Những bài học về quản trị từ phong trào Con gián tại Ấn Độ

Ảnh hưởng chính trị từ sự bất mãn của sinh viên

Hành vi bất đồng chính kiến ​​và bạo động của sinh viên từ lâu đã được xem là những chỉ báo cho sự căng thẳng xã hội ở Ấn Độ hiện nay. Trong thập niên vừa qua, thủ đô New Delhi đã ít nhất ba lần trở thành tâm điểm của các cuộc biểu tình sinh viên. Lần thứ nhất là cuộc biểu tình của sinh viên đại học Jawaharlal Nehru (JNU) năm 2016 với yêu sách chống các biểu hiện phân biệt giai cấp. Lần thứ hai là cuộc bạo loạn năm 2019 xuất phát từ việc tăng lệ phí ký túc xá của Đại học JNU. Và lần thứ ba là cuộc biểu tình của phong trào “Con gián”, mùa hè năm 2026, đã chuyển hóa thành hoạt động quy mô lớn, có tổ chức của Đảng Nhân dân Con gián (CJP), có khả năng phát triển thành lực lượng chính trị có ảnh hưởng lâu dài trên chính trường Ấn Độ.

Đặc điểm nổi bật của phong trào Con gián là việc thực thi có chủ đích các nguyên tắc truyền thông chiến lược. Abhijeet Dipke, người sáng lập Đảng CJP, có bằng đại học báo chí truyền thông, và bằng thạc sĩ khoa học Quan hệ công chúng. Chương trình giảng dạy về quan hệ công chúng tại nhiều trường đại học tập trung vào một số học phần như: Lập kế hoạch truyền thông chiến lược, Chiến dịch truyền thông chính trị, Truyền thông vì sự thay đổi xã hội. Những học phần này trang bị cho người học năng lực nghiên cứu công chúng mục tiêu, tối ưu hóa kênh truyền thông, sử dụng truyền thông số, xây dựng hình ảnh, kiểm soát dư luận, tác động hành vi bầu cử, mang lại lợi ích cho nhóm yếm thế. Trong bối cảnh này, cuộc cách mạng Con gián có thể được hiểu như bài tập thực hành, ứng dụng các nội dung đã học trong chương trình đào tạo vào đời thực. Các nguyên tắc nền tảng được sử dụng trong quản lý danh tiếng và định vị thương hiệu đã được điều chỉnh để huy động lực lượng thanh niên. CJP đã bổ nhiệm người phát ngôn được đào tạo bài bản, có thông điệp đồng nhất, có hệ thống xuyên suốt.

Việc CJP tự nhận là “Đảng dành cho người lười và thất nghiệp” thể hiện đảng đã thấu hiểu đặc điểm (insight) của giới trẻ Ấn Độ. Về mặt nhân khẩu học, Ấn Độ có dân số đông nhất thế giới, trong đó có khoảng 65% dân số trẻ dưới 35 tuổi[1]. Đây là nhóm cử tri khổng lồ quyết định thành bại của các đảng phái trong bầu cử. Mặc dù tăng trưởng kinh tế vĩ mô bền vững, nhưng Ấn Độ vẫn còn vô vàn thách thức trong việc tạo việc làm cho thanh niên. Tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên Ấn Độ trước Covid-19 lên tới khoảng 18%[2]. Tình trạng lao động phi chính thức vẫn còn phổ biến. Việc lộ đề thi đánh giá năng lực vào các trường đại học y khoa vào tháng 5/2026 là giọt nước tràn ly, chuyển hóa sự bất mãn của giới trẻ thành phong trào chính trị.

