Khắc ghi lời Bác, thắm tô truyền thống “Uống nước nhớ nguồn”

Cứ mỗi độ tháng 7 về, cả dân tộc ta lại hướng về, tri ân các anh hùng, liệt sĩ, thương binh, bệnh binh, người có công với cách mạng, những người đã góp phần làm cho đất nước ta “nở hoa độc lập, kết trái tự do”

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn khẳng định công lao to lớn và dành sự quan tâm đặc biệt đến thương binh, bệnh binh, gia đình liệt sĩ. Cách mạng Tháng Tám thành công, dù bộn bề với bao công việc của người đứng đầu đất nước, nhất là trong cảnh thù trong, giặc ngoài “nghìn cân treo sợi tóc”, nhưng Hồ Chí Minh đã luôn nghĩ đến công ơn của các thương binh, liệt sĩ. Trong Thông báo về việc nhận con các liệt sĩ làm con nuôi, đăng trên báo “Cứu quốc” ngày 7/11/1946, Người viết: “Vì muốn thay mặt Tổ quốc, toàn thể đồng bào và Chính phủ cảm ơn những chiến sĩ đã hy sinh tính mệnh cho nền Tự do, Độc lập và Thống nhất của nước nhà, hoặc trong thời kỳ cách mệnh, hoặc trong thời kỳ kháng chiến. Tôi gửi lời chào thân ái cho gia đình các liệt sĩ đó, và tôi nhận con các liệt sĩ làm con nuôi của tôi”[1].

1. Ngày 16/2/1947, Hồ Chủ tịch đã ký Sắc lệnh số 20/SL về chế độ hưu bổng, thương tật và tiền tuất cho thân nhân tử sĩ. Đây là văn bản đầu tiên của Nhà nước ta về chế độ chính sách đối với thương binh và gia đình liệt sĩ. Đến tháng 6/1947, Người đề nghị Chính phủ chọn một ngày nào đó trong năm làm Ngày Thương binh toàn quốc để đồng bào có dịp tỏ lòng kính trọng, yêu mến thương binh. Thực hiện chỉ thị của Người, một hội nghị đã họp ở Thái Nguyên và nhất trí lấy ngày 27/7 hằng năm làm Ngày Thương binh toàn quốc (năm 1955 được đổi tên thành Ngày Thương binh, liệt sĩ) và tổ chức ngay lần đầu trong năm 1947.

Ghi nhận và đánh giá cao sự hy sinh và cống hiến to lớn của các thương binh, liệt sĩ, Người khẳng định: “Khi nạn ngoại xâm ào ạt đến, nó đến như một trận lụt to. Nó đe dọa tràn ngập cả non sông Tổ quốc. Nó đe dọa cuốn trôi cả tính mệnh tài sản, chìm đắm cả bố, mẹ, vợ, con, dân ta. Trước cơn nguy hiểm ấy, số đông thanh niên yêu quý của nước ta dũng cảm xông ra mặt trận. Họ quyết đem xương máu của họ đắp thành một bức tường đồng, một con đê vững, để ngăn cản nạn ngoại xâm tràn ngập Tổ quốc, làm hại đồng bào. Họ quyết hy sinh tính mệnh họ, để giữ gìn tính mệnh của đồng bào. Họ hy sinh gia đình và tài sản họ, để bảo vệ gia đình và tài sản của đồng bào. Họ quyết liều chết chống địch, để cho Tổ quốc và đồng bào sống. Họ là những chiến sĩ anh dũng của ta”[2]. Trong buổi lễ kỷ niệm 30 năm Ngày thành lập Đảng, Người nhấn mạnh: “Máu đào của các liệt sĩ ấy đã làm cho lá cờ cách mạng thêm đỏ chói. Sự hy sinh anh dũng của các liệt sĩ đã chuẩn bị cho đất nước ta nở hoa độc lập, kết quả tự do. Nhân dân ta đời đời ghi nhớ công ơn các liệt sĩ”[3].

Theo Người, công tác thương binh, liệt sỹ là một hình thức xây dựng tượng đài kỷ niệm trong lòng dân chúng. Các thế hệ phải ghi nhớ công ơn, những chiến công hiển hách của những người con ưu tú đã ngã xuống vì độc lập, tự do của Tổ quốc, vì hạnh phúc của nhân dân.

