Trước thềm Đại hội lần thứ XIV, Bộ Chính trị khóa XIII đã ban hành Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 07/01/2026 về phát triển văn hóa Việt Nam, định hướng con đường vận động của nền văn hóa nước nhà trong bối cảnh mới. Để cụ thể hóa chủ trương của Đảng và đưa nghị quyết vào cuộc sống, Quốc hội, Chính phủ cùng các cơ quan, ban ngành, địa phương đã có những hành động quyết liệt nhằm khơi thông điểm nghẽn về thể chế, chính sách, bố trí nguồn lực tương xứng để văn hóa thực sự trở thành hệ điều tiết, động lực to lớn cho sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước trong kỷ nguyên mới.

Nghị quyết số 80-NQ/TW định hướng sự phát triển văn hóa Việt Nam trong kỷ nguyên phát triển mới. Ảnh minh họa: nhandan.vn

Thành lập Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển văn hóa Việt Nam

Ngay sau khi Nghị quyết số 80-NQ/TW được ban hành, Ban Chấp hành Trung ương Đảng quyết định thành lập Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển văn hóa Việt Nam thông qua Quyết định số 07-QĐ/TW ngày 25/02/2026. Việc thành lập Ban Chỉ đạo mang ý nghĩa quan trọng nhằm quán triệt tinh thần của Đảng, nắm bắt kịp thời thực tiễn với những vấn đề mới phức tạp nảy sinh, từ đó đưa ra các giải pháp kịp thời tháo gỡ điểm nghẽn về thể chế, cơ chế thúc đẩy văn hóa cất cánh. Cùng với đó, Bộ Chính trị đã ban hành Quy định số 08-QĐ/TW ngày 02/3/2026 quy định rõ chức năng, nhiệm vụ của Ban Chỉ đạo là chịu trách nhiệm trước Bộ Chính trị, Ban Bí thư trong việc lãnh đạo, chỉ đạo, tổ chức thực hiện nhiệm vụ phát triển văn hóa Việt Nam.

Về mặt nhiệm vụ, Ban Chỉ đạo có trách nhiệm nghiên cứu, đề xuất định hướng xây dựng pháp luật, cơ chế, chính sách về văn hóa, đồng thời chỉ đạo điều phối chiến lược, liên kết nguồn lực và đôn đốc các cấp ủy thực hiện nghị quyết. Đặc biệt, Ban Chỉ đạo sẽ trực tiếp kiểm tra, giám sát và xử lý nghiêm các tổ chức đảng, đảng viên có hành vi trì hoãn, cản trở, hoặc không thực hiện phòng chống tham nhũng, lãng phí, lợi ích nhóm trong công tác phát triển văn hóa. Quy định này cũng trao quyền cho Ban Chỉ đạo yêu cầu các tỉnh ủy, thành ủy, cơ quan, đơn vị liên quan báo cáo công tác và tiến hành thanh tra, kiểm tra việc thực hiện các chủ trương, giải pháp về phát triển văn hóa Việt Nam.

Tổ chức Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết

Vào ngày 25/2/2026, Ban Bí thư Trung ương Đảng tổ chức Hội nghị toàn quốc quán triệt Nghị quyết số 80-NQ/TW bằng hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến tới 27.284 điểm cầu trên cả nước với sự tham dự của hơn 2 triệu đại biểu. Phát biểu tại Hội nghị, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh vai trò nền tảng tinh thần của văn hóa, khẳng định văn hóa không chỉ đồng hành với phát triển mà phải đứng ở vị trí dẫn đường, định hình chất lượng con người và quốc gia. Tổng Bí thư đúc kết sâu sắc rằng, nếu kinh tế quyết định năng lực đi nhanh, thì văn hóa quyết định khả năng đi xa; kinh tế tạo ra của cải vật chất, còn văn hóa tạo ra bản lĩnh, kỷ luật và niềm tin để đất nước vượt qua thử thách.

Chỉ ra những thách thức hiện tại, Tổng Bí thư nhận định nguy cơ lớn nhất không chỉ là thiếu nguồn lực mà là sự xói mòn hệ giá trị, sự lệch chuẩn hành vi và sự tấn công của các yếu tố độc hại trên không gian mạng. Nếu không kịp thời chấn hưng văn hóa, con người có thể giàu lên nhưng sẽ nghèo đi về chuẩn mực, lòng tự trọng và trách nhiệm công dân. Để giải quyết bài toán này, Tổng Bí thư yêu cầu tập trung vào 05 nhiệm vụ trọng tâm: lan tỏa hệ giá trị quốc gia, coi xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh là nền tảng, lấy giáo dục con người làm trục xuyên suốt, phát triển công nghiệp văn hóa thành sức mạnh mềm, và đặc biệt chú trọng xây dựng văn hóa trong hệ thống chính trị để làm gốc rễ cho niềm tin xã hội.