Truyền thông dùng reel và meme

Sau những căng thẳng ở vùng biên giới giữa Ấn Độ và Trung Quốc vào tháng 6 năm 2020, để xóa bỏ những lo ngại về an ninh quốc gia, chính phủ Ấn Độ đã cấm hơn 200 ứng dụng (app) của Trung Quốc, bao gồm TikTok, WeChat. Khoảng trống ứng dụng video ngắn nhanh chóng được đáp ứng bởi các nền tảng của Mỹ, như Instagram Reels và YouTube Shorts. Trong đó, tính năng video ngắn Instagram Reels trở thành diễn đàn cho văn hóa giới trẻ ở Ấn Độ. Đảng CJP đã tận dụng hiệu quả tính năng này. Rất nhiều các tài khoản của CJP được mở trên nền tảng Instagram, với hàng loạt video ngắn tự quay bằng điện thoại di động, thu hút lượt tương tác lớn.

Một nét mới của phong trào biểu tình của CJP là sử dụng truyền thông bằng ảnh meme. Ảnh meme gồm hình ảnh dạng hoạt hình, hình vẽ, biểu tượng icon, hoặc ảnh châm biếm, cộng với một số câu chữ viết theo ngôn ngữ giới trẻ. Không còn kiểu phát tờ rơi truyền thống, thanh niên đã sử dụng nghệ thuật đồ họa động và cách hành văn châm biếm để tạo ra những bình luận nhanh, dễ lan truyền, dễ tiếp cận. Ảnh meme còn có khả năng vượt qua các rào cản chặn kỹ thuật, do các từ khóa dùng để chặn được thể hiện bằng hình vẽ chứ không phải dạng text, làm phức tạp thêm cho quy trình kiểm duyệt thông thường.

Trước sự thay đổi trong kỹ thuật truyền thông của phong trào Con gián, chính phủ Ấn Độ có sự điều chỉnh nhanh chóng và có hiệu quả. Thủ tướng Narendra Modi đã tương tác trực tiếp với giới trẻ bằng cách áp dụng các định dạng video ngắn trên Instagram. Trong lần đầu tiên tự quay video livestream nói chuyện với giới trẻ, do chưa có kinh nghiệm, Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi đã để điện thoại quá gần khuôn mặt, dẫn đến bố cục hình ảnh bị méo mó. Trong phiên livestream sau, ông đã khắc phục những lỗi kỹ thuật này. Thủ tướng Modi đã yêu cầu quan chức chính phủ sử dụng hình thức truyền thông video ngắn trên mạng xã hội để nói chuyện với thanh niên biểu tình, thay cho các hình thức giao tiếp truyền thống thiên về sử dụng văn bản. Sự thay đổi này nhấn mạnh sự cần thiết ngày càng tăng của việc truyền thông nhà nước phải phù hợp với thói quen tiêu thụ phương tiện truyền thông kỹ thuật số hiện đại.

Cơ hội chính trị

Đảng Quốc đại Ấn Độ cũng như Liên minh phát triển toàn diện quốc gia Ấn Độ (khối I.N.D.I.A.) đã tham gia biểu tình cùng Đảng CJP ở giai đoạn cuối của phong trào, và đòi các lãnh đạo điều hành của Đảng cầm quyền BJP từ nhiệm. Ông Dharmendra Pradhan, Bộ trưởng Giáo dục Ấn Độ, đã từ chức để các thế lực chính trị chống nhà nước không lợi dụng làm tình hình thêm căng thẳng. Vị Bộ trưởng này từng là người xây dựng chương trình giáo dục quốc gia mới của Ấn Độ (NEP 2020), nhằm hiện đại hóa hệ thống giáo dục của Ấn Độ, chú trọng đào tạo tay nghề và nâng cao chất lượng quản trị đại học. Sự từ nhiệm của lãnh đạo chủ chốt chắc chắn sẽ gây ra nhiều bất ổn trong thực thi cải cách NEP 2020, nhưng mang lại sự hòa hoãn tạm thời ngăn chặn làn sóng biểu tình của thanh thiếu niên.

Sự bất mãn của giới trẻ ở Ấn Độ nói riêng, và ở một số quốc gia Nam Á nói chung (như Nepan, Băng-la-đét) đều đã dẫn tới nhiều thay đổi căn bản trong cục diện chính trị của mỗi nước trong thời gian một hai năm trở lại đây. Tại Ấn Độ, với sự lớn mạnh từng ngày của đảng chính trị mới CJP, có đầy đủ cương lĩnh, có tổ chức và kỹ thuật truyền thông rất hiệu quả, rất có thể phát triển thành một chính đảng có khả năng cạnh tranh, hoặc có thể liên minh với các đảng phái khác, để trở thành lực lượng chính trị có sức mạnh đáng kể trong những kỳ bầu cử sắp tới.

