Ninh Bình: Tái cấu trúc không gian phát triển và kiến tạo “siêu cực tăng trưởng” trong kỷ nguyên mới

Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh Ninh Bình lần thứ I (nhiệm kỳ 2025-2030) là dấu mốc lịch sử, mở ra bước ngoặt tái cấu trúc không gian phát triển sau sáp nhập; kiến tạo một chỉnh thể địa chiến lược mới ở Đồng bằng sông Hồng, mở rộng không gian phát triển của địa phương. Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh Ninh Bình lần thứ I đặt nền tảng cho mục tiêu đưa Ninh Bình trở thành thành phố trực thuộc Trung ương vào năm 2030, đồng thời định hình một “siêu cực tăng trưởng” của đất nước.

Hợp nhất để mở rộng không gian, kiến tạo quy mô phát triển

Trong lý luận phát triển kinh tế vùng, quy mô và không gian không chỉ là điều kiện nền tảng mà còn là biến số cấu trúc quyết định năng lực hấp thụ và phân bổ nguồn lực đầu tư. Việc thực hiện Nghị quyết số 202/2025/QH15 của Quốc hội về sắp xếp các đơn vị hành chính cấp tỉnh đã tạo ra một sự tái cấu trúc thể chế - không gian mang tính đột phá, xóa bỏ các “điểm nghẽn” về liên kết vùng trong thời gian qua, giải phóng dư địa phát triển và nâng cao hiệu quả quy hoạch tích hợp.Sau sáp nhập, với diện tích 3.943km²; phía Đông Bắc giáp tỉnh Hưng Yên, phía Tây Bắc giáp Phú Thọ và Hà Nội, phía Nam giáp tỉnh Thanh Hóa và phía Đông Nam giáp vùng biển thềm lục địa vịnh Bắc Bộ. Vị trí địa lý vừa giáp biển, vừa tiếp giáp với các khu vực kinh tế năng động, tạo ra dư địa lớn thúc đẩy tăng trưởng nội vùng, phát triển kinh tế biển của Ninh Bình.  Đồng thời, với dân số hơn 4,4 triệu người[1], tỉnh Ninh Bình trở thành địa phương xếp thứ 6[2] cả nước về quy mô dân số. Nguồn nhân lực dồi dào, đa dạng, tạo bệ đỡ vững chắc cho quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa; đồng thời, thị trường nội vùng khổng lồ này là động lực mạnh mẽ thúc đẩy các ngành dịch vụ, bán lẻ và tiêu dùng nội địa phát triển.

Dưới góc độ địa kinh tế, vị thế chiến lược của tỉnh được tái định vị và gia tăng đáng kể. Nằm ở cửa ngõ phía Nam của vùng Thủ đô, đồng thời là điểm kết nối trực tiếp với Duyên hải Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ, Ninh Bình giữ vai trò “cửa ngõ” trung chuyển trong mạng lưới lưu thông hàng hóa và dịch vụ liên vùng. Trên nền tảng đó, tỉnh vươn lên như một cực tăng trưởng quan trọng, góp phần hoàn thiện tam giác phát triển chiến lược Hà Nội - Hải Phòng - Thanh Hóa, qua đó chủ động đón bắt và hấp thụ hiệu quả các dòng dịch chuyển của chuỗi cung ứng toàn cầu.

Ảnh: Khu Du lịch tâm linh Tam Chúc, Ninh Bình (Nguồn: Tạp chí Chứng khoán Việt Nam)

Vươn ra biển lớn - kỷ nguyên của kinh tế biển đa ngành

Việc mở rộng không gian biển sau sáp nhập tạo ra một bước ngoặt mang tính cấu trúc trong định vị phát triển. Chiều dài bờ biển của tỉnh tăng từ 15km lên hơn 90 km[3]. Đây là lợi thế vượt trội để phát triển kinh tế biển đa ngành như du lịch sinh thái, văn hóa, nuôi trồng thủy sản, dịch vụ cảng biển và năng lượng tái tạo; qua đó tái cấu hình trục tăng trưởng từ “hướng nội” sang “hướng hải”. Trong bối cảnh quỹ đất nội địa ngày càng khan hiếm, tiến ra biển trở thành lựa chọn mang tính tất yếu để kiến tạo hệ sinh thái kinh tế đa ngành, tích hợp. Không gian này không chỉ là nền tảng phát triển logistics cảng biển nước sâu mà còn mở ra địa bàn chiến lược cho các ngành năng lượng tái tạo, đặc biệt là điện gió ngoài khơi và điện mặt trời. Đồng thời, nuôi trồng thủy sản công nghệ cao gắn với du lịch sinh thái ven biển sẽ hình thành các trụ cột giá trị gia tăng mới. Sự cộng hưởng giữa nền tảng công nghiệp và lợi thế du lịch đặc thù hứa hẹn kiến tạo một vành đai kinh tế ven biển năng động, đóng vai trò động lực trong cơ cấu tăng trưởng tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP) của toàn tỉnh.

