Phát triển làng nghề gắn với du lịch trải nghiệm: Hướng đi bền vững của Ninh Bình

1. Tiềm năng phát triển làng nghề gắn với du lịch trải nghiệm tại Ninh Bình

“Du lịch trải nghiệm” được hiểu là hình thức du khách hòa mình vào đời sống, văn hóa, thiên nhiên và ẩm thực bản địa. Khách du lịch sẽ tham gia vào các hoạt động thực tế, thử thách bản thân và tự mình khám phá những giá trị văn hóa của vùng đất đó. Phát triển làng nghề truyền thống gắn với du lịch trải nghiệm là sự kết hợp đúng đắn trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng khi du khách không chỉ dừng lại ở nhu cầu tham quan mà muốn khám phá trải nghiệm các giá trị văn hóa địa phương.

Đại hội XIV của Đảng xác định:“văn hóa là nền tảng tinh thần, mục tiêu, động lực, sức mạnh nội sinh quan trọng trong phát triển nhanh và bền vững đất nước, là “tài nguyên”, “sức mạnh mềm” của quốc gia”[1]. Nghị quyết số 80/NQ-TW ngày 30/6/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam tiếp tục khẳng định: “Phát triển văn hóa, con người là nền tảng, nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực to lớn, trụ cột, hệ điều tiết cho phát triển nhanh và bền vững đất nước”; “Phát triển sản phẩm du lịch mang bản sắc văn hoá, giàu trải nghiệm”[2]. Những giá trị làng nghề truyền thống gắn với văn hóa nếu được khai thác hợp lý sẽ tạo ra các sản phẩm, dịch vụ du lịch có giá trị kinh tế cao. Đây cũng chính là một trong những nội dung trọng tâm trong phát triển kinh tế của tỉnh Ninh Bình.

Sau hợp nhất, Ninh Bình mở rộng không gian phát triển du lịch văn hóa và sở hữu thêm nhiều làng nghề truyền thống tạo cơ hội thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh Ninh Bình lần thứ I, nhiệm kỳ 2025-2030 định hướng: “Kết hợp chặt chẽ bảo tồn di sản với phát huy nguồn lực văn hóa, tài nguyên thiên nhiên phục vụ phát triển kinh tế - xã hội và nâng cao đời sống văn hóa tinh thần của Nhân dân… Tổ chức hợp lý các vùng có nhiều tiềm năng, lợi thế phát triển nông nghiệp, ngư nghiệp gắn với phát triển du lịch cộng đồng, du lịch trải nghiệm”[3]. Tỉnh Ninh Bình xác định, để tạo điểm nhấn riêng và khẳng định thương hiệu cho ngành du lịch của địa phương, cần quan tâm xây dựng và phát triển các làng nghề, sản phẩm làng nghề truyền thống.

 Hiện nay, “toàn tỉnh có trên 250 làng nghề phân bố ở nhiều lĩnh vực khác nhau như chế biến nông sản; sản xuất hàng thủ công mỹ nghệ, mây tre đan, gốm sứ, dệt may, sinh vật cảnh[4]… Một số nghề truyền thống đã được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia tiêu biểu như làm trống Đọi Tam, nghề thêu - ren Ninh Hải, sơn mài Cát Đằng, dệt lụa Nha Xá… Các làng nghề trên địa bàn tỉnh đã đẩy mạnh sản xuất, nhiều sản phẩm được chứng nhận đạt OCOP 3 sao trở lên góp phần khẳng định giá trị thương hiệu, tạo ra tính hấp dẫn cho du lịch Ninh Bình. Mỗi sản phẩm làng nghề là sự kết tinh giữa văn hóa - lịch sử địa phương và bàn tay tài hoa, khéo léo của các nghệ nhân đúc kết qua nhiều thế hệ tạo nên bản sắc riêng biệt. Đây cũng là nguồn tài nguyên để du lịch trải nghiệm ở vùng nông thôn khai thác trong bối cảnh phát triển mới.

2. Kết quả khai thác du lịch trải nghiệm gắn với làng nghề tại Ninh Bình

Những năm gần đây, lượng khách du lịch trong nước và quốc tế đến Ninh Bình ngày càng tăng, công tác định hướng gắn phát triển làng nghề với các hoạt động du lịch trải nghiệm được tỉnh quan tâm, chú trọng nhiều hơn. Ninh Bình xác định phát triển du lịch làng nghề là một trong những giải pháp phát triển du lịch bền vững được đề cập ngay trong Kế hoạch 111/KH-UBND ngày 22/10/2025 của UBND tỉnh về “Bảo tồn và phát triển ngành nghề nông thôn, làng nghề tỉnh Ninh Bình năm 2026”[5] với mục tiêu nâng cao giá trị kinh tế, văn hóa cho các nghề thủ công, làng nghề truyền thống, thúc đẩy chuyển đổi số và quảng bá sản phẩm; tập trung vào đánh giá tiềm năng, khôi phục nghề truyền thống, đào tạo nguồn nhân lực, ứng dụng công nghệ, và phát triển du lịch làng nghề gắn với các điểm du lịch nổi tiếng như Hoa Lư, Tam Cốc, Tràng An, Bồ Bát, Kim Sơn… nhằm tạo ra các chương trình, sản phẩm trải nghiệm độc đáo, kết hợp văn hóa, ẩm thực địa phương. Theo kế hoạch, tỉnh sẽ xây dựng các tuyến du lịch làng nghề như tuyến Hoa Lư - Tam Cốc - Văn Lâm; tuyến Tràng An - Bồ Bát - Ninh Vân; tuyến Kim Sơn - Phát Diệm - Cồn Nổi… Các tuyến, chương trình du lịch sẽ kết nối trải nghiệm làng nghề với tham quan di sản, du lịch tâm linh và khám phá văn hóa địa phương.