Xây dựng, ban hành chương trình hành động

Nhằm đưa nghị quyết vào cuộc sống, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 30/NQ-CP ngày 24/2/2026 về Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW. Mục tiêu của chương trình là tổ chức thể chế hóa đầy đủ các quan điểm của Đảng, hướng tới mốc kỷ niệm 100 năm thành lập Đảng và 100 năm thành lập nước, đồng thời hình thành nền văn hóa xứng tầm một quốc gia phát triển. Để cụ thể hóa mục tiêu này, Chính phủ đề ra 08 nhiệm vụ trọng tâm cần triển khai đồng bộ.

Các nhiệm vụ trọng điểm bao gồm việc đổi mới mạnh mẽ tư duy về phát triển văn hóa, hoàn thiện thể chế tạo đột phá chiến lược, chú trọng phát triển con người Việt Nam toàn diện, và đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý văn hóa. Bên cạnh đó, Chính phủ chỉ đạo xây dựng hệ sinh thái văn hóa lấy doanh nghiệp làm động lực và người dân làm trung tâm, thúc đẩy các ngành công nghiệp văn hóa gắn với thương hiệu quốc gia và du lịch. Chương trình cũng yêu cầu tập trung phát triển hạ tầng, nhân lực văn hóa và chủ động hội nhập quốc tế để gia tăng sức mạnh mềm quốc gia. Tiếp nối định hướng này, ngày 05/4/2026, Chính phủ đã ký ban hành Nghị quyết số 90/NQ-CP về dự thảo Nghị quyết của Quốc hội nhằm tạo căn cứ pháp lý đột phá để thúc đẩy văn hóa cất cánh.

Xây dựng cơ chế, chính sách đột phá phát triển văn hóa Việt Nam

Tại Phiên họp toàn thể lần thứ nhất của Ủy ban Văn hóa và Xã hội Quốc hội khóa XVI vào ngày 07/4/2026, Dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đột phá phát triển văn hóa đã được đưa ra thảo luận, thể hiện sự vào cuộc quyết liệt của cơ quan lập pháp nhằm tạo hành lang pháp lý thông thoáng. Dự thảo tập trung vào các chính sách ưu đãi đầu tư, khai thác thiết chế văn hóa, đảm bảo nguồn lực, đãi ngộ tài năng và quy định về Ngày Văn hóa Việt Nam. Điển hình về quy hoạch và đất đai, các dự án đầu tư công, dự án hợp tác công tư (PPP) lĩnh vực văn hóa, thể thao được phép triển khai ngay dù chưa có trong quy hoạch, kèm theo đó là thủ tục rút gọn trong chuyển mục đích sử dụng đất và yêu cầu các địa phương bắt buộc bố trí đủ quỹ đất cho thiết chế văn hóa. Các siêu dự án trọng điểm mang tầm quốc tế được áp dụng cơ chế đặc thù, cho phép thực hiện thủ tục quy hoạch, khởi công song song với thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư.

Cơ chế thuế cũng mang tính đột phá lớn khi các dịch vụ nghệ thuật biểu diễn, triển lãm, điện ảnh và thể thao được hưởng thuế suất giá trị gia tăng ưu đãi ở mức 5 phần trăm. Các dự án công nghiệp văn hóa được miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong 4 năm, giảm 50 phần trăm trong 5 năm tiếp theo, và kéo dài thời gian giảm thuế lên tới 9 năm đối với các địa bàn khó khăn. Trong công tác bảo tồn di sản, dự thảo đề xuất miễn 100 phần trăm các loại thuế, phí hải quan, phí lưu kho cho các bảo vật, cổ vật hồi hương không vì mục đích lợi nhuận, đồng thời đơn giản hóa thủ tục tạm xuất tái nhập cho tác phẩm đi triển lãm quốc tế. Cùng với đó, chính sách tiền lương cho nghệ sĩ được cải thiện rõ rệt với mức phụ cấp ưu đãi nghề lên tới 70 phần trăm cho nghệ thuật truyền thống, giao hưởng, vũ kịch và tối thiểu 40 phần trăm cho các lĩnh vực khác, đi kèm chế độ bồi dưỡng luyện tập từ 8 đến 15 phần trăm và bồi dưỡng biểu diễn từ 30 đến 50 phần trăm mức lương cơ sở cho mỗi buổi.

Sự ra đời của các chính sách này cho thấy cả hệ thống chính trị đang hành động với tinh thần đổi mới, sáng tạo, dám nghĩ dám làm. Tuy nhiên, khâu quyết định hiện nay nằm ở việc tổ chức thực hiện, đòi hỏi các cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương khẩn trương xây dựng kế hoạch triển khai, phân công rõ trách nhiệm người đứng đầu và kiên quyết chấn chỉnh tình trạng đùn đẩy, né tránh. Có như vậy, nền văn hóa dân tộc mới thực sự có những bước phát triển vượt bậc, chuyển hóa nguồn lực văn hóa thành sức mạnh mềm quốc gia vững bước trong kỷ nguyên mới.