Tái định vị động lực tăng trưởng: Từ nền tảng vĩ mô đến quỹ đạo bứt phá của Ninh Bình

Không chỉ dừng lại ở lợi thế tiềm năng, Ninh Bình đang khẳng định năng lực hiện thực hóa phát triển thông qua các chỉ dấu vĩ mô mang tính thuyết phục. Sau hợp nhất, quy mô nền kinh tế được thiết lập trên một mặt bằng mới với tổng sản phẩm đạt trên 352 nghìn tỷ đồng; đồng thời, trong bối cảnh kinh tế toàn cầu nhiều biến động, giai đoạn 2020-2025 tỉnh vẫn duy trì tốc độ tăng trưởng GRDP bình quân 9,26%/năm, thể hiện sức chống chịu và khả năng thích ứng đáng kể. Đặc biệt, mức tăng trưởng 10,45% trong 9 tháng đầu năm 2025, đưa tỉnh vào nhóm 3 địa phương dẫn đầu cả nước, là minh chứng rõ nét cho hiệu ứng cộng hưởng thể chế - không gian sau sáp nhập[4].

Trên nền tảng đó, Đại hội Đảng bộ tỉnh Ninh Bình nhiệm kỳ 2025-2030 đã hoạch định một quỹ đạo phát triển mang tính bứt phá, với các mục tiêu định lượng không chỉ phản ánh tham vọng tăng trưởng mà còn hàm chứa cam kết tái định vị vị thế phát triển của địa phương: duy trì GRDP tối thiểu 11%/năm, thu ngân sách vượt 110 nghìn tỷ đồng, kim ngạch xuất khẩu trên 40 tỷ USD và thu nhập bình quân đầu người đạt tối thiểu 180 triệu đồng vào năm 2030. Những chỉ tiêu này, về thực chất, không chỉ là các mốc đo lường kinh tế mà còn là “tuyên ngôn chiến lược” đưa Ninh Bình vươn lên trở thành đô thị trực thuộc Trung ương với nền tảng thịnh vượng, năng lực cạnh tranh cao và vị thế dẫn dắt trong cấu trúc kinh tế quốc gia.

Mô hình phát triển kép, đô thị hiện đại gắn với "Quyền lực mềm" di sản

Quán triệt quan điểm về phát triển bền vững, tỉnh Ninh Bình kiên định mô hình tăng trưởng thông minh, trong đó công nghiệp hiện đại song hành cùng đô thị di sản xanh. Đây là chiến lược phát triển dựa trên bảo tồn, phát huy giá trị bản sắc văn hóa để tạo ra lợi thế cạnh tranh bền vững.

Tỉnh Ninh Bình có nguồn tài nguyên di sản văn hóa đồ sộ với gần 5.000 di tích. Tâm điểm là Quần thể danh thắng Tràng An - di sản hỗn hợp đầu tiên và duy nhất tại Đông Nam Á, cùng di sản phi vật thể “Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ” đã được Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên Hợp Quốc (UNESCO) vinh danh[5]. Những di sản này chính là nền tảng vật chất và tinh thần kiến tạo nên động lực nội sinh, giúp Ninh Bình phát triển du lịch, dịch vụ, định vị thương hiệu trên bản đồ thế giới.

Trong viễn cảnh trở thành đô thị trực thuộc Trung ương, Ninh Bình không định hình tương lai chỉ bằng các thiết chế vật chất hiện đại, mà hướng tới mô hình “đô thị di sản” mang tính bền vững. Ở đó, di sản được chuyển hóa thành nguồn lực kinh tế thông qua phát triển công nghiệp văn hóa và du lịch sinh thái chất lượng cao, tạo lập nền tảng tăng trưởng dài hạn dựa trên tri thức, bản sắc và giá trị khác biệt.

Khâu đột phá chiến lược và sự kiến tạo thể chế

Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh Ninh Bình nhiệm kỳ 2025-2030 đã khẳng định, khát vọng vươn tầm, trở thành thành phố trực thuộc Trung ương vào năm 2030. Để hiện thực hóa mục tiêu này, tỉnh Ninh Bình tập trung vào ba khâu đột phá chiến lược:

Thứ nhất, kiến tạo hạ tầng lõi và mô hình quy hoạch đô thị lấy định hướng phát triển giao thông công cộng làm trung tâm (TOD). Tỉnh Ninh Bình ưu tiên nguồn lực cho hạ tầng liên vùng với các siêu dự án: cao tốc, cảng biển nước sâu, cảng hàng không và ga đường sắt tốc độ cao. Trọng điểm là tuyến huyết mạch Phủ Lý - Hoa Lư - Nam Định. Việc áp dụng mô hình phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng (TOD) giúp hình thành chuỗi đô thị thông minh, kết nối nhịp nhàng các khu kinh tế và tổ hợp du lịch.

Thứ hai, bứt phá khoa học, công nghệ và chuyển đổi số. Thay vì thâm dụng lao động, Ninh Bình lấy công nghệ làm động lực tăng trưởng mới. Các lĩnh vực giáo dục, y tế và khởi nghiệp được “rải thảm đỏ” thu hút đầu tư. Chuyển đổi số toàn diện được kỳ vọng sẽ tối ưu hóa nền kinh tế và nâng cao năng suất lao động.

Thứ ba, đổi mới tư duy, nâng cao hiệu lực hệ thống chính trị. Một thể chế kinh tế quy mô lớn đòi hỏi bộ máy quản trị tương xứng. Toàn hệ thống chính trị vận hành theo phương châm “rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ kết quả”. Tinh thần “dám nghĩ, dám làm, dám đột phá” được khuyến khích mạnh mẽ nhằm cởi trói cho những sáng tạo từ cán bộ và doanh nghiệp./.