Ngày 17/7/1947, Người viết thư gửi Ban Thường trực của Ban Tổ chức Ngày thương binh toàn quốc, nhấn mạnh ý nghĩa cao quý của sự hy sinh ấy: “khi Tổ quốc lâm nguy, giang sơn, sự nghiệp, mồ mả, đền chùa, nhà thờ của tổ tiên ta bị uy hiếp, cha mẹ, anh em, vợ con, thân thích, họ hàng ta bị đe dọa. Của cải, ruộng nương, nhà cửa, ao vườn, làng mạc ta bị nguy ngập. Ai là người xung phong trước hết để chống cự quân thù, để giữ gìn đất nước cho chúng ta. Đó là những chiến sĩ mà nay một số thành ra thương binh. Thương binh là những người đã hy sinh gia đình, hy sinh xương máu để bảo vệ Tổ quốc, bảo vệ đồng bào. Vì lợi ích của Tổ quốc, của đồng bào, mà các đồng chí chịu ốm yếu, què quặt. Vì vậy Tổ quốc, đồng bào phải biết ơn, phải giúp đỡ những người con anh dũng ấy”[4].

Chủ tịch Hồ Chí Minh dâng hương tại Tượng đài liệt sĩ tại Hà Nội, ngày 31/12/1954 (Ảnh tư liệu)

2. Thực hiện lời căn dặn của Chủ tịch Hồ Chí Minh đối với công tác thương binh, liệt sỹ, người có công với cách mạng, 79 năm qua, Đảng, Nhà nước và Nhân dân ta luôn phát huy truyền thống “Uống nước, nhớ nguồn”, tiến hành các hoạt động “đền ơn, đáp nghĩa”, tri ân những thế hệ cha, anh đã chiến đấu, hy sinh vì độc lập của dân tộc. Theo thống kê sơ bộ, cả nước có tổng cộng 1.146.250 liệt sĩ, trong đó 191.605 người hy sinh trong kháng chiến chống Pháp, 849.018 người hy sinh trong kháng chiến chống Mỹ, và 105.627 người nằm xuống trong các chiến dịch khác bảo vệ Tổ quốc (như chiến tranh biên giới Tây Nam, chiến tranh biên giới phía Bắc, cuộc chiến bảo vệ chủ quyền biển đảo…). Ngoài ra, còn hơn 200.000 hài cốt liệt sĩ vẫn chưa được tìm thấy trên các chiến trường Việt Nam, Lào, Campuchia...Cả nước có gần 800.000 thương binh và người được hưởng chính sách thương binh. Hơn 300.000 hài cốt liệt sĩ chưa xác định được danh tính, tên tuổi, quê quán, đơn vị. Hơn 300.000 người hoạt động kháng chiến và có con đẻ bị nhiễm chất độc da cam dioxin; gần 800.000 thương binh và người hưởng chính sách thương binh trên cả nước. Quảng Nam là tỉnh có nhiều liệt sĩ nhất với 65.000 người hy sinh trong các cuộc chiến tranh. Ngoài ra tỉnh Quảng Nam còn có hơn 30.000 thương binh. Đến tháng 7/2022, cả nước hiện có hơn 3.200 nghĩa trang liệt sĩ và hơn 3.000 công trình ghi công liệt sĩ. Khắp 63 tỉnh, thành phố, địa phương nào cũng có nghĩa trang liệt sĩ. Các nghĩa trang liệt sĩ cấp Quốc gia nổi tiếng: Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Vị Xuyên (Hà Giang); Nghĩa trang Liệt sĩ Điện Biên Phủ (Điện Biên); Nghĩa trang Mai Dịch (Thủ đô Hà Nội); Nghĩa trang Quốc tế Việt – Lào (Anh Sơn, Nghệ An); Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Trường Sơn (Quảng Trị); Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Đường 9 (Đông Hà, Quảng Trị); Nghĩa trang Liệt sĩ Thành phố Hồ Chí Minh; Nghĩa trang Liệt sĩ Hàng Dương (Côn Đảo, Bà Rịa - Vũng Tàu). Có 9.000.000 người có công trên cả nước; trên 127.000 Bà mẹ Việt Nam anh hùng có chồng, con hy sinh trong các cuộc chiến tranh bảo vệ Tổ quốc. Gần 13.000 Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân và Anh hùng Lao động; 111.000 người hoạt động cách mạng, người tham gia kháng chiến bị địch bắt giam, tù đày trong các nhà tù nổi tiếng như Hỏa Lò, Sơn La, Lao Bảo, Côn Đảo, Phú Quốc[5]…

Chủ tịch Hồ Chí Minh chụp ảnh với đại biểu thương binh quân đội và quân nhân phục viên sau buổi gặp tại Phủ Chủ tịch, ngày 29/01/1957 (Ảnh tư liệu)

Đảng và Nhà nước đã luôn quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo làm tốt công tác đền ơn, đáp nghĩa đối với thương binh, liệt sĩ và người có công với cách mạng. Sáng 24/7/2025, tại Hà Nội, Tổng Bí thư Tô Lâm dự và phát biểu tại Hội nghị “Gặp mặt người có công, nhân chứng lịch sử”, khẳng định quan điểm nhất quán của Đảng và Nhà nước là: "Người có công với cách mạng là tài sản quý báu của dân tộc", là biểu tượng thiêng liêng của lòng yêu nước và đạo lý Việt Nam. Công tác "Đền ơn đáp nghĩa", "Uống nước nhớ nguồn" không chỉ là một chính sách lớn, mà còn là mệnh lệnh từ trái tim, trách nhiệm chính trị, đạo lý của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội”[6].

