chuyển đổi số hành chính Đảng; số hóa dữ liệu y tế; cho đến việc phổ cập kỹ năng số và tổ chức các buổi trải nghiệm công nghệ xu hướng như AI, VR, an toàn số….
Sự nhiệt huyết này đã thực sự gỡ rối cho nhiều người lớn tuổi. Bà Tăng Ngọc Mai (77 tuổi, ngụ P.Cầu Kiệu), một người từng không biết gì về công nghệ, đã hào hứng chia sẻ sau khi được sinh viên hướng dẫn: "Các bạn trẻ rất nhiệt tình, hỗ trợ tôi cài đặt và sử dụng các ứng dụng số thiết yếu. Mấy ứng dụng số này rất hữu ích, nhưng nếu không có các bạn thanh niên hỗ trợ cài và hướng dẫn thì chúng tôi không biết phải làm sao. Thật sự cảm ơn các bạn".
Nhìn nhận về những nỗ lực này, anh Nguyễn Đức Trung, Ủy viên Ban Thường vụ Thành đoàn, Phó Chủ tịch Hội Sinh viên Việt Nam Thành phố Hồ Chí Minh, phụ trách hoạt động của đội hình "Mùa hè số" Thành phố Hồ Chí Minh đánh giá: "Qua thực tiễn triển khai đội hình của Trường Đại học Khoa học tự nhiên, chúng tôi đánh giá đơn vị đã từng bước khẳng định tính chuyên môn, tính thực tiễn và khả năng tạo lập giá trị xã hội, qua đó đóng góp thiết thực vào công tác chuyển đổi số và phát huy nguồn lực tri thức trẻ của thành phố. Cách tiếp cận này phù hợp với yêu cầu đổi mới nội dung, phương thức tổ chức các hoạt động tình nguyện hiện nay; đồng thời phát huy hiệu quả thế mạnh chuyên môn, năng lực công nghệ và tinh thần sáng tạo của sinh viên trường".
Anh Trung cũng nhấn mạnh, mô hình này đã bước đầu phát huy rõ nét vai trò của sinh viên như một nguồn lực tri thức trẻ tham gia trực tiếp vào hệ sinh thái chuyển đổi số tại cơ sở. Sinh viên không chỉ đảm nhiệm vai trò hỗ trợ người dân tiếp cận công nghệ và dịch vụ số, mà còn từng bước tham gia vào các khâu nghiên cứu, phát triển sản phẩm, số hóa dữ liệu, thử nghiệm giải pháp và hoàn thiện sản phẩm trên cơ sở phản hồi từ thực tiễn. Mô hình này tạo ra sự kết nối 2 chiều: địa phương cung cấp bài toán thực tế, nhà trường và sinh viên cung cấp nguồn lực chuyên môn; kết quả triển khai sẽ tiếp tục tạo ra dữ liệu, kinh nghiệm và giải pháp để phục vụ trở lại cộng đồng. Đây là hướng tiếp cận có ý nghĩa trong việc phát huy trí tuệ người trẻ, nâng cao chất lượng hoạt động tình nguyện chuyên môn và tăng cường sự tham gia của sinh viên vào quá trình chuyển đổi số của thành phố.
Khép lại chiến dịch, thế hệ thanh niên số đã rút ra một bài học thực tế: Một sản phẩm số dù có tốt đến đâu cũng không thể tạo ra giá trị nếu người dân thiếu thiết bị, không có internet hoặc điều kiện kết nối. Từ rào cản đó, Minh Đăng tiết lộ về định hướng lâu dài, nhóm mong muốn nghiên cứu và xây dựng các điểm truy cập số tại những không gian cộng đồng, trường học, thư viện, thiết chế văn hóa và các khu vực công cộng phù hợp. Mục tiêu cuối cùng là kết nối trọn vẹn người dân với các sản phẩm, dữ liệu và dịch vụ số, đảm bảo không ai bị bỏ lại phía sau.
Nguồn: Báo Thanh niên
