“Cộng đồng văn hóa xã hội ASEAN” là một trong 3 trụ cột của Cộng đồng ASEAN đang được các nước thành viên ASEAN tích cực thúc đẩy nhằm hiện thực hóa “Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045”. Mục tiêu trọng tâm của “Cộng đồng văn hóa xã hội” đến năm 2030 và tầm nhìn đến 2045 là xây dựng cộng đồng bao trùm, bền vững, lấy người dân làm trung tâm và không ai bị bỏ lại phía sau, ứng phó với các thách thức an ninh phi truyền thống và các thách thức mới. Việt Nam là quốc gia đưa ra sáng kiến “Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045”, đang tích cực thúc đẩy hiện thực hóa chủ trương của ASEAN, thông qua việc gắn chiến lược hội nhập quốc tế của Việt Nam với chiến lược dài hạn của ASEAN, thúc đẩy hợp tác và lồng ghép các mục tiêu khu vực vào định hướng phát triển quốc gia trong kỷ nguyên mới.
Các đại biểu tham dự cuộc họp lần thứ 12 của Nhóm Công tác xây dựng Kế hoạch chiến lược Cộng đồng Văn hóa – Xã hội ASEAN - Ảnh: baochinhphu.vn
Ngày 26 tháng 5 năm 2025, tại Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 46, dưới sự chủ trì của nước chủ nhà Malaysia, các nhà lãnh đạo ASEAN đã thông qua “Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045” với 02 mục tiêu chính: (i) xây dựng một cộng đồng ASEAN tự cường, năng động, sáng tạo và lấy người dân làm trung tâm; (ii) giúp ASEAN trở thành nhân tố chủ chốt, đóng “vai trò trung tâm” trong cấu trúc khu vực. Tầm nhìn này được coi như một chiến lược phát triển mới của ASEAN trong bối cảnh mới, đáp ứng nhu cầu và lợi ích thiết thực của người dân và kỳ vọng về một cộng đồng khu vực gắn kết và phát triển.
Để thực hiện được mục tiêu này, một trong những nhiệm vụ trọng tâm đặt ra cho các quốc gia thành viên ASEAN đó là: thúc đẩy “Cộng đồng văn hóa – xã hội ASEAN” (ASCC) như một trong 3 trụ cột vững mạnh của Cộng đồng ASEAN (AC) nhằm hiện thực hóa cam kết chung của ASEAN đến năm 2045. Việt Nam là quốc gia thành viên ASEAN đã cam kết: “Chủ động, tích cực và có trách nhiệm cùng các nước ASEAN tăng cường hiệu quả hợp tác, xây dựng Cộng đồng vững mạnh;”[1].
Để hiện thực hóa chủ trương trên, Việt Nam đã gắn chiến lược hội nhập quốc tế của mình trong quá trình hiện thực hóa “Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045”. Đây cũng là giai đoạn mang tính bước ngoặt khi Việt Nam bước vào "kỷ nguyên vươn mình của dân tộc" với yêu cầu xây dựng bộ máy quản trị nhà nước tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả và thích ứng với bối cảnh mới. Ở lĩnh vực văn hóa – xã hội, Việt Nam đã đăng cai tổ chức Cuộc họp lần thứ 12 của Nhóm Công tác xây dựng Kế hoạch chiến lược Cộng đồng Văn hóa – Xã hội ASEAN (ngày 23-24/6/2025). Trong lộ trình triển khai “Kế hoạch tổng thể kết nối ASEAN giai đoạn 2026-2035”, Việt Nam cam kết thúc đẩy ASCC với những nội dung trọng tâm mới như: xây dựng cộng đồng bao trùm, bền vững, lấy người dân làm trung tâm và không ai bị bỏ lại phía sau, ứng phó với thách thức an ninh phi truyền thống và các thách thức mới. Đặc biệt, Việt Nam thúc đẩy hợp tác và lồng ghép các mục tiêu khu vực vào định hướng phát triển quốc gia.
Năm 2026, tại Hội nghị ASCC lần thứ 35 (3/2026, Manila) Việt Nam cam kết thúc đẩy bình đẳng xã hội, nâng cao quyền lợi cho các nhóm yếu thế, bảo vệ người lao động di cư. Các chủ trương, hoạt động nâng cao phúc lợi, an sinh, sức khỏe của nhóm yếu thế, dễ bị tổn thương tại Việt Nam được triển khai theo hướng đồng bộ và ngày càng hiệu quả. Theo đó, các trung tâm giáo dục hòa nhập, dạy nghề ở Việt Nam được mở rộng (như tin học, thủ công mỹ nghệ) cho người khuyết tật nhằm giúp họ nâng cao khả năng tự lập và hòa nhập xã hội. Việt Nam hiện đại hóa hệ thống an sinh xã hội, áp dụng mã số an sinh xã hội điện tử, thực hiện chi trả trợ cấp không dùng tiền mặt, bao phủ tới các nhóm yếu thế như người cao tuổi, người khuyết tật, và hộ nghèo. Các chương trình như "Tháng Nhân đạo năm 2026" tập trung hỗ trợ sinh kế bền vững cho hàng nghìn hộ gia đình, thúc đẩy bình đẳng và giảm nghèo. Chính phủ và Nhà nước Việt Nam đề cao việc củng cố vai trò của gia đình như nền tảng của xã hội và đang hoàn thiện các chính sách an sinh lấy gia đình làm trụ cột, thúc đẩy sức khỏe và khả năng phục hồi của từng "tế bào" cộng đồng trước các biến động kinh tế và xã hội.