Đồng thời, tỉnh thường xuyên tổ chức các diễn đàn, hội thảo khoa học trao đổi nghiên cứu kinh nghiệm phát triển du lịch trải nghiệm tại các làng nghề, hỗ trợ người dân xây dựng và phát triển thương hiệu cho sản phẩm làng nghề, hướng dẫn các cơ sở sản xuất, doanh nghiệp xây dựng trang thông tin điện tử giới thiệu, quảng bá sản phẩm, bán hàng trực tuyến… Ninh Bình quan tâm đẩy mạnh đào tạo nghề, khuyến công, hỗ trợ chuyển giao, đổi mới công nghệ sản xuất, xử lý môi trường; hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật để các làng nghề truyền thống thành những điểm du lịch hấp dẫn.

Thời gian qua, ngành du lịch địa phương đã xây dựng nhiều chương trình tham quan, trải nghiệm làng nghề như khám phá làng đá mỹ nghệ Ninh Vân, làng gốm Bồ Bát, làng thêu Văn Lâm, làng trống Đọi Tam, dệt lụa Nha Xá... Việc khai thác du lịch trải nghiệm gắn với phát triển làng nghề tại Ninh Bình đã tạo ra giá trị kinh tế - xã hội rõ rệt, góp phần bảo tồn văn hoá truyền thống, tạo thêm đa dạng sản phẩm du lịch, tạo việc làm, tăng thu nhập cho người lao động; góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế, cơ cấu lao động trong nông thôn và bảo vệ môi trường sinh thái. Các làng nghề tại Ninh Bình cũng chủ động thích ứng linh hoạt với bối cảnh mới, tận dụng có hiệu quả sự hỗ trợ chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước và của tỉnh để phát triển bền vững. Từ những làng nghề truyền thống, du lịch Ninh Bình đang lan tỏa hình ảnh một miền đất di sản, nơi thời gian và không gian đều mang đậm hồn quê và trở thành nguồn lực cho phát triển bền vững trong tương lai.

Ảnh: Du khách trải nghiệm quá trình tạo sản phẩm tại Làng thêu ren Ninh Hải (Nguồn: Báo Quân đội nhân dân)

3. Tạo đột phá phát triển làng nghề truyền thống gắn với du lịch Ninh Bình trong bối cảnh mới

Bên cạnh những kết quả đạt được, sự phát triển làng nghề gắn với du lịch trải nghiệm tại Ninh Bình hiện nay vẫn chưa khai thác hết tiềm năng, thế mạnh. Hoạt động khai thác du lịch trải nghiệm tại các làng nghề còn manh mún, chưa đồng bộ, thiếu sản phẩm đặc trưng, thời gian lưu trú, trải nghiệm của du khách khi đến làng nghề chưa lâu. Để thúc đẩy phát triển làng nghề gắn với du lịch trải nghiệm trong thời gian tới, cần thực hiện đồng bộ một số giải pháp sau:

Một là, tiếp tục đẩy mạnh quy hoạch tổng thể phát triển nông nghiệp, nông thôn gắn với bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống và liên kết trong hệ sinh thái du lịch - làng nghề, bảo đảm sự liên kết giữa chính quyền địa phương, người dân, doanh nghiệp để tạo ra được sản phẩm du lịch làng nghề có chất lượng, tính chuyên nghiệp cao.

Hai là, đầu tư hạ tầng và đa dạng hóa dịch vụ trải nghiệm tại các làng nghề, tạo không gian trưng bày, khu trải nghiệm, dịch vụ lưu trú homestay, điểm dừng chân… để thu hút du khách. Bên cạnh đó, phát triển các dịch vụ bổ trợ như hướng dẫn du khách làm nghề, ẩm thực truyền thống, trình diễn hoạt động văn hoá giúp kéo dài thời gian lưu lại và tăng chi tiêu của du khách.

Ba là, hỗ trợ các làng nghề nâng cao chất lượng sản phẩm, đẩy mạnh phát triển thương hiệu gắn với quảng bá du lịch. Đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ nghệ nhân, người lao động có tay nghề cao, tăng cường xúc tiến thương mại, quảng cáo sản phẩm làng nghề tới thị trường trong nước và quốc tế.

Bốn là, các làng nghề chủ động ứng dụng chuyển đổi số và thiết kế sáng tạo để đa dạng hóa sản phẩm nhưng vẫn giữ nguyên giá trị truyền thống.

Năm là, tạo điều kiện cho các doanh nghiệp du lịch, nghệ nhân và chính quyền địa phương xây dựng thiết kế các chương trình, sản phẩm trải nghiệm hấp dẫn, nâng cao chất lượng dịch vụ, đào tạo đội ngũ hướng dẫn viên am hiểu văn hóa làng nghề và mở rộng kết nối thị trường trong và ngoài nước.

Phát triển làng nghề gắn với du lịch trải nghiệm là xu hướng tất yếu hiện nay. Tỉnh Ninh Bình cần khai thác hiệu quả tiềm năng này trong không gian phát triển mới, đẩy mạnh kết nối vùng, đầu tư chiều sâu cho sáng tạo và quảng bá sản phẩm giúp các làng nghề trở thành không gian sáng tạo của công nghiệp văn hóa./.