Đến nay, đã có hơn 9,2 triệu người có công được hưởng các chế độ, chính sách ưu đãi. Đời sống vật chất và tinh thần của người có công và thân nhân đã được cải thiện. Ngoài chế độ trợ cấp, phụ cấp, Đảng và Nhà nước ta còn chăm lo người có công bằng các chính sách cụ thể, như chăm sóc sức khỏe, ưu tiên giao đất sản xuất, hỗ trợ cải thiện về nhà ở, đất ở, các chương trình dạy nghề, tạo việc làm; thực hiện chính sách về giáo dục, đào tạo. Hơn 7.000 hồ sơ tồn đọng đã được giải quyết cơ bản, trong đó có hơn 2.400 liệt sĩ và hơn 2.700 thương binh, người hưởng chính sách như thương binh được Nhà nước công nhận.

Riêng 6 tháng đầu năm 2025, Bộ Nội vụ đã trình Thủ tướng Chính phủ cấp, trao thêm 325 Bằng Tổ quốc ghi công. Đặc biệt, ngay trong những ngày tháng Bảy lịch sử này, chúng ta đã hoàn thành 100% việc xây dựng, sửa chữa nhà ở cho người có công với cách mạng (khoảng 34.000 căn nhà, sớm hơn 3 tháng so kế hoạch đề ra).

Công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ được đẩy mạnh với quyết tâm cao, hàng nghìn hài cốt liệt sĩ đã được tìm thấy và quy tập về các nghĩa trang. Khoảng 3.000 nghĩa trang và 4.000 công trình ghi công liệt sĩ trên cả nước luôn được đầu tư xây dựng, tu bổ khang trang, trở thành những địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống. Công tác xác định danh tính liệt sĩ còn thiếu thông tin, đặc biệt với sự hỗ trợ của công nghệ giám định ADN, đã đạt được những kết quả tích cực ban đầu.

Ngày 22/3/2026, Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà đã ký ban hành Quyết định số 27/QĐ-BCĐQG của Ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, ban hành Kế hoạch tổ chức phát động "Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ"; hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947 - 27/7/2027).

Chiều 17/7/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã đến thăm, động viên và phát biểu động viên các lực lượng đang ngày đêm thực hiện nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại Công viên Lê Thị Riêng. Tổng Bí thư Tô Lâm ghi nhận những công lao to lớn của những anh hùng liệt sỹ đã anh dũng chiến đấu, hy sinh vì sự nghiệp giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước trong mùa xuân năm 1968: “Các đồng chí là những ngọn gió làm nên bão táp cách mạng Việt Nam, là thành tố làm nên dáng đứng Việt Nam, xây nên Thành đồng Tổ quốc. Suốt 58 năm qua, các anh, các chị - những chiến sĩ giải phóng quân, biệt động thành, những người hoạt động cách mạng kiên trung - vẫn lặng lẽ yên nghỉ trong lòng đất mẹ Sài Gòn. Các anh, các chị không kịp nhìn thấy ngày đất nước hoàn toàn thống nhất, nhưng chính sự hy sinh của các anh, các chị đã làm nên ngày thống nhất; các đồng chí không kịp chứng kiến một Việt Nam hòa bình, thống nhất, phát triển và hội nhập, nhưng chính cuộc đời của các anh, các chị đã góp phần mở ra tương lai tươi sáng cho dân tộc Việt Nam”[7].

Đối với Đảng, Nhà nước và Nhân dân Việt Nam, tìm kiếm, quy tập, xác định danh tính các liệt sĩ là trách nhiệm thiêng liêng trước Tổ quốc, trước Nhân dân; là lương tri, nguyện vọng của mỗi người Việt Nam. Nhân dân ta, Đảng ta không bao giờ quên những người đã hy sinh vì đất nước, vì dân tộc, đó là đạo lý và truyền thống văn hóa Việt Nam.

Các anh hùng liệt sỹ đã viết nên bản “Thiên hùng ca bất tử”, máu xương của các anh hùng liệt sỹ đã “nở hoa độc lập”, “kết trái tự do”. Trong hân hoan chiến thắng ngày hôm nay, khắc ghi lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đảng ta, nhân dân ta, luôn đời đời ghi nhớ, tri ân các anh hùng liệt sỹ, tiếp tục lãnh đạo đất nước tiến vào kỷ nguyên mới, kỷ nguyên phồn vinh, hạnh phúc.