Đối với vấn đề bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người lao động di cư, Việt Nam lồng ghép việc bảo vệ lao động di cư (đặc biệt ngư dân trên tàu cá) vào các chính sách quốc gia. Năm 2026, Việt Nam cũng tích cực thực hiện Sáng kiến "Lá chắn ASEAN" (ASEAN SHIELD), phối hợp tích cực trong ASCC nhằm tăng cường năng lực phòng ngừa, ứng phó với thảm họa và các dịch bệnh, bảo vệ sức khỏe của người dân, chủ động ứng phó các cuộc khủng hoảng y tế công cộng. Việt Nam cũng chủ trương thúc đẩy đoàn kết trong xây dựng khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu và an ninh lương thực, bảo đảm không ai bị bỏ lại phía sau.
Để phát huy bản sắc và văn hóa ASEAN, Việt Nam tăng cường giao lưu, trao đổi văn hóa và quảng bá bản sắc các dân tộc ASEAN. Các đề án quốc gia của Việt Nam giai đoạn 2026 – 2036 đã xác định các mục tiêu cụ thể như: xây dựng kế hoạch và hành động ở các cấp, nâng cao nhận thức và năng lực thực hiện, đồng thời huy động nguồn lực để xây dựng cộng đồng gắn kết, hòa nhập, bền vững và tự cường. Các hoạt động giao lưu nhân dân của Việt Nam được thúc đẩy trong kênh “Diễn đàn nhân dân ASEAN” (APF). Việt Nam chủ trương góp phần thu hẹp khoảng cách văn hóa, mở rộng đối thoại liên tôn giáo, tôn trọng các nền văn hóa và sự đa dạng tôn giáo của khu vực, làm sâu sắc thêm sự hiểu biết giữa các quốc gia thành viên. Bên cạnh đó, Việt Nam cũng chú trọng việc nâng cao nhận thức, gia tăng sự hiểu biết và quan tâm của người dân Việt Nam về ASCC, thông qua việc đẩy mạnh các chiến dịch truyền thông sáng tạo, dễ tiếp cận với mọi tầng lớp trong xã hội.
Trong chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo, Chính phủ cũng thúc đẩy cải cách hành chính và chuyển đổi số trong quản trị nhà nước để bảo đảm công bằng xã hội và bảo vệ các nhóm yếu thế trước sự chuyển biến mạnh mẽ của văn hóa – xã hội khu vực. Việt Nam tích cực thúc đẩy ứng dụng công nghệ trong các lĩnh vực văn hóa - xã hội để nâng cao hiệu quả quản lý và chất lượng đời sống văn hóa của người dân; tạo cơ hội cho lao động trẻ phát huy năng lực kỹ thuật số, sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong sáng tạo văn hóa – nghệ thuật có trách nhiệm. Với tinh thần xây dựng cộng đồng và đoàn kết thực sự, Việt Nam đang tích cực củng cố các mối liên kết trong xã hội, góp phần làm phong phú hệ giá trị văn hóa của Việt Nam và khu vực như một nền tảng cơ bản cho sự phát triển của ASEAN.
Có thể thấy, các mục tiêu trong “Cộng đồng văn hóa – xã hội ASEAN” đang được Việt Nam tích cực thúc đẩy, nhằm hiện thực hóa chiến lược dài hạn của ASEAN đến 2030 và tầm nhìn đến 2045. Các chương trình, hành động của Việt Nam hiện nay đang đáp ứng nhu cầu và lợi ích thiết thực của người dân trong nước nói riêng và cộng đồng ASEAN nói chung. Đóng góp của Việt Nam trong “Cộng đồng văn hóa – xã hội ASEAN” không chỉ làm sâu sắc thêm tính gắn kết, bản sắc và sức cạnh tranh của ASEAN trên trường quốc tế, mà còn góp phần để Việt Nam “khẳng định vị thế vừa là một quốc gia có vị trí chiến lược quan trọng, vừa năng động về kinh tế, vừa giàu bản sắc văn hóa – xã hội, vừa có khả năng kiến tạo thể chế và định hình chiến lược trong ASEAN”[2]./.
Chú thích:
(1), Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV, Tập I, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2026, tr.120
(2), TS Lê Phương Hòa, TS Nguyễn Ngọc Lan (2025 - Chủ biên) 30 năm Việt Nam gia nhập ASEAN, Nxb Chính trị quốc gia – Sự thật, Hà Nội.
[1] Đảng Cộng sản Việt Nam, Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV, Tập I, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2026, tr.120
[2] TS Lê Phương Hòa, TS Nguyễn Ngọc Lan (2025 - Chủ biên) 30 năm Việt Nam gia nhập ASEAN, Nxb Chính trị quốc gia – Sự thật, Hà Nội, tr. 316.