Bài học và khuyến nghị chính sách

Phong trào Con gián ở Ấn Độ để lại kinh nghiệm thiết thực cho quản trị, truyền thông và ổn định thể chế ở Việt Nam, nhất là trong bối cảnh Việt Nam chuyển đổi số và thế hệ trẻ sử dụng thành thạo các nền tảng truyền thông xã hội. Có thể rút ra một số bài học và khuyến nghị sau.

Thứ nhất, hiện đại hóa truyền thông trên mạng xã hội. Truyền thông trên mạng xã hội của giới trẻ hiện nay đã không còn dùng nhiều văn bản dạng chữ viết, bản tin dài, chương trình phát thanh, truyền hình thông thường. Các cơ quan truyền thông nhà nước cần sử dụng nội dung video ngắn (ví dụ: TikTok, Facebook Reels, YouTube Shorts) và tương tác trực tiếp (livestream) với công chúng trẻ.

Thứ hai, kiểm soát tốt các cuộc tụ tập đông người nơi công cộng. Phong trào Con gián đã cho thấy thời gian từ tập hợp lực lượng trên mạng xã hội chuyển hóa thành cuộc tập hợp trên đường phố diễn ra chớp nhoáng. Khuyến nghị các cơ quan quản lý cần tăng cường khung giám sát sự huy động từ kỹ thuật số sang thực tế, theo dõi sự gia tăng đột biến của những lời kêu gọi trên mạng nhằm tổ chức hoạt động tập trung. Ấn Độ dành riêng khu vực đài quan sát thiên văn Mantar Jantar, gần tòa nhà Quốc hội, làm nơi cho phép biểu tình hợp pháp, tránh xa khu tưởng niệm Cổng Ấn Độ. Đây là một bài học về lựa chọn không gian công cộng có kiểm soát cho các sự kiện đông người. Việc Ấn Độ thiết lập các tòa án lưu động trên phố xét xử nhanh cũng là một cách làm hợp hiến để kiểm soát đám đông quá khích.

Thứ ba, củng cố giáo dục tư tưởng chính trị trong giáo dục đại học. Người sáng lập Đảng CJP đã chứng minh kỹ năng truyền thông chiến lược và quan hệ công chúng được sử dụng để tổ chức phong trào chính trị. Do đó, việc giảng dạy kỹ thuật truyền thông cần đi đôi với giáo dục tư tưởng chính trị, hướng người học tới thực thi trách nhiệm công dân, trách nhiệm đạo đức trong hoạt động báo chí, truyền thông, đảm bảo an ninh, ổn định xã hội và hỗ trợ các mục tiêu phát triển quốc gia.

Cuộc cách mạng Con gián của Đảng Nhân dân Con gián (CJP) ở Ấn Độ không phải trò đùa bột phát của thanh thiếu niên mà đã lớn mạnh thành hoạt động chính trị nghiêm túc của giới trẻ nước này. Quan sát cách chính phủ Ấn Độ, nền dân chủ có quy mô lớn nhất thế giới, ứng phó với phong trào cách mạng của thanh thiếu niên, sẽ mang lại bài học cho quản trị của các quốc gia đang có những vấn đề xã hội tương tự như Ấn Độ. Đối với các quốc gia có dân số trẻ, đang trong quá trình chuyển đổi số nhanh, cần liên tục bắt kịp xu hướng và phương thức truyền thông cho giới trẻ, duy trì giám sát đối với phương thức huy động tập hợp lực lượng từ mạng xã hội tới đường phố, và đảm bảo rằng, giáo dục đào tạo phải phát triển cả năng lực chuyên môn lẫn trách nhiệm công dân cho học sinh, sinh viên.